Khoảng 1 triệu nạn nhân chất độc da cam/dioxin sẽ đứng đơn kiện các Công ty hóa chất Mỹ

Trong khuôn khổ chương trình làm việc tại Đồng Nai ngày 15-9, Đoàn đối thoại Việt - Mỹ về chất độc da cam (CĐDC)/dioxin đã tìm hiểu cặn kẽ những vấn đề liên quan đến nạn nhân CĐDC để có kế hoạch mời một đại biểu ở Đồng Nai tham dự Hội nghị quốc tế về lĩnh vực này vào tháng 12 tới tại Hà Nội. Dịp này, phóng viên báo Đồng Nai đã có cuộc phỏng vấn bà Tôn Nữ Thị Ninh, nguyên Phó chủ nhiệm Ủy ban Đối ngoại của Quốc hội và giáo sư Vũ Quý, thường trực Hội Nạn nhân CĐDC Việt Nam.

Bà Tôn Nữ Thị Ninh.

- Đồng Nai là tỉnh chịu ảnh hưởng rất nặng nề trong chiến tranh với vũ khí hóa học mà Mỹ sử dụng từ năm 1961 ở các chiến trường miền Nam. Đặc biệt, sân bay Biên Hòa - một trong bốn "điểm nóng" về CĐDC/dioxin (sân bay Biên Hòa - Đồng Nai, sân bay Phù Cát - Bình Định, sân bay Đà Nẵng, sân bay Asho - Thừa Thiên-Huế) đã để lại di chứng khủng khiếp cho người dân bị nhiễm độc. Chính vì vậy, Đoàn đối thoại Việt - Mỹ đến Đồng Nai lần này là để tìm hiểu thêm về đời sống của các gia đình nạn nhân CĐDC/dioxin. Thực tế, những hộ gia đình có người thân bị nhiễm độc chất dioxin luôn phải đối mặt với những khó khăn chồng chất. Mục đích của đoàn khi đến Đồng Nai là để cùng với chính quyền địa phương tìm ra giải pháp hữu hiệu nhất trong việc hỗ trợ, chăm sóc cho nạn nhân CĐDC và gia đình họ giảm bớt những khó khăn trong cuộc sống. Đó là việc xây dựng trung tâm dành riêng cho nạn nhân CĐDC/dioxin. Xin được nhấn mạnh, cho đến nay, Mỹ luôn tìm cách thoái thác trách nhiệm đối với việc họ sử dụng vũ khí hóa học trong chiến tranh Việt Nam. Tuy nhiên, dư luận quốc tế luôn đứng về phía nạn nhân CĐDC của chúng ta. Trong đó có Quỹ Ford - một tổ chức phi chính phủ của Mỹ - hứa sẽ hỗ trợ Việt Nam về kinh phí tổ chức, hình thành trung tâm chăm sóc cho nạn nhân CĐDC trên cơ sở chúng ta cũng phải đóng góp một phần trách nhiệm, chẳng hạn như hạ tầng cơ sở, con người phục vụ. Nếu như các địa phương đều có các trung tâm dành cho nạn nhân CĐDC/dioxin thì việc đấu tranh đòi công lý đối với phía Mỹ sẽ thuận lợi hơn.

* Thưa bà, tiếng nói của Đoàn đối thoại Việt - Mỹ trong cuộc đấu tranh đòi công lý cho các nạn nhân CĐDC Việt Nam là gì?

- Có thể nói, vấn đề vụ kiện của các nạn nhân CĐDC Việt Nam được đông đảo các nước trên thế giới ủng hộ. Đến nay đã có hơn 700 ngàn chữ ký của các cá nhân trên thế giới yêu cầu Mỹ phải có trách nhiệm đối với nạn nhân CĐDC Việt Nam. Sự kiện này còn trở thành phong trào và gây được sức ép đối với Chính phủ Mỹ. Song, trong hơn 300 triệu nhân dân Mỹ thì số người thực sự biết đến chiến tranh Việt Nam, biết đến sự hủy hoại của dioxin trong cuộc chiến tranh hóa học mà Mỹ gây ra còn quá ít. Vì vậy, tiếng nói của Đoàn đối thoại Việt - Mỹ về vấn đề này nhằm để nhân dân Mỹ hiểu rõ hơn sự thật của tác hại màu da cam đối với môi trường và con người Việt Nam. Thời gian qua, nhờ có sự tác động từ phía Việt Nam và dư luận thế giới, Chính phủ Mỹ - bằng những động thái này khác - đã có sự chuyển hướng trong việc nhìn nhận về tác hại của CĐDC/dioxin ở Việt Nam, bằng chứng là Tổng thống và Quốc hội Mỹ đã chi 3 triệu USD để khắc phục hậu quả tại căn cứ sân bay quân sự ở Đà Nẵng trước đây. Số tiền này chỉ là "giọt nước" ngoài biển khơi nhưng xem ra sự đấu tranh đòi công lý cho các nạn nhân CĐDC của chúng ta có tiến triển một bước. Đối với nạn nhân CĐDC/dioxin ở Đồng Nai mà chúng tôi có dịp tiếp xúc, như trường hợp nạn nhân là hai chị em: Lâm Kim Liên (38 tuổi), Lâm Ngọc Hương (34 tuổi, ngụ ở ấp Bình Thạnh, xã Bình Hòa, huyện Vĩnh Cửu) đã sống đời sống thực vật ngay khi mới chào đời. Đoàn chúng tôi sẽ có trách nhiệm đưa những tổ chức của Mỹ đến tận nơi để họ chứng kiến và có tiếng nói đúng đắn về hậu quả đau lòng mà nhân dân Việt Nam phải gánh chịu.

* Thưa giáo sư Vũ Quý, ông là nhà khoa học đầu đàn về môi trường, đồng thời đã có quá trình nghiên cứu về tác hại của CĐDC/dioxin từ rất lâu, ông đánh giá thế nào về môi trường và sức khỏe của con người ở những vùng mà Mỹ rải CĐDC/dioxin?

Giáo sư Vũ Quý.

- Quá trình Mỹ rải CĐDC/dioxin xuống lãnh thổ miền Nam Việt Nam đã hủy diệt hơn 2 triệu hécta rừng. Mất rừng, cũng có nghĩa là sự sống ở những nơi ấy bị triệt tiêu gần như hoàn toàn. Là một nhà khoa học nghiên cứu về tác hại của dioxin đối với môi trường từ năm 1971, tôi khẳng định rằng, đất, nước ở những nơi Mỹ rải CĐDC/dioxin đều bị nhiễm độc. Một khi con người sống chung với môi trường độc hại thì di chứng tác động vào trong cơ thể là điều không thể tránh khỏi. Hơn 30 năm qua, chúng ta đã khắc phục hậu quả mà chiến tranh hóa học Mỹ đã để lại, như trồng lại rừng. Thế nhưng, tại những điểm nóng đã được xác định như ở Đồng Nai có sân bay Biên Hòa, cho đến nay vẫn còn bị nhiễm độc. Thời gian qua, Chính phủ đã chỉ đạo quân đội tiến hành tẩy độc tại những điểm nóng, bằng cách ngăn chặn, không để độc chất dioxin phát tán ra ngoài khu vực dân cư. Thế nhưng, do kinh phí ít, đồng thời chúng ta không có điều kiện nên việc xử lý môi trường độc hại tại những điểm nóng này còn hạn chế. Đối với con người đã bị nhiễm độc dioxin thì khả năng gây biến chứng trong cơ thể chỉ là thời gian. Bởi dioxin ảnh hưởng lâu dài trong cơ thể con người, đặc biệt là nó còn di truyền qua nhiều thế hệ. Có những người mạnh khỏe, nhưng đời con, đời cháu lại bị các di chứng dẫn đến hủy hoại cơ thể. Người bị nhiễm dioxin thường mắc các bệnh như: bại não, liệt, ung thư, vô sinh hoặc rối loạn sinh sản...

* Là Thường trực Hội Nạn nhân CĐDC/dioxin, đồng thời là thành viên trong Đoàn nạn nhân CĐDC Việt Nam kiện các công ty hóa chất của Mỹ, ông có nhận định gì về cuộc hành trình đấu tranh khó nhọc này?

- Chúng tôi đã xác định, vụ kiện CĐDC/dioxin của các nạn nhân Việt Nam sẽ rất gian khó và kéo dài, có khi phải mất hàng chục năm nữa và rất nhiều khả năng sẽ khó thắng. Bởi nếu Mỹ thừa nhận vấn đề này thì họ đã vi phạm Công ước Quốc tế về tội ác chiến tranh. Song, một thế mạnh khác của chúng ta trong vụ kiện này là được các tổ chức trên thế giới ủng hộ. Cho nên, chúng ta phải kiên trì đeo bám. Sau khi hai nạn nhân trong vụ kiện CĐDC là ông Nguyễn Văn Quý (Hải Phòng) và bà Nguyễn Thị Hồng (Đồng Nai) từ Mỹ về đã từ trần, hiện đã có hơn 100 ngàn nạn nhân đăng ký, tiếp tục vụ kiện. Chúng tôi ước tính, sẽ có khoảng 1 triệu nạn nhân da cam Việt Nam đứng đơn đòi các công ty hóa chất Mỹ, Chính phủ Mỹ phải có trách nhiệm bồi thường về những tổn hại về sức khỏe cơ thể, tinh thần do bị nhiễm CĐDC/dioxin mà Mỹ sử dụng trong chiến tranh Việt Nam.

Tạ Nguyên (thực hiện)