Chánh án TAND tỉnh Huỳnh Thị Nga:
Cải cách tư pháp đã mang lại bầu không khí, dân chủ và bình đẳng hơn trong tố tụng, xét xử!

TAND tỉnh Đồng Nai xử lưu động tại thị xã Long Khánh.

Ngày 17- 2, ngành tòa án nhân dân (TAND) tỉnh Đồng Nai tổng kết công tác năm 2005. Nội dung tổng kết sẽ tập trung vào những vấn đề cơ bản như: chất lượng xét xử các loại án, thực hiện lộ trình tăng thẩm quyền đối với TAND cấp huyện, đánh giá một bước công tác cải cách tư pháp trên lĩnh vực xét xử... Dịp này, phóng viên báo Đồng Nai đã có cuộc phỏng vấn bà HUỲNH THỊ NGA, Chánh án TAND tỉnh.

* Phóng viên: Xin bà cho biết, trong năm 2005, ngành TAND Đồng Nai đã có những thuận lợi, khó khăn gì?

- Bà Huỳnh Thị Nga: Thuận lợi lớn nhất trong năm 2005 là lượng án mà ngành TAND Đồng Nai thụ lý xét xử không tăng. Mặt khác, chất lượng đội ngũ thẩm phán, thư ký tòa án ngày càng được nâng cao thông qua rèn luyện trong thực tiễn và được bồi dưỡng, đào tạo chuyên sâu cả về nghiệp vụ chuyên môn lẫn lý luận chính trị. Bên cạnh đó,  sự quan tâm của TAND tối cao, cấp ủy, chính quyền địa phương và việc hợp tác của các ngành liên quan ngày càng nhuần nhuyễn hơn đã tạo điều kiện thuận lợi cho hoạt động xét xử của ngành tòa án.

Song cũng phải nhìn nhận số vụ án tuy không tăng nhưng về tính chất vụ việc thì phức tạp và ở mức độ khá nghiêm trọng đối với nhiều loại án. Công tác xét xử án tranh chấp dân sự và hôn nhân gia đình tuy có tiến bộ nhưng tỷ lệ hủy, sửa vẫn còn khá cao.

* Án dân sự nói chung thường phức tạp và tỷ lệ án bị hủy, sửa hàng năm cũng khá cao. Theo bà, nguyên nhân do đâu và làm gì để khắc phục tình trạng này?

- Tỷ lệ án dân sự nói chung bị hủy, sửa đều tập trung ở TAND cấp huyện. Trong năm 2005, TAND tỉnh đã tiến hành xét xử phúc thẩm 368 vụ án tranh chấp dân sự thì có 152 vụ bị sửa, 9 vụ bị hủy; án hôn nhân gia đình thì sửa một phần và hủy một phần trong 34 vụ/ 87 vụ đã tiến hành xét xử.

Hạn chế này có nguyên nhân là do yếu tố khách quan và cả lỗi chủ quan của các thẩm phán. Các vụ án bị hủy, sửa chủ yếu liên quan đến nhà, đất. Theo quy định mới, các bên đương sự có trách nhiệm phải điều tra và cung cấp chứng cứ cho Tòa án, cơ quan Tòa án chỉ điều tra, xác minh những chứng cứ quan trọng, cần thiết. Thế nhưng, trên thực tế việc này đang gặp khó khăn từ phía người dân. Mặt khác, thực trạng thời điểm xác lập tài sản (đặc biệt là đất đai) của nhiều vụ việc đã quá lâu nên ngành tòa án khó kiểm tra, xác minh, kiểm chứng khi có phát sinh tranh chấp. Và cũng không loại trừ có những trường hợp các bên đương sự không cung cấp đủ chứng cứ cho Tòa án cấp sơ thẩm nên không ít trường hợp bị hủy, sửa. Về phía chủ quan của đội ngũ thẩm phán để xảy ra nhiều vụ án bị hủy, sửa thì không phải do cố ý mà vì số lượng thẩm phán thiếu, các thẩm phán phải choàng gánh công việc cho nhau. Theo quy định của ngành TAND tối cao, mỗi tháng một thẩm phán được giao chỉ tiêu xét xử từ 5-6 vụ, nhưng ở một số Tòa án, ví dụ như TAND TP.Biên Hòa mỗi tháng một thẩm phán xét xử bình quân đến 14 vụ. Vì vậy, thẩm phán không có thời gian nhiều để nghiên cứu hồ sơ, điều tra kỹ càng và còn bị áp lực về thời gian tố tụng nên có sơ suất là dễ hiểu.

Để khắc phục tồn tại này, ban lãnh đạo Tòa án Đồng Nai cũng như TAND cấp huyện thường xuyên tổ chức họp rút kinh nghiệm tìm ra nguyên nhân khách quan, chủ quan và đề ra biện pháp khắc phục. Hàng quý, các phòng, ban nghiệp vụ chuyên môn của TAND tỉnh đều có tổ chức đoàn đến TAND cấp huyện để kiểm tra, đôn đốc, hướng dẫn, điều chỉnh, uốn nắn nhằm khắc phục những hạn chế, sai sót không đáng có.

* Đến nay, ngành Tòa án cả nước đã tiến hành bước đầu trong lộ trìnhtăng thẩm quyền cho TAND cấp huyện. Bài học rút ra và nội dung các bước tiếp theo đối với công tác này của ngành tòa án tỉnh Đồng Nai như thế nào?

- Thời gian thực hiện hoàn thành lộ trình tăng thẩm quyền cho TAND cấp huyện là đến cuối năm 2009. Đây cũng là nhiệm vụ trọng tâm hàng năm của ngành tòa án cả nước. Để thực hiện được công việc này đòi hỏi phải có sự hỗ trợ từ cấp trung ương, cấp ủy địa phương và các cấp ngành liên quan, đặc biệt là các cơ quan bảo vệ pháp luật như Viện kiểm sát nhân dân và Công an nhân dân cùng TAND các cấp phải phối hợp chặt chẽ và tiến hành đồng bộ.

Tại tỉnh Đồng Nai, đến nay đã có TAND TP.Biên Hòa được thực hiện tăng thẩm quyền xét xử. Trong năm 2006 có thể sẽ tăng thẩm quyền cho TAND huyện Long Thành và thị xã Long Khánh. Tuy nhiên, để đạt được điều này thì yêu cầu đặt ra là các đơn vị được tăng thẩm quyền phải hội đủ hai điều kiện quan trọng: Đội ngũ thẩm phán, thư ký phải đủ về số lượng và đảm bảo về trình độ chuyên môn, năng lực; cơ sở vật chất phải đáp ứng được yêu cầu tối thiểu như trụ sở làm việc, phòng xét xử, máy móc thiết bị hiện đại. Theo những điều kiện này thì TAND huyện Long Thành đã hội đủ, còn thị xã Long Khánh đang gặp khó khăn về nhân sự và cả cơ sở vật chất, đòi hỏi phải có sự quan tâm nhiều hơn nữa của cấp ủy, chính quyền địa phương.

* Tăng thẩm quyền cho Tòa án cấp huyện là một phần của công cuộc cải cách tư pháp. Nhưng có ý kiến cho rằng việc cải cách tư pháp dường như bị "đầu voi đuôi chuột". Bà nghĩ thế nào về điều này?

- Công cuộc cải cách tư pháp đã được tiến hành gần 4 năm. Đến nay có thể khẳng định việc cải cách tư pháp đã mang lại bầu không khí dân chủ, bình đẳng hơn trong hoạt động tố tụng, xét xử. Lấy ví dụ như trên lĩnh vực án hình sự hiện nay đã được luật hóa việc cho phép luật sư tham gia bảo vệ quyền lợi hợp pháp cho bị cáo từ khâu điều tra. Điều này vừa đảm bảo độ vững chắc về mặt chứng cứ pháp lý, đảm bảo tính công khai, dân chủ và tạo điều kiện thuận lợi cho Tòa án trong việc xét xử. Tòa án cũng dành thời gian thỏa đáng cho việc tranh tụng giữa bị cáo, các đương sự, luật sư với đại diện Viện kiểm sát. Thẩm phán - chủ tọa phiên tòa và hội đồng xét xử thật sự đóng vai trò của "trọng tài", là người thay mặt pháp luật định hướng, giải thích, điều chỉnh các hoạt động tố tụng tại phiên tòa theo đúng quy định và đảm bảo được quyền lợi chính đáng của các bên liên quan. Nhờ vậy, chất lượng xét xử án ngày càng được nâng cao mặc dù tính chất vụ án ở Đồng Nai ngày càng phức tạp và nghiêm trọng.

* Vậy trên lĩnh vực xét xử bà có đề xuất, kiến nghị gì để việc cải cách ngày càng đi vào chiều sâu?

- Bà H.T.N: Con người là yếu tố quyết định hàng đầu của công cuộc cải cách tư pháp. Hiện nay, ngành tòa án Đồng Nai cũng như nhiều địa phương khác đang bị áp lực bởi tình trạng thiếu thẩm phán, dẫn đến "quá tải" công việc nên chắc chắn sẽ có ảnh hưởng đến chất lượng xét xử. Đối với những địa phương đặc thù như tỉnh Đồng Nai có số vụ án lớn và vụ việc phức tạp, đề nghị cần phân bổ số lượng thẩm phán phù hợp. Để nâng cao bản lĩnh chính trị, năng lực chuyên môn đáp ứng yêu cầu cải cách thì ngay từ khâu tuyển chọn đầu vào đối với thư ký, thẩm phán cần phải quan tâm đảm bảo về chất lượng. Công tác đào tạo và đào tạo lại ở từng Tòa án cũng quan trọng không kém. Tuy nhiên, việc  tự học, tự trau dồi chuyên môn, đạo đức nghề nghiệp mới là điều quan trọng nhất ở những người nhân danh nhà nước, nhân danh pháp luật. Một tồn tại cần sớm được khắc phục nữa là hiện nay cơ sở vật chất của ngành Tòa án vừa thiếu vừa lạc hậu. Từ phương tiện đi lại, máy móc thiết bị, đặc biệt là việc tin học hóa của ngành Tòa án còn rất hạn chế.

* Xin cám ơn bà.

Phong Vũ (thực hiện)