Gợi mở những cách làm mới trong sản xuất nội dung hình ảnh và báo chí đa phương tiện

(ĐN) - Chiều 24-12, tại Thành phố Hồ Chí Minh, Trung tâm Bồi dưỡng nghiệp vụ báo chí, Hội Nhà báo Việt Nam tổ chức tọa đàm “Tư duy hình ảnh cho báo chí đa phương tiện trong bối cảnh mới”.

Quang cảnh buổi tọa đàm. Ảnh: Diệc Quyền

Tham dự tọa đàm có nhà báo Trần Trọng Dũng, Phó Chủ tịch Hội Nhà báo Việt Nam; lãnh đạo các cơ quan báo chí, các chuyên gia và đông đảo phóng viên, biên tập viên đang công tác tại các cơ quan báo chí Trung ương và địa phương khu vực phía Nam.

Các sản phẩm đa phương tiện là “ngôn ngữ chung” của truyền thông hiện đại

Phát biểu khai mạc tọa đàm, Phó Chủ tịch Hội Nhà báo Việt Nam Trần Trọng Dũng chia sẻ: Trong giai đoạn hiện nay, cách công chúng tiếp nhận thông tin đã có những thay đổi sâu sắc. Hình ảnh, video, đồ họa, dữ liệu trực quan và các sản phẩm đa phương tiện ngày càng trở thành “ngôn ngữ chung” của truyền thông hiện đại. Báo chí không còn cạnh tranh chủ yếu bằng tốc độ đưa tin, mà bằng khả năng kể chuyện, trực quan hóa thông tin và tạo ra trải nghiệm thị giác có giá trị, thuyết phục đối với công chúng.

Nhà báo Trần Trọng Dũng, Phó Chủ tịch Hội Nhà báo Việt Nam, phát biểu tại tọa đàm. Ảnh: Diệc Quyền

Sự phát triển mạnh mẽ của mạng xã hội, các nền tảng video ngắn và các công cụ trí tuệ nhân tạo (AI) đã tạo ra môi trường truyền thông có mức độ cạnh tranh rất cao, trong đó hình ảnh đóng vai trò quan trọng trong việc thu hút sự chú ý và lan tỏa thông tin. Điều này đặt ra yêu cầu cấp thiết đối với báo chí chuyên nghiệp trong việc đổi mới tư duy sản xuất nội dung, đặc biệt là tư duy hình ảnh, nhằm giữ vững vai trò dẫn dắt và uy tín của báo chí chính thống trên không gian số. Do đó, tọa đàm được tổ chức nhằm tạo diễn đàn trao đổi chuyên môn, chia sẻ kinh nghiệm thực tiễn và gợi mở những cách làm mới trong sản xuất nội dung hình ảnh và báo chí đa phương tiện.

Tại tọa đàm, các đại biểu đã thẳng thắn trao đổi về thực tiễn hoạt động báo chí hiện nay. Bên cạnh nhiều sản phẩm có chất lượng, vẫn còn không ít cơ quan báo chí gặp khó khăn trong khai thác và sử dụng hình ảnh: hình ảnh mang tính minh họa đơn thuần; video thiếu kịch bản thị giác rõ ràng; đồ họa, dữ liệu trực quan chưa được đầu tư tương xứng; sự phối hợp giữa phóng viên, biên tập viên và bộ phận kỹ thuật chưa thật sự hiệu quả. Trong khi đó, nhiều sản phẩm truyền thông trên nền tảng số lại tận dụng rất tốt yếu tố hình ảnh để tạo sức lan tỏa, dù nội dung chưa hẳn sâu sắc.

Nhà báo Đỗ Doãn Hoàng chia sẻ tại buổi tọa đàm. Ảnh: Diệc Quyền

Trao đổi tại tọa đàm, nhà báo Đỗ Doãn Hoàng nhấn mạnh, hình ảnh là yếu tố vô cùng quan trọng trong tác phẩm báo chí. Vấn đề cốt lõi không chỉ nằm ở công cụ hay công nghệ, mà ở tư duy kể chuyện bằng hình ảnh và tổ chức sản xuất nội dung đa phương tiện ngay từ khâu lựa chọn đề tài, xây dựng tuyến bài.

Nhà báo hôm nay không chỉ cần viết tốt mà còn cần hiểu ngôn ngữ thị giác, biết làm việc nhóm đa kỹ năng và có khả năng phối hợp trong một quy trình sản xuất nội dung đa nền tảng.

“Công chúng của chúng ta hiện nay đang ở thời “văn hóa nghe nhìn”. Vì vậy, để hình ảnh trở thành “cánh tay nối dài” trong tác phẩm báo chí, người làm báo cần đầu tư ý tưởng, tâm huyết cho hình ảnh; đồng thời có khả năng trình bày đa phương tiện, sử dụng hình ảnh thuyết phục” - nhà báo Đỗ Doãn Hoàng chia sẻ.

Xác định “ranh giới” để có giải pháp sử dụng AI một cách phù hợp

Trong những năm gần đây, sự phát triển của công nghệ AI đã tác động mạnh mẽ đến mọi mặt của đời sống xã hội, trong đó có báo chí truyền thông. Riêng đối với thể loại ảnh báo chí, những ứng dụng AI được phát triển liên tục, hỗ trợ rất tốt cho các phóng viên, biên tập viên trong tác nghiệp, xử lý, xuất bản như: Adobe Photoshop, Lightroom, Canva, Snapseed…

Nhà báo Ngô Huy Hoàng chia sẻ tại buổi tọa đàm. Ảnh: Diệc Quyền

Nhà báo Ngô Huy Hoàng, Báo Thiếu niên Tiền phong và Nhi đồng cho rằng: Không thể phủ nhận những lợi ích tích cực mà các công cụ AI mang lại cho các nhà báo trong nhiếp ảnh. Nhờ công nghệ, các tác phẩm báo chí đến với độc giả một cách đẹp hơn, sắc nét và thẩm mỹ hơn. Song, việc sử dụng phần mềm chỉnh sửa ảnh quá giới hạn sẽ làm sai lệch nội dung và cảm xúc của hình ảnh, gây nhàm chán và khó “giữ chân” độc giả. Bên cạnh đó, nhiều ảnh do AI tạo ra bị sai sót về mặt thông tin, tiêu chuẩn, logic, phông nền… Sự hòa trộn giữa ảnh báo chí, ảnh thương mại và ảnh nghệ thuật trong tác phẩm báo chí đôi khi làm người nhiếp ảnh báo chí quên “ranh giới” của mình khi dùng AI can thiệp quá sâu vào nội dung của tác phẩm. Điều này phần nào còn vi phạm về đạo đức của người làm báo.

Do đó, nhà báo Ngô Huy Hoàng nhấn mạnh, ảnh báo chí cần phải có chuẩn mực riêng, bắt buộc những người làm báo phải tuân thủ, đó là tính trung thực. Nhà báo đã đề xuất 3 nhóm giải pháp chính để xác định “ranh giới” và giải pháp sử dụng AI trong ảnh báo chí.

Trong đó, đối với những ảnh tin, phóng sự về chủ đề chính luận, thời sự, điều tra, tuyệt đối không dùng AI can thiệp vào nội dung và bản chất thông điệp của hình ảnh để đảm bảo sự trung thực, khách quan cao nhất. Đối với ảnh/nhóm ảnh đòi hỏi sự thu hút, thẩm mỹ của độc giả như chân dung nhân vật, ảnh bìa, ảnh đại diện (thumbnail), có thể sử dụng AI ở một “chừng mực vừa đủ” để làm nhân vật và bối cảnh sáng hơn, nét hơn, đẹp hơn, nhưng cũng tránh làm thay đổi cảm xúc, chi tiết bối cảnh và nội dung cần phản ánh. Đối với hình ảnh mang tính thương mại hoặc quảng cáo lồng ghép cần có sự can thiệp sâu của AI thì nên sắp xếp theo nhóm riêng, có chú thích rõ ràng, tránh gây hiểu lầm từ độc giả.

“Việc sử dụng AI trong tác nghiệp ảnh báo chí một cách phù hợp sẽ giúp các nhà báo và tòa soạn nâng cao hiệu quả trong công việc, thu hút độc giả. Trái lại, lạm dụng AI có thể gây phản ứng trái chiều của dư luận, thậm chí khủng hoảng niềm tin. Do đó, không sức mạnh công nghệ nào vượt qua được lương tâm nghề nghiệp và đạo đức của người làm báo” - nhà báo Ngô Huy Hoàng khẳng định.

Từ thực tiễn đến sản xuất nội dung hình ảnh

Tại tọa đàm, các nhà quản lý, chuyên gia và những người làm báo giàu kinh nghiệm đã trao đổi, đóng góp nhiều gợi ý thiết thực, góp phần nâng cao chất lượng tác phẩm báo chí, tăng sức hấp dẫn và khả năng cạnh tranh của báo chí chính thống trong môi trường truyền thông số, đặc biệt trong việc sản xuất nội dung hình ảnh.

Theo đó, trong kỷ nguyên số, độc giả chỉ cần vài giây lướt qua dòng tin trên điện thoại, thiết bị số, vì vậy hình ảnh chính là “điểm chạm” đầu tiên, “điểm chạm” mạnh mẽ nhất giữa báo chí và công chúng.

Nhà báo Phan Thanh Vũ chia sẻ tại buổi tọa đàm. Ảnh: Diệc Quyền

Chia sẻ về quan điểm này, nhà báo Phan Thanh Vũ, Thông tấn xã Việt Nam, cho hay: “Ảnh báo chí không chỉ để minh họa, mà chính là sản phẩm báo chí độc lập, mang giá trị thông tin, định hướng và lưu trữ lịch sử. Đặc biệt, ảnh báo chí trước hết phải đúng, sau đó mới hay và đẹp”.

Đối với khái niệm ảnh “đạt yêu cầu”, nhà báo Phan Thanh Vũ cho rằng cần phải hội đủ 3 yếu tố. Trong đó, chứa đựng giá trị thông tin, ghi nhận đúng bản chất sự việc; có tính thời sự, kịp thời, đúng khoảnh khắc quyết định; có tính định hướng, phù hợp đường lối chính sách, lợi ích chung của xã hội.

Nhà báo Phan Thanh Vũ lưu ý: "Đầu tư cho con người là yếu tố cốt lõi bởi máy ảnh, thiết bị không thay thế được tư duy báo chí. Bên cạnh đó, biên tập ảnh phải song hành với biên tập báo chí. Hình ảnh cần phải được "tham gia" ngay từ khâu lập kế hoạch nội dung và phải tôn trọng sự thật hiện trường. Đây chính là những nền tảng uy tín lâu dài của người làm báo".

Hà Lê