Bảo vệ trẻ em an toàn trong thời đại số

Thời đại số mở ra cơ hội để trẻ em tiếp cận nguồn tri thức phong phú, nâng cao kỹ năng học tập và sáng tạo. Tuy nhiên, môi trường số cũng tiềm ẩn nhiều nguy cơ đối với trẻ.

Cô và trò Trường THCS Trảng Dài (phường Trảng Dài) trao đổi trong quá trình tìm hiểu chuyên đề về mạng xã hội và giới trẻ. Ảnh: Nga Sơn

Vì vậy, việc chú trọng trang bị kỹ năng số giúp trẻ tự bảo vệ bản thân trên môi trường mạng. Sự đồng hành với trẻ của gia đình, nhà trường, xã hội sẽ là “lá chắn” bảo vệ trẻ an toàn trong thời đại số.

Tiềm ẩn nguy cơ mất an toàn

Chính thức sử dụng mạng xã hội (MXH) từ năm học lớp 6, năm nay, em Nguyễn Minh Đạt, học sinh lớp 9/10, Trường THCS Trảng Dài (phường Trảng Dài, tỉnh Đồng Nai) đã có “thâm niên” 4 năm sử dụng MXH. Minh Đạt cho hay: Em đang sử dụng Facebook, Zalo, YouTube, TikTok để xem thông tin, kết nối người thân, bạn bè, tìm tài liệu và giải trí sau những giờ học tập căng thẳng…

Theo Minh Đạt, sử dụng MXH cũng có 2 mặt. Nếu sử dụng có chừng mực thì MXH sẽ đem lại nhiều lợi ích, nhưng nếu lạm dụng sẽ dẫn đến “nghiện” thiết bị điện tử, MXH. Việc sử dụng internet và MXH trong thời gian dài sẽ làm ảnh hưởng đến sức khỏe, chất lượng học tập giảm sút, thậm chí lệch chuẩn trong suy nghĩ và hành động. Chưa kể, một số trẻ sử dụng MXH nhưng thiếu kỹ năng dẫn đến bị dụ dỗ, lôi kéo vi phạm pháp luật, bạo lực, xâm hại… trên không gian mạng.

Em Hà Thị Thùy Vy, học sinh Trường THCS Long Đức (xã Long Thành) phản ánh: Trên YouTube hiện nay có những video được tạo ra bởi trí tuệ nhân tạo có chứa những hình ảnh không lành mạnh. Trẻ em, nhất là trẻ nhỏ thường thiếu kỹ năng, khi xem những video này sẽ  học theo và có những suy nghĩ lệch lạc. Vấn đề này đã được cảnh báo rất nhiều nhưng vẫn chưa được xử lý một cách triệt để.

Thượng tá Nguyễn Minh Hiếu, Phó Trưởng phòng An ninh mạng và phòng, chống tội phạm sử dụng công nghệ cao, Công an tỉnh Đồng Nai cho biết: Trong thời đại số, trẻ em tiếp cận, sử dụng MXH, tham gia trò chơi trực tuyến ngày càng nhiều. Trẻ kết nối với bạn bè đủ thành phần một cách dễ dàng qua nền tảng trực tuyến, dẫn đến nguy cơ trẻ bị dụ dỗ, lôi kéo vi phạm pháp luật trên không gian mạng diễn ra khá phức tạp với thủ đoạn ngày càng tinh vi, thường xuyên thay đổi, gây khó khăn cho công tác phòng ngừa, đấu tranh với loại tội phạm này.

Cụ thể, thủ đoạn chủ yếu của các đối tượng là thông qua MXH làm quen, kết bạn với trẻ em và sau đó sẽ tìm cách dụ dỗ, lôi kéo, gặp gỡ trực tiếp và thực hiện hành vi xâm hại trẻ em. Một thủ đoạn khác là kết bạn, làm quen, đặt vấn đề quan hệ tình cảm, tặng quà để dụ dỗ, lôi kéo, ép buộc trẻ trình diễn khiêu dâm để thực hiện mục đích thu lợi của chúng. Có trường hợp sử dụng video clip nhạy cảm của trẻ để đe dọa, ép buộc các em tiếp tục thực hiện các hành vi vi phạm pháp luật khác và nổi lên thời gian gần đây là thủ đoạn bắt cóc online… Qua đó cho thấy, khi trẻ sử dụng internet và MXH sẽ phải đối mặt với rất nhiều nguy cơ mất an toàn nếu không được trang bị kỹ năng số.

Đẩy mạnh tuyên truyền, trang bị kỹ năng số cho trẻ

Theo Thượng tá Nguyễn Minh Hiếu, giải pháp tuyên truyền là giải pháp căn cơ nhất, giúp hạn chế số người trở thành nạn nhân của đối tượng lừa đảo, vi phạm pháp luật trên không gian mạng. Qua công tác tuyên truyền trực tiếp tại khu dân cư, trường học và đặc biệt là trên MXH, Phòng An ninh mạng và phòng, chống tội phạm sử dụng công nghệ cao, Công an tỉnh Đồng Nai thường xuyên cập nhật các thủ đoạn mới cho học sinh, sinh viên và người dân.

Bên cạnh đó, qua quá trình đấu tranh với loại tội phạm này, Phòng An ninh mạng và phòng, chống tội phạm sử dụng công nghệ cao, Công an tỉnh Đồng Nai đã xác định những nguyên nhân mà các đối tượng thường lợi dụng để thực hiện việc lôi kéo, dụ dỗ, xâm hại trẻ em trên không gian mạng. Từ đó có đề xuất, kiến nghị với các cơ quan, tổ chức liên quan để đưa ra những giải pháp nhằm hạn chế tình trạng trẻ bị dụ dỗ, lôi kéo vi phạm pháp luật, bị bạo lực, xâm hại trên không gian mạng.

Cùng với sự vào cuộc tích cực của ngành công an, ngành giáo dục và đào tạo cũng rất quan tâm triển khai các giải pháp phòng, chống bạo lực học đường, bạo lực trên môi trường mạng đến tất cả các trường, học sinh.

Cô Bùi Thị Hạnh, giáo viên Trường THCS Trảng Dài chia sẻ: Với vai trò là giáo viên dạy môn Tin học, cô không chỉ dạy học sinh kỹ năng sử dụng máy vi tính mà còn chú trọng trang bị kỹ năng số cho học sinh. Cô cho học sinh làm dự án thuyết trình về các chủ đề, trong đó có chủ đề liên quan đến MXH và giới trẻ. Bám sát chủ đề, học sinh chia nhóm tìm hiểu thực trạng giới trẻ sử dụng MXH hiện nay, nguyên nhân, hậu quả khi sử dụng MXH quá nhiều và tìm ra giải pháp giải quyết.

“Qua tìm hiểu và đặc biệt là bản thân đã trải nghiệm, học sinh đã chỉ ra rất nhiều thực trạng, nguyên nhân và giải pháp thiết thực. Thông qua những chuyên đề này, các em từng bước có kiến thức, kỹ năng số và sử dụng MXH một cách có trách nhiệm và hiệu quả hơn” - cô Hạnh chia sẻ.

Ngoài tuyên truyền, trang bị kỹ năng số cho trẻ em, theo Tỉnh ủy viên, Phó Chủ tịch Ủy ban MTTQ Việt Nam tỉnh, Bí thư Tỉnh đoàn Nguyễn Minh Kiên, các bậc phụ huynh cần kiểm soát việc sử dụng MXH của con em mình. Phụ huynh hoàn toàn có thể làm chủ được việc kiểm duyệt nội dung MXH của các em thông qua cơ chế kiểm duyệt tài khoản gia đình. Bí thư Tỉnh đoàn Nguyễn Minh Kiên cho rằng: Thầy cô, cha mẹ chỉ là người định hướng, hỗ trợ; bản thân các em mới là người quyết định lựa chọn MXH, nội dung trên MXH. Do đó, về phía trẻ cần phải học hỏi, nghiên cứu, trau dồi kỹ năng để sử dụng MXH một cách thông minh, an toàn.

Việc lạm dụng các thiết bị điện tử ở khu vực thành thị hiện nay tăng cao. Sử dụng thiết bị điện tử trong thời gian dài liên tục khiến trẻ giảm thị lực, vẹo cột sống, tăng cân béo phì, tính tình cáu gắt, khó ngủ…

Phó Giám đốc Sở Y tế PHẠM THỊ MAI HƯƠNG

Như vậy, trong thời đại số, việc tăng cường bảo vệ trẻ em trên không gian mạng không chỉ là trách nhiệm của gia đình, nhà trường, cơ quan chức năng mà còn là nhiệm vụ của toàn xã hội. Mỗi hành động nhỏ trong việc tuyên truyền, trang bị kỹ năng số cho trẻ đều góp phần tạo nên “lá chắn” vững chắc bảo vệ trẻ trên không gian mạng, giúp các em có cơ hội phát triển toàn diện trong thời kỳ công nghệ số.

Nga Sơn