Xung quanh dư luận về việc có hài cốt liệt sĩ ở khu vực Nhà lao Tân Hiệp
Kỳ 2: Sự thật lên tiếng

Dù nhiều nhân chứng đã khẳng định không có việc chôn xác tù nhân trong khu vực Nhà lao Tân Hiệp, nhưng câu hỏi đặt ra là những hài cốt liệt sĩ tù chính trị ấy hiện nằm ở đâu? Mang câu hỏi đau đáu ấy trong lòng, chúng tôi lại tiếp tục hành trình tìm kiếm.

Dù nhiều nhân chứng đã khẳng định không có việc chôn xác tù nhân trong khu vực Nhà lao Tân Hiệp, nhưng câu hỏi đặt ra là những hài cốt liệt sĩ  tù chính trị ấy hiện nằm ở đâu? Mang câu hỏi đau đáu ấy trong lòng, chúng tôi lại tiếp tục hành trình tìm kiếm.

>>>Kỳ 1: Có hay không có hài cốt?

* Câu chuyện kể của người đạo tỳ...

Trong những tài liệu lưu trữ tại Trung tâm lưu trữ quốc gia II, có một “rừng” hồ sơ, báo cáo liên quan đến Nhà lao Tân Hiệp, từ những việc lặt vặt như gọi thầu cung cấp gạo, củi, sửa chữa, xây dựng cho đến những vụ lớn như tù nhân tuyệt thực, cảnh sát dã chiến đàn áp tù nhân nữ... Nhưng không có một báo cáo hay manh mối nào về việc chôn xác tù nhân.

Di ảnh và bằng Tổ quốc ghi công của liệt sĩ  Nguyễn Thị Hoa, cựu tù nhân tại Nhà lao Tân Hiệp hy sinh ngày 3-6-1974.

Lần lại những chi tiết do bà Lang Anh cung cấp, có một thông tin đáng chú ý: bên cạnh thi thể các tù nữ bị chết đêm 3-6-1974, bà Lang Anh thấy có mấy chiếc quan tài. Suy đoán cho thấy, trận pháo kích diễn ra đột ngột, người chết lại mai táng gấp ngay trong đêm, ắt hẳn trong Nhà lao Tân Hiệp không thể có sẵn quan tài. Như vậy, số quan tài trên có thể là từ bên ngoài mang vào. Thời điểm đó, trại hòm ở khu vực Biên Hòa rất ít, nổi tiếng nhất chỉ có trại hòm Mai Phùng Xuân.

Với  lập luận trên, chúng tôi tìm đến cơ sở dịch vụ mai táng Mai Phùng Xuân (phường Trảng Dài). Gặp ông Mai Văn Trước, 78 tuổi, chủ cơ sở này, chúng tôi mừng đến rơi nước mắt khi ông Trước cho biết, trại hòm Mai Phùng Xuân chính là nơi đã thực hiện công việc mai táng các tù nhân tại Nhà lao Tân Hiệp.

Ông Trước kể, trước năm 1975, Mai Phùng Xuân có nhận hợp đồng mai táng tù nhân. Tất cả tù nhân khi chết chính quyền ngụy đều đưa đi chôn ở một bãi đất hoang rất rộng ở phía quận Đức Tu thời trước. Mỗi lần đi chôn đều có cảnh sát đi theo giám sát anh em đạo tỳ rất chặt chẽ và chính xe của địch chở xác tù lẫn người mai táng đi. Khi chôn xong, chúng đều cho xe ủi san phẳng mặt đất để không còn dấu vết. Có những đợt người chết nhiều, địch dùng xe móc đất thành những hố chôn lớn rồi chôn tập thể, sau đó cũng dùng xe ủi san phẳng nên nhiều lúc những người làm công việc mai táng muốn đánh dấu nơi chôn cất cũng không được.

Về chi tiết trận pháo kích ở Nhà lao Tân Hiệp năm 1974, ông Trước còn nhớ rất rõ vì đợt đó chôn toàn tù nữ, nhiều người thi thể không còn nguyên vẹn. “Tôi với anh em đạo tỳ cho xác mấy cô vô túi ny-lông, lúc đó mỗi xác đều có miếng giấy ghi rõ họ tên người chết. Khi ra tới chỗ chôn, tụi tôi lén lấy miếng giấy bỏ vô trong lon đồ hộp, gài nắp cẩn thận, đặt dưới chân của mấy cô rồi mới chôn, vì mong muốn sau này nếu có dịp sẽ tìm được hài cốt, biết tên tuổi, quê quán mà báo cho gia đình người ta hay, không thì tội nghiệp lắm. Mấy cô này cũng chôn ở khu đất đó, có hòm đàng hoàng, xếp một hàng dài đâu mười mấy người gì đó, lâu rồi nên không còn nhớ rõ” - ông Trước kể.

Mộ của liệt sĩ Nguyễn Thị Hoa và Trương Thị Được tại Nghĩa trang liệt sĩ tỉnh.

Người vẽ sơ đồ khu vực chôn cất tù nhân là  anh Mai Hoàng Danh, con trai thứ năm của ông Trước. Anh Danh cho biết, thời điểm chôn cất các nữ tù nhân anh chỉ mới 17 tuổi, không được trực tiếp tham gia nhưng vì quá ấn tượng với lần chôn cất này nên ba anh có về kể chi tiết và dặn anh ghi nhớ để sau này có dịp chỉ cho người đi tìm. Theo anh Danh, bãi đất hoang dùng để chôn cất tù nhân dường như đã được địch quy hoạch từ trước, ban đầu - khoảng năm 1945, dùng để chôn những xác chết vô thừa nhận, nhưng từ năm 1954 trở đi dùng để chôn xác tù nhân và cả bộ đội hy sinh trong trận Tổng tiến công năm 1968...

* 18 hài cốt nữ tù chính trị đều đã được quy tập

Từ thông tin do ông Trước cung cấp và bản sơ đồ do anh Danh vẽ, chúng tôi lần tìm đến bãi đất hoang chôn cất tù nhân năm xưa, được xác định là kế bên nghĩa trang giáo xứ Bùi Hưng (phường Tam Hòa), gần Công ty Biti’s và VMEP. Khu vực đó giờ đây đã thành khu dân cư, nhà cửa san sát. Thật không hy vọng gì xác định được địa điểm đối với sự kiện xảy ra cách đây đã 34 năm.

Nhưng thật bất ngờ, những người sống ở khu vực xung quanh đã cung cấp cho chúng tôi một thông tin rất “đắt”: khoảng năm 1995, ngành lao động - thương binh và xã hội phát hiện rất nhiều hài cốt liệt sĩ ở đây, nghe đâu khai quật gần 400 bộ hài cốt liệt sĩ, sau đó đã tổ chức lễ truy điệu và đưa về quy tập tại Nghĩa trang liệt sĩ tỉnh.

Trong khi đó, Sở Lao động - thương binh và xã  hội cũng tích cực xác minh hồ sơ quy tập mộ liệt sĩ và phát hiện: 18 hài cốt liệt sĩ nữ tù chính trị tại Nhà lao Tân Hiệp đã được quy tập về Nghĩa trang liệt sĩ tỉnh. Hồ sơ  lưu trữ còn ghi rõ: hài cốt được phát hiện tại phường Tam Hòa, cạnh nghĩa trang giáo xứ Bùi Hưng. Cũng chính tại khu vực này, ngành đã  quy tập tổng cộng 388 bộ hài cốt  liệt sĩ, trong đó có một hố chôn tập thể đến 127 liệt sĩ. 18 bộ hài cốt các nữ tù nằm thành một hàng, trong số các hài cốt này có hai ngôi mộ còn bia, ghi rõ tên tuổi, quê quán, gồm: Nguyễn Thị Hoa, sinh năm 1953, quê Phước Hải (Đất Đỏ) và Trương Thị Được, sinh năm 1949, quê Khánh Hòa, đều chết ngày 3-6-1974. Cơ quan chức năng đã căn cứ vào đó làm thủ tục công nhận liệt sĩ. Hiện Phòng Lao động - thương binh và xã hội huyện Long Đất (tỉnh Bà Rịa - Vũng Tàu) còn lưu trữ hồ sơ công nhận liệt sĩ của bà Nguyễn Thị Hoa. Ngày 13-4-2005, bà Hoa cũng đã được Chủ tịch nước Trần Đức Lương truy tặng Huân chương kháng chiến hạng 3. Tại Nghĩa trang liệt sĩ tỉnh, ở khu tạm L, mộ bà Trương Thị Được nằm ở hàng 12, số mộ là 72; kế bên là mộ bà Nguyễn Thị Hoa. Các hài cốt khác được đưa vào khu mộ vô danh do chưa tìm được tên tuổi, quê quán.

Với phát hiện trên, có thể khép lại những dư luận không đúng, thậm chí sai lệch về việc hài cốt liệt sĩ bị vùi lấp dưới nền đất Nhà lao Tân Hiệp. Việc một số người cho rằng có hài cốt của các tù nhân - liệt sĩ bị chôn vùi ở Nhà lao Tân Hiệp là hoàn toàn vô căn cứ. Thực chất, các tù nhân được chôn ở một địa điểm khác, một số đã được các cơ quan chức năng phát hiện, quy tập về Nghĩa trang liệt sĩ và thực hiện đúng các quy định về chính sách liệt sĩ, thể hiện sự quan tâm của Đảng và Nhà nước đối với những người đã hy sinh vì Tổ quốc.

Do đâu, 18 hài cốt liệt sĩ nữ tù được phát hiện sau 22 năm? Vì sao 18 người hy sinh nhưng chỉ có 2 mộ bia? Tất cả được giải mã nhờ những hành trình đi tìm con, từ tấm lòng của những người mẹ...

Thanh Thúy