Thưởng tháng 13 - thêm động lực, niềm vui nhưng không bắt buộc

Thưởng hoặc không có thưởng tháng 13 vào dịp cuối năm thường đem lại nhiều cảm xúc đối với người lao động (NLÐ). Bởi vì khoản tiền này dù lớn hay nhỏ khi được nhận sẽ kích thích NLÐ thêm niềm vui, gắn bó, sẻ chia những khó khăn với người sử dụng lao động (NSDLÐ).

Công nhân Công ty TNHH Sản xuất và thương mại thực phẩm gia vị Tương Việt Hoa Sen (ở khu phố Suối Tre, phường Bình Lộc, tỉnh Đồng Nai) sản xuất hàng Tết. Ảnh: Đ. Phú

Tuy nhiên, pháp luật về lao động không bắt buộc NSDLĐ phải có nghĩa vụ thưởng tháng 13 cho NLĐ nếu điều đó không được thể hiện trong hợp đồng lao động (HĐLĐ) hay thỏa ước lao động. Chính vì vậy, cuối năm mà không được thưởng tháng 13, NLĐ thường kém vui.

Cảm xúc tháng 13 từ phía người lao động

Hơn 6 năm gắn bó với doanh nghiệp, cuối năm nay, chị Trần Huyền Liên (công nhân giày da, ở phường Bình Lộc, tỉnh Đồng Nai) được doanh nghiệp (ở Khu công nghiệp Long Khánh) thưởng lương tháng 13 và nhiều khoản phúc lợi khác như: tặng quà, tổ chức chuyến vui chơi miễn phí, bữa cơm tập thể… Điều đó kích thích chị thêm yêu công việc, gắn bó lâu dài và không có ý định “nhảy việc” khi được doanh nghiệp khác mời chào.

Chị Liên bày tỏ: “Số tiền thưởng tháng 13 giúp tôi thêm niềm vui khi tiền tích lũy trong năm được nhiều hơn mà không phải tăng ca hay tiết kiệm chi tiêu. Tôi sẽ dùng số tiền này để ngày xuân của các thành viên trong gia đình thêm ấm áp, đủ đầy hơn”.

Trong khi đó, anh Đào Văn Mạnh (công nhân chế biến gỗ, ở phường Bình Long, tỉnh Đồng Nai) chia sẻ: "Năm nay, đơn hàng xuất khẩu của doanh nghiệp nơi tôi làm việc ít hơn năm 2024. Vì vậy, thu nhập hằng tháng giảm, do thời gian nghỉ làm không lương nhiều và không được tăng ca. Khi hay tin năm nay doanh nghiệp không có thưởng tháng 13, tôi và đồng nghiệp rất buồn".

Pháp luật về lao động không quy định thưởng tháng 13 là nghĩa vụ mà NSDLĐ phải thực hiện đối với NLĐ, nên phần lớn NSDLĐ xác định và xem chế độ thưởng tháng 13 và nhiều hình thức khác là khuyến khích, động viên, giữ chân NLĐ.

Ông Trần Trí Dũng, Tổng giám đốc Công ty TNHH Sản xuất và Thương mại thực phẩm gia vị Tương Việt Hoa Sen (ở khu phố Suối Tre, phường Bình Lộc, tỉnh Đồng Nai) chia sẻ: "Doanh nghiệp của tôi có những hình thức, phần thưởng động viên NLĐ cuối năm như: vinh danh NLĐ, tổ chức bốc thăm trúng thưởng, lương tháng 13 cho toàn thể NLĐ, tặng quà, du lịch tập thể… Điều đó giúp NLĐ gắn bó với doanh nghiệp, không “nhảy việc” và sẵn sàng tăng ca, vui vẻ nhận lời làm trong ngày lễ, Tết khi doanh nghiệp có nhu cầu".

Quan điểm của chuyên gia về thưởng tháng 13

Tại sao pháp luật về lao động không quy định việc thưởng tháng 13 là nghĩa vụ NSDLĐ phải thực hiện đối với NLĐ vào cuối năm để tránh tình trạng công ty này có thưởng, thưởng hấp dẫn, còn công ty kia thì không? Vấn đề này được NLĐ Dương Hoàng Tuấn (ở phường Bình Phước, tỉnh Đồng Nai), Lâm Thị Yến (ở xã Phú Hòa, tỉnh Đồng Nai) thắc mắc.

Luật sư Nguyễn Như Tuấn, Đoàn Luật sư tỉnh Đồng Nai bày tỏ quan điểm: Có làm thì mới được hưởng lương, đó là mối quan hệ lao động bình đẳng, sòng phẳng giữa N SDLĐ với NLĐ. Cho nên pháp luật không đặt ra quy định NSDLĐ phải có nghĩa vụ trả lương tháng 13 cho NLĐ. Hơn nữa, đó cũng là không muốn can thiệp sâu vào quá trình quản lý, sản xuất, kinh doanh của NSDLĐ, đồng thời để NSDLĐ, NLĐ và đại diện tập thể NLĐ tự quyết định trên cơ sở đồng thuận, chứ pháp luật không ràng buộc. Điều này phù hợp với quy định pháp luật là NLĐ chỉ làm việc 12 tháng nên NSDLĐ chỉ trả lương đủ 12 tháng, không thể trả thêm lương tháng 13 khi NLĐ không làm việc.

Tiền thưởng tháng 13 nếu NLÐ được nhận cũng phải chịu thuế thu nhập cá nhân sau khi trừ mức giảm trừ gia cảnh và những điều pháp luật có quy định được miễn trừ. Ðồng thời tiền thưởng tháng 13 cuối năm được xác định là tài sản chung của vợ chồng dù 2 vợ chồng cùng đi làm và chỉ 1 người được nhận thưởng tháng 13.

Luật sư NGUYỄN NHƯ TUẤN, Ðoàn Luật sư tỉnh Ðồng Nai

Ông Vũ Ngọc Hà, nguyên Giám đốc Trung tâm Tư vấn pháp luật Công đoàn tỉnh (Liên đoàn Lao động tỉnh Đồng Nai) chia sẻ: Trước đây, pháp luật về lao động có điều chỉnh, can thiệp sâu về vấn đề lương, thưởng tháng 13 đối với NSDLĐ. Tuy nhiên, Bộ luật Lao động năm 2019 không can thiệp sâu nữa mà quy định rõ tại Điều 104 như sau: Quy chế thưởng do NSDLĐ quyết định và công bố công khai tại nơi làm việc sau khi tham khảo ý kiến của tổ chức đại diện NLĐ tại cơ sở đối với nơi có tổ chức đại diện NLĐ tại cơ sở.

Cũng theo ông Vũ Ngọc Hà, để xác định tiền lương hay tiền thưởng phải căn cứ vào bản chất và nguồn gốc hình thành quỹ tiền lương và quỹ tiền thưởng của doanh nghiệp. Tiền thưởng được trích lập từ lợi nhuận của doanh nghiệp sau khi doanh nghiệp đã thực hiện các nghĩa vụ theo quy định của pháp luật. Khoản tiền được trích từ quỹ khen thưởng để chi thưởng cho NLĐ và chi các phúc lợi xã hội khác theo quy chế của doanh nghiệp, không tính vào tiền lương để làm căn cứ tính tiền làm thêm giờ cho NLĐ.

Ðoàn Phú