Quốc hội nghe Tờ trình và Báo cáo thẩm tra dự án Luật Thủ đô (sửa đổi)

Bộ trưởng Bộ Tư pháp Hoàng Thanh Tùng trình bày Tờ trình dự án Luật Thủ đô (sửa đổi)

Bộ trưởng Bộ Tư pháp nêu rõ, cơ chế, chính sách phải vừa có tính vượt trội, vừa có trọng tâm, trọng điểm, phù hợp với bối cảnh thực tiễn phát triển của Thủ đô và phù hợp với khả năng cân đối nguồn lực của Nhà nước, tạo động lực, đột phá mới cho Thủ đô, giải quyết các điểm nghẽn, thách thức và tạo thể chế thuận lợi, dẫn đường, đáp ứng vêu cầu của giai đoạn phát triển mới. Trong đó, kế thừa, phát triển các quy định đã được thực tiễn kiểm nghiệm tốt, khắc phục bất cập, hạn chế của Luật Thủ đô số 39/2024/QH15, Nghị quyết số 258/2025/QH15, các cơ chế, chính sách đặc thù đang thí điểm cho các tỉnh, thành phố; cơ chế, chính sách xử lý vướng mắc về pháp luật hoặc áp dụng cho từng dự án phù hợp với Thủ đô.

Dự án Luật Thủ đô (sửa đổi) đã được bổ sung vào Chương trình lập pháp năm 2026. Bộ trưởng Bộ Tư pháp Hoàng Thanh Tùng cho biết, quá trình xây dựng Luật bảo đảm tuân thủ chặt chẽ trình tự, thủ tục theo quy định của Luật Ban hành văn bản quy pháp luật năm 2025. Về phạm vi điều chỉnh, dự án Luật quy định về vị trí, vai trò của Thủ đô; cơ chế, chính sách, thẩm quyền, trách nhiệm xây dựng, phát triển và bảo vệ Thủ đô. Về bố cục, dự thảo Luật Thủ đô (sửa đổi) gồm 09 Chương, 36 Điều (giảm 18 điều so với Luật Thủ đô số 39/2024/QH15).

Theo Bộ trưởng Bộ Tư pháp, dự thảo Luật được xây dựng theo cách tiếp cận mới, phân quyền triệt để, toàn diện cho Thành phố, mở rộng không gian sáng tạo và trách nhiệm tự quyết của chính quyền Thủ đô, đồng thời tăng cường kiểm soát quyền lực, giám sát và giải trình. Trong đó, thứ nhất, sửa đổi một số nội dung quan trọng tại Luật Thủ đô năm 2024 như khẳng định địa vị pháp lý và hiệu lực ưu tiên áp dụng của Luật Thủ đô tại Điều 5; phân quyền, phân cấp toàn diện cho Thành phố trong các lĩnh vực tổ chức bộ máy, tài chính - ngân sách, quy hoạch đô thị, tài nguyên, công nghệ số, liên kết vùng, y tế, văn hóa và an ninh trật tự nhằm thực hiện Nghị quyết số 02 của Bộ Chính trị về phân quyền toàn diện, triệt để trong các lĩnh vực (trừ các nội dung về quốc phòng, an ninh, đối ngoại và tôn giáo) cho Thành phố Hà Nội.

Cụ thể, dự thảo Luật đã dự kiến giao 192 thẩm quyền cho chính quyền Thành phố, gồm 50 thẩm quyền đã được quy định từ Luật Thủ đô năm 2024 và Nghị quyết số 258/2025/QH15 của Quốc hội, 57 thẩm quyền khác với quy định của cơ quan Nhà nước cấp trên và 85 thẩm quyền mới chưa có quy định của cơ quan Nhà nước cấp trên, đồng thời không quy định chi tiết về trình tự, thủ tục hành chính.

Các đại biểu nghe Tờ trình và Báo cáo thẩm tra. Ảnh: Duy Linh

Các đại biểu nghe Tờ trình và Báo cáo thẩm tra

Thứ hai, bổ sung nhiều nội dung mới quan trọng như nguyên tắc phân quyền, thẩm quyền ban hành văn bản quy phạm pháp luật của chính quyền Thành phố, thí điểm cơ chế chính sách, xử lý vi phạm và miễn trách nhiệm khi thực hiện đúng thẩm quyền, quy trình, đẩy mạnh quản trị dựa trên dữ liệu số và trí tuệ nhân tạo, thúc đẩy khoa học công nghệ đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số.

Thứ ba, lược bỏ các quy định mang tính định hướng, ít mang tính quy phạm hoặc quá chi tiết tại Luật Thủ đô năm 2024 và các quy định đã được luật khác quy định.

Thứ tư, dự kiến nguồn lực, điều kiện bảo đảm cho việc thi hành luật, dự thảo Luật luật đã quy định đầy đủ các cơ chế bảo đảm và thu hút nguồn lực tài chính cho việc tổ chức thi hành Luật và trao quyền để Hà Nội chủ động trong việc thu hút nguồn lực. Việc thi hành luật chủ yếu được thực hiện thông qua bộ máy chính quyền Thủ đô và các cơ quan có liên quan hiện hành, đồng thời tiếp tục nâng cao chất lượng nguồn nhân lực, huy động các chuyên gia, nhà khoa học.

Tiếp tục rà soát, phân định rõ thẩm quyền giữa các chủ thể trong việc ban hành văn bản quy phạm pháp luật

Nêu quan điểm thẩm tra dự án Luật Thủ đô (sửa đổi), Chủ nhiệm Ủy ban Pháp luật và Tư pháp Phan Chí Hiếu nêu rõ, Ủy ban Pháp luật và Tư pháp tán thành sự cần thiết sửa đổi toàn diện Luật Thủ đô năm 2024 với những lý do và quan điểm xây dựng như đã nêu tại Tờ trình của Chính phủ. Việc sửa đổi nhằm xây dựng một thể chế đặc biệt, vượt trội và ổn định, đủ khả năng giải quyết hiệu quả các vấn đề của Thủ đô, qua đó tạo lợi thế cạnh tranh và thúc đẩy Hà Nội phát triển nhanh, bền vững trong giai đoạn mới.

Chủ nhiệm Ủy ban Pháp luật và Tư pháp Phan Chí Hiếu trình bày Báo cáo thẩm tra dự án Luật Thủ đô (sửa đổi)

Ủy ban Pháp luật và Tư pháp thấy rằng, hồ sơ dự án Luật đã được chuẩn bị công phu, đầy đủ các tài liệu theo quy định, đủ điều kiện trình Quốc hội xem xét, quyết định theo trình tự, thủ tục rút gọn. Nội dung dự thảo Luật đã cơ bản thể chế hóa đầy đủ các chủ trương, định hướng lớn của Đảng về xây dựng, phát triển và bảo vệ Thủ đô, phù hợp với Hiến pháp năm 2013 (sửa đổi, bổ sung năm 2025) và các điều ước quốc tế có liên quan.

Về nội dung của dự thảo Luật, Ủy ban Pháp luật và Tư pháp nhất trí cao với định hướng phân quyền cho Thành phố Hà Nội trên các lĩnh vực như Chính phủ trình nhằm phát huy vai trò chủ động trong thiết kế và tổ chức thực hiện chính sách, phù hợp với yêu cầu phát triển trong giai đoạn mới. Theo đó, dự thảo Luật đã thể chế hóa các quan điểm chỉ đạo của Đảng theo 03 nhóm nội dung chính gồm: (1) hoàn thiện thể chế đặc thù, tăng quyền chủ động cho chính quyền Thủ đô; (2) tổ chức không gian phát triển hiện đại, bền vững; (3) huy động, phân bổ hiệu quả nguồn lực, thúc đẩy đổi mới sáng tạo và liên kết vùng.

Chủ nhiệm Ủy ban Pháp luật và Tư pháp Phan Chí Hiếu trình bày Báo cáo thẩm tra dự án Luật Thủ đô (sửa đổi)

Để bảo đảm các cơ chế, chính sách đặc thù phát huy hiệu quả, Ủy ban Pháp luật và Tư pháp đề nghị tiếp tục nghiên cứu, hoàn thiện các nội dung của dự thảo Luật theo tinh thần đổi mới tư duy xây dựng pháp luật được nêu trong Nghị quyết số 66-NQ/TW và nhiều kết luận, chỉ đạo gần đây của Trung ương, Bộ Chính trị, đồng thời lưu ý một số nội dung sau đây:

- Tiếp tục rà soát, phân định rõ thẩm quyền giữa các chủ thể (Hội đồng nhân dân, Ủy ban nhân dân và Chủ tịch Ủy ban nhân dân Thành phố) trong việc ban hành văn bản quy phạm pháp luật; thiết kế chặt chẽ trình tự, thủ tục và yêu cầu ban hành đối với các văn bản có nội dung khác với quy định trong văn bản của  cơ quan nhà nước cấp trên theo hướng bảo đảm công khai, minh bạch, có cơ chế tiếp nhận, phản hồi ý kiến đóng góp và đánh giá hiệu quả sau ban hành; bổ sung một số nguyên tắc cần được bảo đảm khi ban hành nghị quyết thí điểm như thực hiện tham vấn các cơ quan trung ương, có cơ chế điều chỉnh, gia hạn hoặc chấm dứt thí điểm và nghiên cứu áp dụng cơ chế “tự chấm dứt” sau thời hạn nhất định nếu không được đánh giá là hiệu quả.

Các đại biểu nghe Tờ trình và Báo cáo thẩm tra

- Làm rõ mục tiêu, phạm vi, điều kiện và cơ chế thực hiện các chính sách phát triển đô thị, nhất là các nội dung về quy hoạch không gian, hạ tầng giao thông, logistics, môi trường và xử lý các điểm nghẽn, các chính sách trong lĩnh vực giáo dục, y tế, khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo theo hướng vừa bảo đảm tính đặc thù, vượt trội song vẫn bảo đảm yêu cầu về tính khả thi, tính ổn định, lâu dài của chính sách, nhất là đối với các nội dung có tác động trực tiếp đến quyền, lợi ích của người dân.

- Làm rõ điều kiện, giới hạn và cơ chế kiểm soát đối với các chính sách tài chính, đầu tư, tài nguyên nhằm bảo đảm tính linh hoạt nhưng không trùng lặp và hạn chế rủi ro; đánh giá kỹ tác động đối với ngân sách để bảo đảm vai trò chủ đạo của ngân sách trung ương; hoàn thiện chính sách đất đai theo hướng minh bạch, bảo đảm hài hòa lợi ích của các bên liên quan và nâng cao yêu cầu về trách nhiệm giải trình.

- Bổ sung cơ chế để các địa phương tham gia liên kết, phát triển vùng Thủ đô được hưởng chính sách phù hợp, bảo đảm hiệu quả triển khai; làm rõ phạm vi, nguồn lực và cơ chế vận hành Quỹ phát triển vùng, tránh phát sinh gánh nặng ngân sách.

- Quy định cụ thể trách nhiệm, thời hạn và nội dung báo cáo trong công tác giám sát, kiểm tra và trách nhiệm giải trình trong quá trình thi hành pháp luật; làm rõ căn cứ đình chỉ, bãi bỏ văn bản và thiết kế cơ chế miễn, loại trừ trách nhiệm pháp lý theo hướng có thể kiểm chứng và tránh bị lợi dụng; tiếp tục rà soát các quy định chuyển tiếp để bảo đảm tính liên tục của chính sách và tách bạch rõ với các cơ chế, chính sách đặc thù.

Nguồn: quochoi.vn