Câu chuyện giáo dục
Người thầy cần là tấm gương sáng

Những năm gần đây, đạo đức của thanh thiếu niên nói chung và học sinh, sinh viên (HSSV) nói riêng là vấn đề bức xúc của xã hội. Các hành vi lệch chuẩn trong đạo đức của một bộ phận trong giới trẻ ngày càng gia tăng và ở mức khá trầm trọng. Giải pháp chung cho tình trạng này từ lâu đã trở thành nguyên tắc trong giáo dục thế hệ trẻ là phối hợp đồng bộ cả ba môi trường: gia đình - nhà trường và xã hội.

Những năm gần đây, đạo đức của thanh thiếu niên nói chung và học sinh, sinh viên (HSSV) nói riêng là vấn đề bức xúc của xã hội. Các hành vi lệch chuẩn trong đạo đức của một bộ phận trong giới trẻ ngày càng gia tăng và ở mức khá trầm trọng. Giải pháp chung cho tình trạng này từ lâu đã trở thành nguyên tắc trong giáo dục thế hệ trẻ là phối hợp đồng bộ cả ba môi trường: gia đình - nhà trường và xã hội. Trong phạm vi bài này, tôi chỉ xin đề cập tới một khía cạnh rất nhỏ của nhánh giáo dục nhà trường. Đó là cách hành xử của người thầy trên lớp ảnh hưởng tới việc hình thành và phát triển nhân cách HSSV.

Thật đau lòng khi thấy con cháu chúng ta, từ mầm non tới tận cao đẳng, đại học phải chịu đựng những lời nói, cử chỉ, hành động phản giáo dục của một số ít giáo viên (GV). Các cháu nhỏ mầm non và tiểu học thì bị thầy cô la mắng, hù dọa, đánh đòn. Không cần kể ra những câu chuyện cụ thể vì ai cũng biết các cháu nhỏ khi ở nhà chơi trò chơi đóng vai cô giáo đã bắt chước cách cô "dạy dỗ" chúng ở lớp như thế nào. Chúng ta đã chứng kiến nhiều cháu sợ đi học, sợ thầy cô giáo ra sao, thậm chí còn đòi nghỉ học. Ở các cấp học lớn hơn, khi HSSV mắc lỗi, thầy cô bực mình, không dùng roi vọt như đối với HS nhỏ mà dùng những kiểu nói mỉa mai, bóng gió. Tôi từng nghe các cháu than phiền thầy này, cô kia "chửi" bằng những từ thô lỗ mà các cháu nhận xét "rất chợ búa" và cả những lời văn hoa nhưng cũng rất độc như "Nhà em có dùng muối iốt không?"

Những lời nói dù vô tình hay cố ý đã quất thẳng vào tâm hồn non nớt, nhạy cảm của trẻ, gây nên những tổn thương sâu đậm trong chúng. Ở tất cả các cấp, vẫn có giáo viên xưng hô với HSSV thật kỳ lạ: gọi HSSV là các ông, các bà (kể cả đối với những cháu mới 6, 7 tuổi), tụi bay, chúng mày, đồ quỷ sứ, thằng này, con kia... một cách hoặc nghiêm túc hoặc đùa cợt. Có GV vào lớp luôn mang gương mặt "hình sự" hoặc lạnh lùng, vô cảm, giảng bài như một cái máy phát thanh, "đứa nào nghe thì nghe, không nghe thì thôi". Cá biệt, có GV tìm cách "đì" HSSV vì chúng không học thêm hoặc vì lý do nào đó rất cá nhân. Có GV rất lúng túng trong việc xử lý những tình huống phức tạp, vô tình gây nên hậu quả xấu. Cách ứng xử như thế của người thầy, trước mắt ảnh hưởng lớn đến tâm thế học trò, cản trở chúng tiếp thu bài, và xa hơn làm chúng mất niềm tin yêu đối với chính người thầy đó, với nghề giáo và với cả cuộc đời.

Bản thân tôi cũng là một GV suốt đời gắn bó với bục giảng, tôi rất hiểu và cảm thông với những áp lực mà người GV phải gánh chịu trong sự nghiệp trồng người gian nan của mình (suy cho cùng nghề nào mà chẳng có áp lực và ngay chính HSSV cũng có những áp lực của mình!). Nhưng những áp lực ấy có đủ để biện minh cho thái độ thiếu mô phạm của người thầy? Tôi nghĩ, chúng ta cần thẳng thắn, thành thực xem lại bản thân mình: hoặc mình còn xem nhẹ việc trau dồi đạo đức người thầy, chưa có cái tâm trong sáng hoặc chưa chú ý điều chỉnh bản thân, rèn các kỹ năng xử lý tình huống sư phạm mặc dù mình có cái tâm với nghề và yêu trẻ. Tất nhiên các em, dù nhỏ cũng sẽ cảm nhận được ai là người hết lòng với học trò, nhưng nếu vừa có tấm lòng vừa có cách biểu hiện nhẹ nhàng, tế nhị, "mô phạm" hơn, hiệu quả giáo dục sẽ cao hơn.

Được biết, ngành GD-ĐT Đồng Nai đã phát động phong trào xây dựng môi trường sư phạm thân thiện với học trò. Nhân dịp năm học mới, mỗi giáo viên chúng ta nghĩ và làm gì để cuộc vận động không chỉ trên giấy, không là những lời hô hào suông?

 Tôi nhớ mãi câu nói của cố giáo sư tiến sĩ Dương Thiệu Tống: "Khả năng sư phạm có thể được chứng thực bằng bằng cấp nhưng tư cách là một nhà giáo dục thì chỉ được chứng thực bằng cả cuộc đời".

Thảo Lan