Không thể tay không hướng nghiệp cho học sinh

Chương trình Giáo dục phổ thông (GDPT) năm 2018 đã có những thay đổi căn bản về định hướng nghề nghiệp (ĐHNN) cho học sinh so với Chương trình GDPT năm 2006. Tuy nhiên, việc thiếu cơ hội trải nghiệm thực tế vẫn là trở ngại lớn, khiến học sinh còn bối rối khi lựa chọn nghề nghiệp.

Học sinh tham gia trải nghiệm robotics tại Trường đại học Lạc Hồng. Ảnh: Công Nghĩa

Hiệu trưởng Trường THPT Nguyễn Bỉnh Khiêm (ở xã Nhơn Trạch) Nguyễn Văn Viên cho biết: “Những buổi trải nghiệm thực tế để hướng nghiệp rất cần thiết, nhưng khó khăn lớn nhất hiện nay chính là nguồn kinh phí hạn chế. Việc xã hội hóa, huy động sự đóng góp từ phụ huynh là vấn đề khá “nhạy cảm”, bởi không phải ai cũng nhận thức rõ vai trò của việc ĐHNN phải gắn liền với thực tiễn”.

Không chỉ thay đổi trên giấy

"Chương trình GDPT năm 2018 đã thay đổi căn bản về vị thế và thời lượng nội dung hướng nghiệp. Ở Chương trình GDPT năm 2006, hướng nghiệp chỉ là hoạt động phụ trợ, tập trung ở lớp 9 và lớp 12 với thời lượng ít ỏi (khoảng 9 tiết/năm), thường bị cắt bớt để ưu tiên ôn thi môn văn hóa. Trong khi đó, Chương trình GDPT năm 2018, giáo dục hướng nghiệp trở thành hoạt động bắt buộc, với thời lượng dành cho hoạt động này lên tới 105 tiết/năm. Đặc biệt, hoạt động hướng nghiệp không chỉ dành cho học sinh lớp 9 và 12, mà phải xuyên suốt từ lớp 1 đến lớp 12.

Không chỉ thay đổi về số tiết, chương trình giáo dục mới còn chuyển từ “phân ban cứng” sang mô hình lựa chọn môn học linh hoạt. Đây là thay đổi cốt lõi tác động trực tiếp đến việc hướng nghiệp. Nếu Chương trình GDPT năm 2006 buộc học sinh chọn theo khối (A, B, C...) dựa trên thế mạnh môn học, thì Chương trình GDPT năm 2018 cho phép tự chọn tổ hợp môn và chuyên đề học tập theo sở thích từ lớp 10. Sự thay đổi này giúp học sinh tiếp cận kiến thức chuyên sâu của ngành nghề tương lai sớm hơn.

Thời gian qua, Sở Giáo dục và Đào tạo đã tạo thuận lợi cho các trường đại học, cao đẳng đến với các trường THPT; bên cạnh đó cũng tạo thuận lợi để các trường phổ thông có thể tổ chức các chuyến đi trải nghiệm tại các doanh nghiệp, cơ sở đào tạo. Do đó, nhà trường phải tiếp tục tích cực, chủ động và sáng tạo những cách làm cụ thể để hoạt động này đi vào thực chất, thu hút được học sinh và thực sự mang lại hiệu quả.

Tỉnh ủy viên, Giám đốc Sở Giáo dục và Đào tạo TRƯƠNG THỊ KIM HUỆ

Hiệu trưởng Trường THPT Ngô Quyền Phan Trọng Nghĩa (phường Trấn Biên) nhận định: Học sinh giờ đây có cơ hội thấu hiểu bản thân hơn qua các bài trắc nghiệm năng lực và tính cách. Thay vì thụ động nghe lý thuyết, các em được tham quan doanh nghiệp, thực hành thực tế và giao lưu với chuyên gia. Đồng thời, học sinh cũng được trang bị kỹ năng khai thác thông tin thị trường lao động và nắm bắt xu hướng nghề nghiệp để tự đưa ra quyết định.

Em Nguyễn Thị Thanh Hương, học sinh lớp 12, Trường TH-THCS-THPT Song ngữ Á Châu (ở phường Trấn Biên) chia sẻ: Thời lượng ĐHNN tăng lên giúp em có thêm cơ hội tìm hiểu bản thân. Ngoài các tiết học trên lớp, em còn được tham gia các buổi trò chuyện cùng chuyên gia ở một số lĩnh vực cụ thể, đồng thời có cơ hội trải nghiệm thực tế tại các công ty, nhà máy... Sau mỗi buổi trò chuyện và trải nghiệm thực tế, em bắt đầu định hình rõ nét nghề nghiệp phù hợp với tính cách, sở thích, sở trường và năng lực của mình.

Cần sự đồng hành của phụ huynh

Việc ĐHNN cho học sinh rất cần được thực hiện từ sớm và chuyên sâu, đồng thời có sự phối hợp chặt chẽ giữa nhà trường với phụ huynh. Đặc biệt, trong điều kiện kinh phí chi cho hoạt động hướng nghiệp trong các trường công lập còn hạn hẹp và các quy định chi tiêu khắt khe, rất cần đến sự chung tay đóng góp của phụ huynh, với phương châm tất cả vì tương lai học sinh. Bên cạnh đó, nhà trường phải chứng minh được hiệu quả triển khai các hoạt động để nhận được sự đồng tình nhiều hơn của phụ huynh.

Học sinh Trường THPT Tam Hiệp (ở phường Tam Hiệp) tham gia trải nghiệm sân chơi robotics tại Trường đại học Lạc Hồng. Ảnh: Công Nghĩa

Ở một góc nhìn khác, PGS.TS Nguyễn Vũ Quỳnh, Phó Hiệu trưởng Trường đại học Lạc Hồng cho rằng: Thay vì phải phụ thuộc quá mức vào nguồn kinh phí được Nhà nước cấp, hay đóng góp của phụ huynh mới có thể tổ chức được các hoạt động trải nghiệm nghề nghiệp cho học sinh, nhà trường có thể tận dụng vai trò của phụ huynh. Nhà trường có thể mời phụ huynh trực tiếp tham gia làm diễn giả, chia sẻ về nghề nghiệp mình đang làm (kỹ sư, kế toán, công nhân lành nghề, chủ doanh nghiệp...) ngay tại lớp học. Điều này hoàn toàn miễn phí nhưng giá trị thực tiễn rất cao, tạo sự gắn kết và đồng hành với học sinh trong giáo dục, ĐHNN cho học sinh.

Theo các chuyên gia về hướng nghiệp, không nên phụ thuộc quá nhiều vào nguồn kinh phí cho hoạt động hướng nghiệp ít ỏi do ngân sách cấp cho nhà trường, hoặc sự đóng góp của phụ huynh. Lý do là vẫn còn nhiều học sinh có hoàn cảnh khó khăn, đặc biệt với những phụ huynh là công nhân lao động, phụ huynh ở vùng sâu, vùng xa. Nhà trường cần chủ động, sáng tạo, xây dựng mạng lưới hướng nghiệp thông qua hợp tác với các cơ sở đào tạo, doanh nghiệp địa phương.

Hiệu trưởng Trường cao đẳng Công nghệ quốc tế Lilama 2 (ở xã Long Phước) Nguyễn Khánh Cường cho biết: Nhà trường sẵn sàng hỗ trợ các trường phổ thông trên địa bàn tỉnh, đặc biệt là học sinh lớp 9 và lớp 12 đến trải nghiệm các ngành nghề đào tạo tại trường như: cơ khí chế tạo, điện tử công nghiệp, điện lạnh... đặc biệt là ngành hàng không. Đây là một ngành rất mới với học sinh Đồng Nai, lại có nhiều cơ hội việc làm khi Cảng hàng không quốc tế Long Thành chuẩn bị đi vào hoạt động.

Còn theo hiệu trưởng một số trường phổ thông trên địa bàn tỉnh, Chương trình GDPT năm 2018 đã có những thay đổi, nhưng hạn chế lớn hiện nay không chỉ là nguồn kinh phí mà còn là kỹ năng ĐHNN của đội ngũ giáo viên vừa thiếu lại vừa yếu. Các trường đang tuyển dụng đội ngũ giáo viên tư vấn học sinh, nhưng chắc chắn không dễ tuyển, vì đội ngũ này hiện vẫn còn ít về số lượng, khả năng đáp ứng được nhiệm vụ theo hướng bám sát thực tế vẫn còn là dấu hỏi lớn. Để khắc phục vấn đề này, giải pháp căn bản và lâu dài là phải tiếp tục tăng cường bồi dưỡng kiến thức, kỹ năng hướng nghiệp cho đội ngũ giáo viên, đồng thời tăng cường liên kết với các cơ sở đào tạo và doanh nghiệp trên địa bàn.                 

Công Nghĩa