Kiến tạo nền tảng văn hóa - xã hội vững chắc

Trong dòng chảy hội nhập và công nghiệp hóa mạnh mẽ, Ðồng Nai không chỉ khẳng định vị thế là một cực tăng trưởng kinh tế của vùng Ðông Nam Bộ mà còn từng bước kiến tạo nền tảng văn hóa - xã hội vững chắc, nhân văn và bền vững.

Người dân xem múa lân trong Lễ hội Kỳ yên đình Tân Lân, tỉnh Đồng Nai. Ảnh: Minh Tài

Lấy con người làm trung tâm, văn hóa làm động lực nội sinh, tỉnh đang kiên định mục tiêu phát triển hài hòa giữa kinh tế và đời sống tinh thần, giữa hiện đại hóa và gìn giữ bản sắc, góp phần xây dựng một Đồng Nai nghĩa tình, văn minh, đáng sống trong kỷ nguyên mới.

Nền tảng tinh thần cho phát triển bền vững

Đồng Nai là vùng đất giao thoa văn hóa điển hình của Nam Bộ. Trải qua hàng trăm năm hình thành và phát triển, nơi đây quy tụ cộng đồng cư dân các dân tộc từ khắp mọi miền đất nước về sinh sống. Chính quá trình cộng cư, lao động và kiến tạo cuộc sống đã tạo nên một diện mạo văn hóa đa sắc, dung hòa giữa truyền thống và hiện đại.

Các giá trị “nghĩa tình”, “mở đất”, “chịu thương chịu khó”, “đoàn kết cộng đồng” đã trở thành cốt cách của người Đồng Nai. Đó không chỉ là di sản tinh thần mà còn là nguồn lực nội sinh quan trọng giúp địa phương vượt qua khó khăn, thích ứng với những biến động của thị trường và hội nhập quốc tế.

Những năm qua, tỉnh đặc biệt chú trọng xây dựng đời sống văn hóa cơ sở thông qua Phong trào Toàn dân đoàn kết xây dựng đời sống văn hóa, phát triển các thiết chế văn hóa ở xã, phường, khu dân cư. Nhà văn hóa, thư viện, trung tâm sinh hoạt cộng đồng, sân chơi thể thao được đầu tư đồng bộ, từng bước đáp ứng nhu cầu hưởng thụ văn hóa ngày càng cao của người dân. Văn hóa vì thế không còn là khái niệm trừu tượng mà hiện diện trong từng khu phố, từng mái nhà, từng hoạt động đời sống thường nhật.

Phát huy giá trị văn hóa truyền thống

Bảo tồn và phát huy giá trị văn hóa truyền thống luôn được Đồng Nai xác định là nhiệm vụ quan trọng. Hệ thống di tích lịch sử - văn hóa như: Văn miếu Trấn Biên, Chiến khu Đ, Đền thờ Nguyễn Hữu Cảnh; các đình, chùa, lễ hội dân gian… không chỉ là “chứng nhân” của lịch sử mà còn là không gian giáo dục truyền thống, bồi đắp lòng yêu nước cho thế hệ trẻ.

Nhiều hoạt động văn hóa - nghệ thuật mang đậm bản sắc địa phương được tổ chức thường xuyên như: liên hoan đờn ca tài tử, hội diễn văn nghệ quần chúng, lễ hội truyền thống, ngày hội gia đình, chương trình về nguồn… Những hoạt động này góp phần nuôi dưỡng đời sống tinh thần, tạo môi trường sinh hoạt cộng đồng lành mạnh, gắn kết các tầng lớp nhân dân.

Đáng chú ý, giá trị văn hóa truyền thống ngày càng được tích hợp trong giáo dục học đường. Học sinh, sinh viên được tham quan di tích lịch sử, tham gia hoạt động trải nghiệm, học tập qua thực tế. Qua đó, lịch sử và văn hóa địa phương không còn khô khan trên trang sách mà trở thành ký ức sống động, hun đúc tình yêu quê hương.

Việc “đưa văn hóa vào đời sống” đã giúp các giá trị truyền thống không bị mai một trước làn sóng hiện đại hóa mà ngược lại, tiếp tục được làm mới, lan tỏa trong cộng đồng.

Ðộng lực nội sinh cho tăng trưởng

Là địa phương dẫn đầu cả nước về phát triển công nghiệp, Đồng Nai hiểu rõ rằng tăng trưởng kinh tế nếu thiếu nền tảng văn hóa sẽ khó bền vững. Bởi vậy, tỉnh chủ trương phát triển hài hòa giữa kinh tế và xã hội, giữa “tăng trưởng nóng” và “tăng trưởng xanh”, giữa mở rộng sản xuất và chăm lo đời sống người lao động.

Nhiều khu công nghiệp, khu dân cư mới được quy hoạch đồng bộ với trường học, bệnh viện, công viên, không gian văn hóa, thể thao. Điều này không chỉ cải thiện chất lượng sống mà còn tạo môi trường làm việc nhân văn, giữ chân người lao động lâu dài.

Song song đó, tỉnh Đồng Nai thúc đẩy phát triển du lịch văn hóa - sinh thái, khai thác các giá trị đặc trưng như du lịch sông nước, rừng ngập mặn, làng nghề, ẩm thực địa phương. Hướng đi này vừa bảo tồn di sản vừa tạo sinh kế bền vững cho người dân, góp phần chuyển dịch cơ cấu kinh tế theo hướng dịch vụ - văn hóa.

Thực tế cho thấy, khi văn hóa trở thành “tài nguyên mềm”, địa phương sẽ có thêm lợi thế cạnh tranh trong thu hút đầu tư và xây dựng hình ảnh điểm đến thân thiện, đáng sống.

Xây dựng nguồn lực phát triển lâu dài

Con người là chủ thể sáng tạo và thụ hưởng văn hóa. Vì vậy, phát triển con người toàn diện chính là chìa khóa của chiến lược phát triển văn hóa - xã hội.

Tại Đồng Nai, giáo dục được xác định không chỉ là truyền đạt kiến thức mà còn là hình thành nhân cách, lối sống, ý thức trách nhiệm cộng đồng. Nhiều phong trào thanh niên, hoạt động tình nguyện, chương trình hướng về cộng đồng được triển khai sâu rộng, góp phần nuôi dưỡng tinh thần sẻ chia, nhân ái trong thế hệ trẻ.

Các câu lạc bộ văn hóa - nghệ thuật, thể thao, khởi nghiệp sáng tạo… ngày càng phát triển, tạo môi trường để thanh niên rèn luyện kỹ năng, phát huy năng lực cá nhân. Từ đó hình thành lớp công dân năng động, có tri thức, có khát vọng cống hiến.

Đây chính là biểu hiện sinh động của quan điểm “xây dựng con người Đồng Nai phát triển toàn diện, giàu lòng yêu nước, có bản lĩnh, kỷ luật, trách nhiệm và hội nhập”.

Bên cạnh những kết quả tích cực, Đồng Nai vẫn đối mặt với nhiều thách thức: áp lực đô thị hóa nhanh, sự chênh lệch về hưởng thụ văn hóa giữa khu vực đô thị và nông thôn, nguy cơ mai một bản sắc truyền thống, tác động của mạng xã hội và chuyển đổi số đến lối sống giới trẻ…

Để vượt qua, tỉnh cần tiếp tục hoàn thiện chính sách đầu tư cho văn hóa; nâng cao chất lượng nguồn nhân lực ngành văn hóa; đẩy mạnh xã hội hóa các hoạt động văn hóa - nghệ thuật; ứng dụng công nghệ số trong quản lý, quảng bá di sản; đồng thời tăng cường giáo dục đạo đức, lối sống cho thanh thiếu niên.

Quan trọng hơn, mỗi người dân cần trở thành chủ thể của đời sống văn hóa, tích cực tham gia xây dựng môi trường văn hóa lành mạnh từ gia đình, nhà trường đến cộng đồng.

Đó chính là con đường để Đồng Nai vững vàng tiến bước trong kỷ nguyên mới - kỷ nguyên của phát triển xanh, nhân văn và bền vững.

Xây dựng và phát triển văn hóa - xã hội tại Ðồng Nai không chỉ là nhiệm vụ trước mắt mà là chiến lược lâu dài, mang tính nền tảng cho tương lai. Khi văn hóa được đặt đúng vị trí trung tâm, khi con người được chăm lo phát triển toàn diện, thì mọi thành tựu kinh tế mới thực sự bền vững và có ý nghĩa.

Tiến sĩ Từ Hữu Công