Ngừa lây bệnh cho con khi mẹ có HIV?

Để hạn chế đến mức thấp nhất khả năng lây nhiễm HIV cho bé, bà mẹ có HIV cần phải xem xét những nguy cơ lây nhiễm; nếu vẫn quyết định muốn sinh con, cần tuân thủ các nguyên tắc điều trị dự phòng và các chế độ dinh dưỡng cho bé.

Để hạn chế đến mức thấp nhất khả năng lây nhiễm HIV cho bé, bà mẹ có HIV cần phải xem xét những nguy cơ lây nhiễm; nếu vẫn quyết định muốn sinh con, cần tuân thủ các nguyên tắc điều trị dự phòng và các chế độ dinh dưỡng cho bé.

* Nguy cơ nhiễm bệnh

Theo Trung tâm phòng chống  HIV/AIDS của tỉnh, HIV có thể truyền từ người mẹ nhiễm HIV sang con trong khi có thai, khi chuyển dạ  và khi cho con bú. Đây được xem là một trong ba đường lây cơ bản của HIV. Theo các nghiên cứu cho thấy, cứ 100 bà mẹ nhiễm HIV khi sinh con thì có từ 25 - 35 trẻ bị lây nhiễm HIV từ người mẹ. Theo đó, nguy cơ lây truyền HIV từ mẹ sang con nếu không được can thiệp sẽ được chia ra từng giai đoạn như sau: trong khi mang thai là 5-10%; trong khi chuyển dạ và đẻ là 10-15%. Trong thời gian cho con bú là 5-10%. Nếu được phát hiện, can thiệp kịp thời và trẻ được nuôi dưỡng một cách  hợp lý thì khả năng lây nhiễm HIV cho trẻ chỉ còn dưới 10% (100 trẻ sinh ra từ bà mẹ nhiễm HIV thì chỉ có 10 trẻ trở xuống bị nhiễm HIV từ mẹ).

Mẹ có HIV nên đưa trẻ đi khám bệnh theo chỉ định của bác sĩ để bảo vệ sức khỏe cho con. Trong ảnh: Khám bệnh cho trẻ nhiễm HIV tại khoa nhiễm Bệnh viện nhi đồng Đồng Nai.

Theo đó, trẻ mới sinh được bú bằng sữa thay thế hoàn toàn có thể làm giảm nguy cơ lây nhiễm hơn là cho bú mẹ và bú sữa dặm. Bởi, việc bú mẹ và bú dặm là nguyên nhân gây ra tiêu chảy cho bé, làm tổn thương niêm mạc ruột. Điều này làm cho virus dễ xâm nhập vào cơ thể trẻ. Tình trạng nứt núm vú, áp-xe vú cũng sẽ làm tăng nguy cơ lây truyền HIV. Nếu miệng của trẻ bị đau hoặc tưa miệng cũng làm cho virus dễ dàng truyền sang trẻ qua vùng niêm mạc bị tổn thương. Khoảng 5-10% trẻ sinh ra từ mẹ nhiễm HIV sẽ bị nhiễm virus qua sữa mẹ. Nguy cơ này vẫn tiếp tục chừng nào bà mẹ vẫn còn cho con bú, tỷ lệ này sẽ tăng lên hay giảm đi theo thời gian cho con bú. Sau khi sinh, nếu bà mẹ không nuôi con bằng sữa mẹ thì tỷ lệ nhiễm HIV là 15 - 25%. Nuôi con bằng sữa mẹ đến 6 tháng: tỷ lệ nhiễm HIV là 20-35% và nuôi con bằng sữa mẹ từ 18 - 24 tháng: tỷ  lệ nhiễm HIV là 30 - 45%. Phụ nữ nhiễm HIV nếu không được điều trị bằng thuốc kháng HIV (thuốc ARV) sẽ làm tăng khả năng lây cho bé, vì lúc này lượng virus trong máu rất cao, sẽ làm trẻ dễ bị nhiễm hơn.

* Mẹ có HIV nên làm gì?

Theo Trung tâm phòng chống  HIV/AIDS của tỉnh, đối với các bà mẹ bị nhiễm HIV sẽ có 2 cách lựa chọn: Thứ nhất, nếu hoàn cảnh kinh tế gia đình khó khăn thì có thể lựa chọn nuôi con bằng sữa mẹ hoàn toàn. Tuy nhiên, vào thời điểm này nếu trẻ không được nuôi dưỡng tốt sẽ bị suy dinh dưỡng và nhiễm nhiều bệnh tật gây nguy hiểm hơn. Khi bà mẹ đã chọn nuôi con bằng sữa mẹ phải cho trẻ bú đúng cách để tránh làm nứt núm vú, viêm vú của mẹ vì cả hai trường hợp này đều có thể tăng nguy cơ lây truyền HIV. Nếu không muốn cho trẻ bú trực tiếp mẹ cũng có thể cho bú gián tiếp bằng cách vắt sữa và đun vừa nóng. Dù rằng, đun nóng sữa mẹ sẽ làm giảm các yếu tố miễn dịch và các enzym cần thiết nhưng vẫn còn các chất dinh dưỡng như đạm, đường, mỡ, vi khoáng...Tuy nhiên, nên ngừng cho bú sớm ngay khi trẻ đủ tháng và đã chuẩn bị được thức ăn thay thế. Thứ hai, nếu hoàn cảnh kinh tế gia đình khá giả, bà mẹ có thể lựa chọn nuôi trẻ bằng sữa thay thế hoàn toàn, tuy nhiên cần đảm bảo một số yêu cầu, như: có đủ thời gian, kiến thức, kỹ năng chăm sóc cho trẻ... Bà mẹ và gia đình cần được cộng đồng cũng như các cơ sở y tế hỗ trợ thường xuyên trong quá trình nuôi dưỡng trẻ, bảo đảm đủ dinh dưỡng cho trẻ mà không ảnh hưởng đến sức khỏe và tình trạng dinh dưỡng của bà mẹ và gia đình. Sữa thay thế phải được cung cấp liên tục theo nhu cầu của trẻ đến 1 tuổi hoặc lâu hơn. Tuy nhiên, khi không nuôi con bằng sữa mẹ cũng có nhiều điều bất lợi, bao gồm các nguy cơ đối với sức khỏe của trẻ. Do đó, các bà mẹ có HIV cần thường xuyên tiếp cận thông tin, thật cân nhắc khi lựa chọn cách nuôi trẻ phù hợp với hoàn cảnh của mình.

 Được biết, chương trình điều trị dự phòng lây truyền HIV từ mẹ sang con cho phụ nữ mang thai trên địa bàn tỉnh đã triển khai tại Trung tâm chăm sóc sức khỏe sinh sản của tỉnh và 13 khoa sản của các bệnh viện tuyến tỉnh, tuyến huyện. Riêng TX.Long Khánh và TP. Biên Hòa còn triển khai thêm công tác tư vấn cho phụ nữ mang thai tại các trạm y tế. Do đó, phụ nữ mang thai nên đến các cơ sở y tế để được tư vấn, xét nghiệm HIV miễn phí, nhằm đảm bảo đứa con ra đời không bị nhiễm HIV, hoặc nguy cơ nhiễm HIV ở mức thấp nhất. 

Ngọc Thư - Minh Hoàn