Xem vở Ánh đèn khuya: Bài học của muôn đời

"Ta là ánh đèn soi sáng muôn dân, nhưng dưới chân ta lại tối đen như mực. Nắm vận mệnh muôn dân mà không công minh chính trực, nói sao bạo loạn chẳng sinh mầm", lời tự hối của chúa Ninh trong vở cải lương Ánh đèn khuya, vừa được Đoàn Nghệ thuật cải lương Đồng Nai công diễn tối 11-12 đã nhận được sự đồng tình, tâm đắc của khán giả bởi tính thời sự của câu chuyện xưa vẫn nóng hổi đến hôm nay.

 

“Ta là ánh đèn soi sáng muôn dân, nhưng dưới chân ta lại tối đen như mực. Nắm vận mệnh muôn dân mà không công minh chính trực, nói sao bạo loạn chẳng sinh mầm”, lời tự hối của chúa Ninh trong vở cải lương Ánh đèn khuya, vừa được Đoàn Nghệ thuật cải lương Đồng Nai công diễn tối 11-12 đã nhận được sự đồng tình, tâm đắc của khán giả bởi tính thời sự của câu chuyện xưa vẫn nóng hổi đến hôm nay.

Tổng binh Trần Đại hy sinh trong ngục - một trường đoạn gây xúc động trong vở Ánh đèn khuya.

Là vở diễn mới nhất của đoàn, Ánh đèn khuya được Hội đồng nghệ thuật Sở Văn hóa - thể thao và du lịch lẫn khán giả đánh giá rất cao không chỉ ở giá trị tư tưởng của chủ đề kịch bản, mà còn hấp dẫn bởi nghệ thuật dàn dựng và ca diễn.

Mượn xưa nói nay

Vở diễn lấy bối cảnh của vùng đất Trấn Biên thời mở cõi, thuộc quyền cai quản của chúa Ninh Nguyễn Phúc Chú. Ngay từ đoạn mở đầu, trong sự vui tươi thanh bình sau chiến thắng ở biên cương đã ẩn chứa mầm mống của sự bất ổn. Đau xót thay, cuộc chiến một mất một còn giữa thiện - ác không xảy ra với quân giặc, mà diễn ra ngay trong nội bộ, đó là Thống suất Trương Vĩnh và Tổng binh Trần Đại. Họ trở mặt với nhau, thậm chí tàn hại nhau, bởi khi bình yên thì sự đố kỵ, ganh ghét, lợi ích cá nhân đã bị đặt lên hàng đầu. Trong cuộc chiến không có chiến hào ấy, ranh giới ta - địch mỏng manh, mơ hồ, trộn lẫn đến độ khó phân biệt. Đến đây, chủ đề chính của vở diễn bắt đầu lộ diện: người lãnh đạo cần có sự công minh, sáng suốt để phân biệt đúng - sai; biết “bố trí nhân sự” để chọn người tài đức, tránh xa kẻ gian nịnh; biết tự kiểm điểm và sửa sai, nêu gương sáng cho nhân dân noi theo.

Điểm hấp dẫn của Ánh đèn khuya là các mối mâu thuẫn qua từng lớp diễn cứ được đẩy dần lên, buộc khán giả phải suy luận. Tổng binh Trần Đại luôn nói mình trong sạch, nhưng khi khám xét nhà “cơ quan chức năng” lại phát hiện 3 chiếc ngà voi quý làm vật chứng? Tổng binh trung thành với chúa Ninh nhưng sao lại cướp thuyền trốn khỏi Trấn Biên khi bị định tội, và vì sao làm phản mà ông lại đưa thuyền về Quảng Nam? Quan giám sát là người tốt hay “cũng là loại tham quan”? Ai đúng, ai sai khi sự thật chỉ có một? Những tình tiết, mâu thuẫn đan xen ấy đã khiến vở diễn tràn đầy kịch tính ở tất cả các lớp.

Thăng hoa cùng vở diễn

Có thể nói từ sau vở Dời đô (năm 2010) đến nay, ở Ánh đèn khuya, Nghệ sĩ nhân dân, đạo diễn Giang Mạnh Hà mới có sự thỏa sức trong sáng tạo nghệ thuật. Là vở cải lương mang tính chính luận, triết lý sâu sắc, nhưng với tài dàn dựng của vị đạo diễn tài hoa, vở diễn không nặng nề, giáo điều, ngược lại còn đáp ứng được tính giải trí của công chúng. Đoạn Tổng binh Trần Đại gặp vợ trong ngục, rồi nhớ lại cuộc giao tranh ác liệt với quân giặc khiến các tượng binh hy sinh là trường đoạn khó, nhưng đạo diễn Giang Mạnh Hà đã có thủ pháp để xử lý sân khấu thật khéo léo. Ở đoạn các nịnh thần tung hô “Chúa công rất sáng suốt”, nhưng đạo diễn lại cho nhóm gian thần chắn hết mặt chúa Ninh là một thủ pháp tinh tế, “ý tại ngôn ngoại”. Hình ảnh mảnh vải biến thành chiếc thuyền ước lệ đưa Tổng binh Trần Đại về lại quê hương Trấn Biên mang tính nghệ thuật rất cao.

Một yếu tố quan trọng khác góp phần thành công cho vở diễn, đó là tài ca diễn của các nghệ sĩ. Đã từng xem nghệ sĩ ưu tú Quế Anh diễn xuất rất có nghề trong các vở diễn Thay tim đổi mặt, Dời đô, Vượt qua tâm bão... và trong vở Ánh đèn khuya, Quế Anh thực sự thăng hoa trọn vẹn trong vai Mạc Hà. Ở đoạn quan giám sát cho lính đưa về kinh 3 chiếc ngà voi chứa tro cốt của các tượng binh đã hy sinh, Mạc Hà ngăn cản và trong giọng hát vút lên của Quế Anh, người xem cảm nhận được điều thiêng liêng nhất sắp bị xâm phạm. Khi Mạc Hà điên loạn vì mất chồng, tiếng cười không chỉ là giọng kẻ vô tri, mà sâu thẳm là nỗi đau xé lòng, uất nghẹn khiến khán giả không cầm được nước mắt. Càng diễn, Quế Anh càng đạt đến đỉnh cao trong kỹ thuật diễn xuất và ca hát. Ở Quế Anh, sự hóa thân vào vai diễn vừa tinh tế, vừa trọn vẹn nhất.

Song song với Quế Anh, nghệ sĩ Chiêu Hùng cũng xuất thần trong vai Tổng binh Trần Đại. Vai diễn này đã cho anh cơ hội thể hiện sự đa dạng trong diễn biến tâm lý nhân vật, khi hào hùng trong chiến đấu, khi đằm thắm bên người vợ tri kỷ, lúc lại cay đắng khi niềm tin bị tan vỡ. Nghệ sĩ ưu tú Ngân Vương ở Ánh đèn khuya cũng có những nỗ lực “làm mới”, thoát được các vai vua trước đây, nhất là ở đoạn tự vấn của chúa Ninh.

“Nhân tố bí ẩn” của Ánh đèn khuya chính là nghệ sĩ Thu Huyền trong vai Nguyễn Tho. Là ca sĩ nhạc nhẹ, “đầu quân” về Đoàn Cải lương Đồng Nai, Thu Huyền đã nỗ lực rất lớn trong việc luyện tập để hát được cải lương và được giao một số vai diễn như Ngân (vở Lời thề giữa biển khơi), nhưng ở Ánh đèn khuya, Thu Huyền đã “lột xác” khi thể hiện được hết các tính cách tham, ác của nhân vật. Với sắc vóc đẹp, sáng sân khấu, ở hai lớp đầu Thu Huyền dường như lấn át cả vai nữ chính của Quế Anh.  Đến nay, Thu Huyền đã bộc lộ được sở trường “đào lẳng”, và phía trước sẽ là những cơ hội để nữ nghệ sĩ thể hiện sự đa dạng ở các tính cách vai diễn.

Không thể không nhắc đến nghệ sĩ Bích Thủy với vai Nghé. Được mặc định là vai hài, nhưng Nghé của Bích Thủy khi cần vẫn lấy được nước mắt của khán giả, cho thấy khả năng diễn đa đạng của nữ nghệ sĩ nếu “có đất”. Bên cạnh đó, diễn xuất của các nghệ sĩ khác, như: Xuân Vương, Trường Khải, Thành Vinh... cũng có sự đồng đều, giúp vở diễn đạt hiệu quả cao nhất.

Thanh Thúy