Dự thảo Quy chế tuyển sinh đại học năm 2026: Hướng đến chất lượng và công bằng

Bộ Giáo dục và Ðào tạo đang lấy ý kiến góp ý đối với Dự thảo Quy chế tuyển sinh đại học (ÐH) năm 2026, trong đó có bổ sung những quy định mang tính kỹ thuật nhằm giúp công tác tuyển sinh đảm bảo chất lượng, công bằng và thuận lợi.

Trường đại học Lạc Hồng đang đầu tư thiết bị đào tạo hiện đại để thu hút tân sinh viên. Ảnh: Công Nghĩa

Đánh giá về Dự thảo Quy chế tuyển sinh ĐH năm 2026, ông Phan Trọng Nghĩa, Hiệu trưởng Trường THPT Ngô Quyền (phường Trấn Biên) cho rằng: “Quy chế tuyển sinh mới sẽ buộc các trường ĐH phải thay đổi chiến lược thu hút thí sinh, đồng thời đặt người học trước thách thức trong cả quá trình học tập và thi tốt nghiệp THPT”.

Siết chất lượng tuyển sinh

Thực tế thời gian qua, việc trao quyền tự chủ tuyển sinh rộng rãi cho các cơ sở giáo dục ĐH đã nảy sinh tình trạng lạm dụng các phương thức xét tuyển phụ, khiến hệ thống tuyển sinh trở nên thiếu thống nhất. Để khắc phục việc thí sinh trúng tuyển bằng những tổ hợp môn không phù hợp, hoặc điểm học bạ cao nhưng năng lực hạn chế, Dự thảo Quy chế tuyển sinh mới đã thiết lập các quy chuẩn kỹ thuật nhằm đưa hoạt động tuyển sinh về đúng quỹ đạo. Đây là bước đi cần thiết để chuẩn hóa hệ thống, đảm bảo sự công bằng cho mọi thí sinh, hạn chế tối đa các kẽ hở trong xét tuyển.

Thay đổi trọng tâm của quy chế mới nằm ở việc tiêu chuẩn hóa phương thức xét tuyển dựa trên kết quả học tập cấp THPT, ngăn chặn việc “trăm hoa đua nở” tổ hợp, nguyện vọng tuyển sinh một cách quá dễ dãi. Cụ thể, thay vì được tự quyết định tổ hợp và thời gian xét tuyển (có nơi chỉ xét một học kỳ), quy chế mới bắt buộc các trường phải sử dụng điểm tổng kết của cả 3 năm học (từ lớp 10 đến lớp 12). Tổ hợp xét tuyển bắt buộc phải có môn Toán hoặc Ngữ văn; đồng thời thí sinh phải có điểm thi tốt nghiệp THPT năm 2026 của các môn trong tổ hợp đạt ngưỡng đảm bảo chất lượng (với khối ngành sức khỏe, giáo viên), hoặc mức sàn tối thiểu do bộ quy định.

Hiệu trưởng Trường TH-THCS-THPT Trần Ðại Nghĩa (phường Hố Nai) Lê Xuân Thọ:

Định hướng cho học sinh lộ trình ôn tập phù hợp để có kết quả xét tuyển tốt

- Tháng 2 (rà soát kiến thức): Hệ thống hóa lại toàn bộ kiến thức nền tảng chương trình lớp 10 và 11, đảm bảo không hổng kiến thức cơ bản.

- Tháng 3 và tháng 4 (luyện kỹ năng): Tập trung luyện đề theo cấu trúc mới, chú trọng câu hỏi trắc nghiệm đúng/sai và trả lời ngắn (môn Toán), rèn tư duy phản biện (môn Văn).

- Tháng 5 (tổng ôn): Rà soát các lỗi sai thường gặp, thực hiện làm bài thi thử dưới áp lực thời gian thực tế để rèn tâm lý.

- Tháng 6 (giữ phong độ): Giảm cường độ học tập, ưu tiên giữ gìn sức khỏe và tinh thần, xem lại các ghi chú quan trọng trước khi thi.

Quy định này đồng nghĩa với việc “nâng điểm” hay “làm đẹp” học bạ sẽ không còn tác dụng nếu thiếu sự tương đồng với kết quả kỳ thi tốt nghiệp THPT. Một bản học bạ đẹp với toàn điểm tổng kết 9-10 sẽ không có giá trị xét tuyển ĐH nếu điểm thi tốt nghiệp thực tế của thí sinh thấp dưới mức sàn, qua đó bộc lộ sự chênh lệch giữa điểm số và kiến thức. Cơ chế đối sánh này là giải pháp kỹ thuật hiệu quả để giải quyết vấn đề thành tích ảo, buộc quá trình dạy và học tại bậc phổ thông phải hướng tới giá trị thực chất.

Bên cạnh việc siết chặt tiêu chuẩn đầu vào, các quy định về quy trình đăng ký xét tuyển cũng được điều chỉnh theo hướng tinh gọn và minh bạch hóa. Việc giới hạn mỗi thí sinh chỉ đăng ký tối đa 10 nguyện vọng và các trường ĐH không sử dụng quá 5 phương thức xét tuyển, đặc biệt là loại bỏ phương thức xét tuyển sớm, sẽ giải quyết dứt điểm tình trạng “giữ chỗ” ảo gây lãng phí. Thông qua hệ thống lọc ảo chung toàn quốc với các tham số mới, tỷ lệ trúng tuyển ảo sẽ giảm mạnh, giúp các trường ĐH chủ động xác định chỉ tiêu nhập học chính xác, tránh tình trạng điểm chuẩn biến động bất thường.

Tác động thực tế tại Đồng Nai

Khi quy chế mới được áp dụng, các trường ĐH trên địa bàn tỉnh như: Trường ĐH Lạc Hồng, Trường ĐH Công nghệ Đồng Nai, Trường ĐH Công nghệ Miền Đông… sẽ đối diện với áp lực tuyển sinh lớn hơn. Nguồn tuyển truyền thống của các đơn vị này vốn dựa nhiều vào nhóm thí sinh có học lực trung bình khá, hoặc chưa tập trung ở giai đoạn đầu cấp, sẽ bị thu hẹp do yêu cầu xét duyệt hồ sơ toàn diện 3 năm học. Thực tế này buộc các trường phải chuyển dịch từ tuyển sinh dựa trên số lượng sang cạnh tranh bằng chất lượng đào tạo, đầu tư thực chất vào cơ sở vật chất để thu hút thí sinh có năng lực phù hợp.

Đối với Trường ĐH Đồng Nai, một cơ sở đào tạo giáo viên chủ lực của tỉnh, quy định mới về ưu tiên nguyện vọng mang lại những tín hiệu tích cực hơn. Việc quy chế khuyến khích ưu tiên nguyện vọng 1, 2, 3 cho nhóm ngành sư phạm kết hợp với ngưỡng đảm bảo chất lượng đầu vào cao, sẽ hỗ trợ nhà trường tuyển chọn được những sinh viên có năng lực nền tảng tốt. Đây là cơ sở quan trọng để nâng cao chất lượng nhân lực ngành giáo dục, đáp ứng yêu cầu đổi mới căn bản, toàn diện mà tỉnh Đồng Nai đang triển khai.

Giáo dục vốn mang tính chu kỳ với độ trễ nhất định, do đó sự ổn định của quy chế tuyển sinh là yêu cầu tiên quyết để đảm bảo tính liên tục trong lộ trình tích lũy kiến thức của người học. Việc thay đổi chính sách liên tục hằng năm không chỉ gây lãng phí nguồn lực xã hội mà còn tạo ra tâm lý bất an, đẩy học sinh vào thế bị động “chạy đuổi” theo quy chế. Đã đến lúc chính sách vĩ mô cần sự “tĩnh” cần thiết để xã hội yên tâm, giúp người học chuyển dịch mục tiêu từ đối phó thi cử sang thực học, thực tài.

Về phía người học, tư duy học tập tại các trường THPT trên địa bàn tỉnh đang có sự chuyển biến rõ rệt trước những yêu cầu mới của quy chế. Em Nguyễn Hoàng Minh Huy, học sinh lớp 12, Trường THPT Trấn Biên (phường Tam Hiệp) cho biết: Dù áp lực gia tăng vì không thể dựa vào điểm số học bạ thiếu thực chất nhưng em và các bạn ủng hộ sự công bằng mà quy chế mang lại. Học sinh buộc phải nỗ lực thực sự, bởi những bạn có năng lực sẽ không còn lo bị mất cơ hội trước những trường hợp có điểm học bạ cao nhưng kiến thức không tương xứng.

Nhìn tổng thể, để những điều chỉnh này phát huy hiệu quả và tạo đồng thuận xã hội, điều các cơ sở giáo dục và phụ huynh tại Đồng Nai mong đợi là tính ổn định của chính sách. Giáo dục cần quá trình tích lũy lâu dài, một khóa học sinh cần ít nhất 3 năm để chuẩn bị kiến thức và tâm thế, do đó sự thay đổi đột ngột cần được hạn chế tối đa. Một lộ trình tuyển sinh ổn định, cam kết duy trì trong 3-5 năm tới sẽ là cơ sở để các trường phổ thông xây dựng kế hoạch dạy học bài bản, giúp học sinh yên tâm ôn tập và hướng tới một môi trường giáo dục thực chất.

Công Nghĩa