Ðồng Nai tiên phong ban hành danh mục tập quán hôn nhân và gia đình

Ðồng Nai là tỉnh đầu tiên trong cả nước ban hành Nghị quyết số 48/2025/NQ-HÐND, ngày 10-12-2025 của HÐND tỉnh về phê duyệt danh mục các tập quán về hôn nhân và gia đình (HNGÐ) được áp dụng theo Luật HNGÐ năm 2014 (gọi tắt là Nghị quyết số 48). Ðây được xem là dấu ấn quan trọng, thể hiện tư duy pháp lý tiến bộ, nhân văn, góp phần loại bỏ các tập quán lạc hậu, đồng thời gìn giữ và phát huy những giá trị văn hóa tốt đẹp của các dân tộc trên địa bàn tỉnh.

Phó Giám đốc Sở Tư pháp Nguyễn Trọng Trí.

Phóng viên Báo và Phát thanh, Truyền hình Đồng Nai đã có cuộc trao đổi với ông NGUYỄN TRỌNG TRÍ, Phó Giám đốc Sở Tư pháp tỉnh Đồng Nai - cơ quan thường trực của Hội đồng Phối hợp phổ biến, giáo dục pháp luật (PBGDPL) tỉnh về ý nghĩa, quá trình xây dựng cũng như định hướng triển khai nghị quyết này thời gian tới.

Cụ thể hóa Luật Hôn nhân và gia đình năm 2014

🔴Thưa ông, từ những cơ sở pháp lý và thực tiễn nào để Đồng Nai quyết định tiên phong trong cả nước ban hành Nghị quyết số 48 về danh mục các tập quán HNGĐ?

- Việc ban hành Nghị quyết số 48 xuất phát từ yêu cầu thi hành Luật HNGĐ năm 2014. Theo đó, Chính phủ đã ban hành Nghị định số 126/2014/NĐ-CP, ngày 31-12-2014 quy định chi tiết một số điều và biện pháp thi hành Luật HNGĐ, trong đó có nội dung rất quan trọng là nguyên tắc áp dụng tập quán trong giải quyết các quan hệ HNGĐ, đồng thời giao trách nhiệm cho các địa phương xây dựng danh mục các tập quán được áp dụng.

Đây là vấn đề khó, liên quan trực tiếp đến yếu tố dân tộc, văn hóa và đời sống xã hội. Tuy nhiên, nếu không làm thì pháp luật sẽ thiếu “điểm tựa” khi đi vào thực tiễn, nhất là tại các vùng đồng bào dân tộc thiểu số (DTTS). Chính vì vậy, ngay từ năm 2016, Sở Tư pháp tỉnh Đồng Nai đã chủ động nghiên cứu, tham mưu xây dựng dự thảo danh mục các tập quán về HNGĐ. Chúng tôi xác định đây là công việc lâu dài, phải làm thận trọng, khoa học, có sự tham gia sâu rộng của cộng đồng.

Sở Tư pháp đã phối hợp với Ban Dân tộc, Sở Văn hóa, Thể thao và Du lịch mời khoảng 200 đại biểu là người uy tín của các vùng đồng bào DTTS (như: Hoa, Chơro, Nùng, Tày, Mường, Chăm, Khmer, Sán Dìu, Thái, S’tiêng, Dao…) cùng tham gia ý kiến, nhận diện đâu là tập quán lạc hậu cần loại bỏ, đâu là tập quán tốt đẹp cần giữ gìn, phát huy. Bên cạnh đó, chúng tôi xây dựng phiếu khảo sát, lấy ý kiến trực tiếp của người dân tại các vùng đồng bào DTTS.

Công chức Sở Tư pháp tỉnh Đồng Nai phát tài liệu tuyên truyền pháp luật về hôn nhân và gia đình cho người dân xã Nha Bích. Ảnh: An Nhơn

Đến tháng 6-2024, Bộ Tư pháp có văn bản đề nghị UBND các tỉnh, thành phố tham mưu HĐND tỉnh ban hành nghị quyết về danh mục tập quán HNGĐ. Đây là cơ sở pháp lý quan trọng để Đồng Nai hoàn thiện dự thảo và trình HĐND tỉnh xem xét, thông qua.

Sau nhiều lần lấy ý kiến, chỉnh sửa, hoàn thiện, HĐND tỉnh Đồng Nai đã ban hành Nghị quyết số 48, đưa Đồng Nai trở thành tỉnh đầu tiên trong cả nước ban hành nghị quyết có ý nghĩa rất quan trọng này.

 🔴Mục đích và ý nghĩa cốt lõi của việc ban hành nghị quyết là gì, thưa ông?

Nghị quyết số 48 được ban hành với nhiều mục đích, ý nghĩa sâu sắc.

Thứ nhất, nghị quyết góp phần tiếp tục phát huy các giá trị truyền thống tốt đẹp của gia đình Việt Nam như: con cháu hiếu đạo với ông bà, cha mẹ; kính trên, nhường dưới; giữ gìn lễ nghi cưới xin mang đậm bản sắc văn hóa dân tộc. Gia đình là tế bào của xã hội, vì vậy việc củng cố, phát huy giá trị gia đình chính là nền tảng cho sự phát triển bền vững của xã hội.

Thứ hai, nghị quyết là căn cứ quan trọng để tăng cường công tác tuyên truyền, PBGDPL về HNGĐ. Qua đó, góp phần xây dựng các mối quan hệ hôn nhân tự nguyện, tiến bộ, một vợ, một chồng; bảo đảm nguyên tắc bình đẳng giới; hướng tới xây dựng gia đình ấm no, hạnh phúc, văn minh.

Thứ ba, việc ban hành danh mục các tập quán về HNGĐ được áp dụng giúp gìn giữ, bảo tồn và phát huy bản sắc văn hóa truyền thống tốt đẹp của các dân tộc trên địa bàn tỉnh; đồng thời loại bỏ dần những tập quán lạc hậu, không còn phù hợp với sự phát triển của xã hội.

Thứ tư, việc áp dụng tập quán phù hợp với pháp luật thể hiện sự tôn trọng văn hóa, tâm lý, phong tục, tập quán và nguyện vọng chính đáng của người dân. Điều này góp phần tạo sự đồng thuận xã hội, thuận lợi trong giải quyết các tranh chấp về HNGĐ, hạn chế mâu thuẫn, giữ gìn đoàn kết trong cộng đồng và trong từng gia đình.

Theo Phó Giám đốc Sở Tư pháp tỉnh Ðồng Nai NGUYỄN TRỌNG TRÍ, qua quá trình lấy ý kiến, Nghị quyết số 48 đã nhận được sự đồng tình, ủng hộ cao của người dân, đặc biệt là đồng bào DTTS. Ðây là yếu tố rất quan trọng để nghị quyết đi vào cuộc sống.

 🔴Là địa phương đi đầu, Đồng Nai hẳn đã gặp không ít khó khăn trong quá trình xây dựng và ban hành nghị quyết. Ông có thể cho biết khó khăn lớn nhất và giải pháp then chốt để khắc phục?

- Khó khăn lớn nhất chính là việc chúng tôi không có mô hình hay kinh nghiệm từ các địa phương khác để tham khảo, bởi Đồng Nai là tỉnh đầu tiên triển khai nội dung này. Từ khi bắt đầu xây dựng dự thảo năm 2016 cho đến khi nghị quyết được thông qua vào cuối năm 2025 là gần 10 năm - một chặng đường dài. Bên cạnh đó, việc xác định ranh giới giữa tập quán tốt đẹp cần phát huy và tập quán lạc hậu cần loại bỏ là vấn đề không hề đơn giản, đòi hỏi sự am hiểu sâu sắc về văn hóa, dân tộc và pháp luật.

Giải pháp then chốt mà Đồng Nai áp dụng là tranh thủ tối đa sự hỗ trợ của các cơ quan chuyên môn, các nhà nghiên cứu về dân tộc học, văn hóa học; đặc biệt là vai trò của Ban Dân tộc thuộc HĐND tỉnh. Ngoài ra, Sở Dân tộc và Tôn giáo đã tích cực phối hợp, hỗ trợ Sở Tư pháp trong suốt quá trình xây dựng, hoàn thiện danh mục và nghị quyết.

Hài hòa giữa pháp luật hiện đại và giá trị văn hóa truyền thống

🔴Nghị quyết số 48 được đánh giá có ý nghĩa lớn trong việc bảo tồn bản sắc văn hóa và bảo đảm pháp luật phù hợp thực tiễn. Ông có thể chia sẻ rõ hơn về điều này?

- Tại phần phụ lục của Nghị quyết số 48 đã liệt kê cụ thể danh mục các tập quán về HNGĐ được áp dụng trên địa bàn tỉnh Đồng Nai. Đây đều là những tập quán tốt đẹp, đã tồn tại lâu đời và vẫn đang được cộng đồng gìn giữ.

Chẳng hạn, phong tục trầu cau trong cưới hỏi không chỉ là lễ vật truyền thống mà còn hàm chứa triết lý nhân sinh sâu sắc, thể hiện tình cảm gia đình, sự gắn kết cộng đồng. Miếng trầu mở đầu câu chuyện cưới hỏi là nét đẹp văn hóa đã được ông cha ta gìn giữ qua nhiều thế hệ.

Hay như lễ mừng thọ ông, bà, các bậc cao niên trong dòng tộc là dịp để con cháu thể hiện lòng hiếu kính, tri ân, tiếp nối truyền thống “kính lão đắc thọ”. Những tập quán này hoàn toàn phù hợp với chủ trương của Đảng, Nhà nước về xây dựng và phát triển gia đình Việt Nam trong tình hình mới.

Trong bối cảnh hội nhập quốc tế sâu rộng, nhiều giá trị văn hóa mới du nhập, nhất là đối với giới trẻ. Bên cạnh mặt tích cực, cũng nảy sinh không ít hệ lụy như: lối sống thực dụng, suy giảm các giá trị đạo đức gia đình, mâu thuẫn, tranh chấp trong HNGĐ. Do đó, việc khẳng định, bảo vệ và phát huy các giá trị truyền thống tốt đẹp thông qua nghị quyết là rất cần thiết và có ý nghĩa lâu dài.

Trong thời gian tới, Sở Tư pháp sẽ tập trung xây dựng và triển khai kế hoạch truyền thông, tuyên truyền sâu rộng nội dung nghị quyết đến các tầng lớp nhân dân, nhất là tại vùng sâu, vùng xa, vùng đồng bào DTTS. Chúng tôi sẽ phối hợp với các ngành, địa phương, già làng, người có uy tín để tuyên truyền bằng những hình thức phù hợp, dễ hiểu, dễ tiếp cận.

🔴Trân trọng cảm ơn ông!

Thành Nhân (thực hiện)