Dinh dưỡng và sức khỏe: Ăn chay có lợi cho sức khỏe?

Hiện nay, với quan niệm ăn chay có thể chữa được một số bệnh và tốt cho sức khỏe nên ngày càng có nhiều người chuyển từ ăn mặn sang ăn chay. Vậy ăn chay thực sự có lợi cho sức khỏe con người hay không?

Hiện nay, với quan niệm ăn chay có thể chữa được một số bệnh và tốt cho sức khỏe nên ngày càng có nhiều người chuyển từ ăn mặn sang ăn chay. Vậy ăn chay thực sự có lợi cho sức khỏe con người hay không?

Theo quan niệm của người Việt Nam, ăn chay là chế độ ăn không có đạm động vật, nhưng đối với người phương Tây thì ăn chay được chia làm 3 nhóm: Nhóm 1 (rau, đậu, hạt, trứng và bơ); nhóm 2 (giống nhóm 1 nhưng không ăn trứng); nhóm 3 (hoàn toàn không ăn đạm động vật). Như vậy, ăn chay của người Việt Nam đa phần giống nhóm thứ 3 của người phương Tây.

Các món chay được chế biến ngày càng tinh tế.

Chế độ ăn chay thường cung cấp ít năng lượng do có ít chất béo, ít cholesterol và mau làm no bụng do có nhiều chất xơ. Nếu ăn chay đúng cách không những vẫn cung cấp đầy đủ dưỡng chất cho cơ thể mà còn giúp phòng bệnh, giảm tỷ lệ mắc bệnh, giảm tỷ lệ tử vong ở một số bệnh như: tiểu đường, tăng huyết áp, động mạch vành, xơ mỡ động mạch, béo phì, sỏi tiết niệu...

* Công dụng khi ăn chay:

- Giảm cân: Người ăn chay thường nhẹ cân và ít nguy cơ béo phì hơn người ăn mặn, nhờ đó ít mắc các bệnh liên quan đến béo phì, như: tiểu đường, tăng huyết áp, bệnh động mạch vành, sỏi mật...

- Giảm huyết áp: Huyết áp của người ăn chay trường có khuynh hướng thấp hơn so với người ăn mặn và ít tăng huyết áp theo tuổi. Các nghiên cứu cho thấy càng ăn nhiều thức ăn từ động vật huyết áp thường có khuynh hướng tăng cao.

- Giảm bệnh động mạch vành: Các nghiên cứu khoa học cho thấy, tỷ lệ người ăn chay mắc bệnh và tử vong thấp hơn hẳn so với người ăn mặn, nguyên nhân do thức ăn chay chứa nhiều chất xơ, ít chất béo, ít cholesterol, tỷ lệ giữa chất béo không no và chất béo no cao. Bệnh động mạch vành gắn liền với lượng cholesterol trong máu. Người ăn chay có lượng cholesterol trong máu loại LDL thấp hơn hẳn so với người ăn mặn.

- Giảm nguy cơ sỏi thận: Người ăn chay thải calci, oxalat và acid uric ra nước tiểu ít hơn người ăn mặn, do đó ít bị sỏi thận hơn người ăn mặn.

- Giảm triệu chứng đau trong bệnh cột sống và khớp xương: Chế độ ăn chay giúp giảm cân, góp phần làm giảm các triệu chứng đau trong các bệnh liên quan đến cột sống và khớp xương (đau do thoái hóa đốt sống, thần kinh tọa, viêm khớp...).

* Những điều cần lưu ý khi ăn chay:

Tại các nước tiên tiến, thiếu máu do thiếu chất sắt ở người ăn chay ít xảy ra do họ ăn nhiều rau, quả có nhiều vitamin C, giúp cho sự hấp thu chất sắt được dễ dàng. Ở nước ta, người ăn chay thường là ăn chay tuyệt đối nên có thể bị thiếu máu do thiếu sắt, ngoài ra đối với thức ăn thực vật giàu đạm lại thường thiếu một số acid amin cần thiết cho cơ thể. Khi ăn chay nên sử dụng viên sắt, vitamin B12, viên đạm có chứa các thành phần acid amin thiếu để bổ sung.

Nếu ăn chay không đúng cách có thể trở nên gầy còm, hốc hác. Đối với trẻ em, nếu ăn chay có thể nguy hiểm cho sự tăng trưởng, phát triển của cơ thể. Phụ nữ trong thời gian mang thai ăn chay thường nhẹ cân, ít tăng cân và có nguy cơ sinh con thiếu cân.

Cho dù ăn chay hay ăn mặn thì trong khẩu phần ăn tối thiểu phải đảm bảo các thành phần như: tinh bột, chất đạm, chất béo, chất xơ, các vitamin và lượng calori cần thiết cho sự chuyển hóa và hoạt động của cơ thể. Chúng ta có thể chọn bất cứ kiểu ăn chay nào, nhưng điều quan trọng là phải biết cách bù đắp các dưỡng chất cần thiết cho cơ thể một cách hợp lý. Có lẽ tốt nhất là nên ăn chay định kỳ vì vừa hưởng được lợi ích của ăn chay giúp phòng bệnh, giảm tỷ lệ mắc bệnh, giảm tỷ lệ tử vong ở một số bệnh thường gặp, vừa tránh được tình trạng thiếu các chất dinh dưỡng do ăn chay trường gây nên.

Ngoài ra, nên ăn chay trong tâm trạng thoải mái, vui vẻ bởi vì sự âu lo, buồn bực và stress là một trong những nguyên nhân ảnh hưởng đến sự tiêu hóa và hấp thu thức ăn. Cần nhai kỹ thức ăn, bởi nếu ăn nhanh, ăn vội, ăn quá no, ăn nhiều về đêm sẽ ảnh hưởng xấu đến đường tiêu hóa và làm cho cơ thể không hấp thụ triệt để các chất dinh dưỡng.

Bác sĩ Ngô Quang Thiên

(Bệnh viện đa khoa khu vực Long Khánh)