Rủi ro pháp lý khi bán hàng livestream

Cận Tết Nguyên đán, hoạt động bán hàng qua livestream trên mạng xã hội và các sàn thương mại điện tử diễn ra sôi động, đặc biệt là với các mặt hàng thực phẩm “nhà làm” như: bánh mứt, đồ khô, thực phẩm chế biến thủ công. Chỉ với một buổi phát trực tiếp, nhiều người bán có thể “chốt” vài trăm đơn hàng.

Ngày nay, Tết là thời điểm tăng cường mua bán trên mạng xã hội. Ảnh được tạo bởi AI

Tuy nhiên, phía sau sự tiện lợi và sôi nổi ấy là không ít rủi ro pháp lý nếu người bán thiếu hiểu biết hoặc xem nhẹ các quy định của pháp luật. Đồng thời, nếu không am hiểu pháp luật, không cân nhắc khi chốt đơn, người mua rất dễ bị thiệt thòi, mua phải hàng hóa kém chất lượng…

Không xem nhẹ trách nhiệm pháp lý

Theo các chuyên gia pháp lý, dù được thực hiện trên tài khoản cá nhân hay thông qua sàn thương mại điện tử, hoạt động livestream bán hàng vẫn là một hình thức kinh doanh và quảng cáo, do đó phải chịu sự điều chỉnh của pháp luật. Việc cho rằng bán hàng “nhà làm”, quy mô nhỏ, phát trực tiếp trên trang cá nhân nên không cần tuân thủ quy định là quan niệm sai lầm, tiềm ẩn nhiều rủi ro.

Luật sư Trương Hồng Kỳ, Đoàn Luật sư tỉnh Đồng Nai cho biết: Hiện nay, pháp luật đã có quy định khá đầy đủ để điều chỉnh hoạt động quảng cáo, kinh doanh qua livestream, đặc biệt là từ đầu năm 2026 khi Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Quảng cáo (ban hành ngày 16-6-2025) có hiệu lực.

Theo đó, yêu cầu người livestream bán hàng phải tuân thủ quy định về trách nhiệm của người quảng cáo. Yêu cầu cốt lõi là cung cấp thông tin trung thực về sản phẩm, bảo đảm chất lượng, an toàn vệ sinh thực phẩm và chịu trách nhiệm về nội dung quảng cáo của mình.

Trường hợp người livestream giới thiệu, cam kết, bảo đảm về chất lượng, nguồn gốc sản phẩm trong khi thực tế hàng hóa là hàng giả, hàng kém chất lượng, hành vi này có thể bị xem là quảng cáo sai sự thật, vi phạm khoản 9, Điều 8 Luật Quảng cáo. Nếu hành vi quảng cáo, bán hàng giả gây hậu quả nghiêm trọng, người livestream còn có thể bị xem xét trách nhiệm hình sự với vai trò đồng phạm (Điều 17 Bộ luật Hình sự năm 2015 sửa đổi, bổ sung năm 2017) tùy theo mức độ tham gia, nhận thức và hậu quả xảy ra.

Đối với những người livestream có sức ảnh hưởng như KOL, KOC, trách nhiệm pháp lý còn cao hơn. Theo luật sư Kỳ, các đối tượng này phải xác minh độ tin cậy của sản phẩm, kiểm tra tài liệu pháp lý liên quan, chỉ được giới thiệu sản phẩm khi đã hiểu rõ hoặc trực tiếp sử dụng. Đồng thời phải thông báo rõ ràng cho người xem biết nội dung đang thực hiện là quảng cáo hoặc được tài trợ.

Thường xuyên mua thực phẩm qua livestream vì tiện lợi và giá cả “mềm”, chị L. ngụ phường Trấn Biên (tỉnh Đồng Nai) chia sẻ: “Mỗi lần lướt mạng thấy người bán nói rất hay, cam kết đủ thứ nên tôi tin tưởng chốt đơn. Mua hàng, nhất là thực phẩm, nhiều lúc dùng thấy ngon nhưng thực tình tôi cũng thấy lo vì sản phẩm chưa được cơ quan chức năng kiểm chứng chất lượng”.

Cùng tâm trạng, anh Trần Văn Thôi ở phường Tân Triều (tỉnh Đồng Nai) bày tỏ lo ngại: “Luật quy định rất rõ trách nhiệm của người bán, nhưng trên mạng rất nhiều người bán hàng. Nhất là thực phẩm “nhà làm”, nhìn hấp dẫn nhưng hầu như không thấy nhãn mác, ngày sản xuất. Nếu có vấn đề thì người mua rất khó chứng minh để bảo vệ quyền lợi”.

Theo luật sư Kỳ, đối với nhóm thực phẩm “nhà làm” đang được rao bán tràn lan dịp Tết, rủi ro pháp lý càng lớn. Theo Luật An toàn thực phẩm và Nghị định số 43/2017/NĐ-CP của Chính phủ ban hành ngày 14-4-2017 về nhãn hàng hóa quy định thực phẩm lưu thông trên thị trường phải được ghi nhãn đầy đủ, trung thực, thể hiện rõ nguồn gốc, ngày sản xuất, hạn sử dụng. Chủ thể sản xuất vẫn phải chịu trách nhiệm về nhãn hàng hóa, kể cả khi thuê đơn vị khác thực hiện. “Nếu bán thực phẩm không bảo đảm an toàn hoặc thông tin công bố, nhãn mác không đúng thực tế. Người bán và người livestream có thể bị xử phạt hành chính, buộc thu hồi, tiêu hủy sản phẩm, bồi thường thiệt hại, thậm chí bị xem xét trách nhiệm hình sự nếu gây hậu quả nghiêm trọng” - luật sư Kỳ lưu ý.

“Luật Bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng năm 2023 quy định, người tiêu dùng có quyền được bảo đảm an toàn sức khỏe, được cung cấp thông tin đầy đủ, chính xác về sản phẩm (nguồn gốc, xuất xứ, chất lượng, giá cả và các điều kiện giao dịch liên quan...); được yêu cầu bồi thường khi hàng hóa không bảo đảm chất lượng hoặc không đúng cam kết; có quyền khiếu nại, tố cáo, khởi kiện để bảo vệ quyền lợi hợp pháp của mình”.

Luật sư Trương Hồng Kỳ

Người mua cần tỉnh táo

Thực tế, thời gian vừa qua, cơ quan chức năng đã xử lý nhiều trường hợp vi phạm về bán hàng không rõ nguồn gốc, kém chất lượng, quảng cáo sai sự thật… trên các nền tảng mạng xã hội. Tuy nhiên, tình trạng vi phạm vẫn còn, nhất là trong thời điểm Tết Nguyên đán đang đến gần.

Luật sư Kỳ lưu ý: Người tiêu dùng cần trang bị kiến thức pháp lý để tự bảo vệ mình khi mua hàng qua livestream. Khi mua phải sản phẩm kém chất lượng, người tiêu dùng không nên tiếp tục sử dụng. Thay vào đó, có thể yêu cầu người bán thu hồi, đổi trả, bồi thường thiệt hại; đồng thời phản ánh đến Hội Bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng hoặc cơ quan quản lý nhà nước có thẩm quyền.

Chia sẻ kinh nghiệm của bản thân, bà Nguyễn Thị Nhẫn (ngụ phường Tam Hiệp, tỉnh Đồng Nai) cho biết: “Tôi từng mua bánh mứt qua livestream, khi nhận hàng có mùi lạ nên không dám ăn. Sau đó, tôi chụp ảnh, nhắn tin phản hồi thì người bán mới đồng ý hoàn tiền. Nếu không kiên quyết thì rất dễ bị bỏ qua”.

Không chỉ người tiêu dùng mà cả những người bán hàng qua livestream để không gặp rắc rối khi bán hàng, cần chủ động rà soát lại toàn bộ quy trình sản xuất, quảng cáo, bán hàng để tránh rủi ro. Việc tuân thủ pháp luật không chỉ giúp bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng mà còn là cách để chính người kinh doanh bảo vệ uy tín và hoạt động lâu dài. Livestream bán hàng là xu hướng tất yếu của thương mại hiện đại. Tuy nhiên, để hoạt động này phát triển bền vững, cả người bán lẫn người mua đều cần hiểu rõ và tôn trọng các quy định pháp luật, tránh để những “cú chốt đơn” vội vàng trở thành hệ lụy pháp lý đáng tiếc.

Kim Liễu