Bảo tồn và phát huy vốn rừng: Trách nhiệm không của riêng ai!

Với hơn 3,1 tỷ đồng đầu tư vào đề án "Điều tra xây dựng danh lục và tiêu bản động, thực vật rừng" ở Khu bảo tồn thiên nhiên và di tích Vĩnh Cửu (BTTN&DT), cho thấy Đồng Nai hiện đang rất quan tâm đến việc bảo tồn và phát huy vốn rừng...

Với hơn 3,1 tỷ đồng đầu tư vào đề án "Điều tra xây dựng danh lục và tiêu bản động, thực vật rừng" ở Khu bảo tồn thiên nhiên và di tích Vĩnh Cửu (BTTN&DT), cho thấy Đồng Nai hiện đang rất quan tâm đến việc bảo tồn và phát huy vốn rừng...

* 2 năm tìm kiếm, phát hiện...

Phó giáo sư - tiến sĩ Lê Xuân Cảnh, Viện trưởng Viện Sinh thái và tài nguyên sinh vật - một trong những người chịu trách nhiệm thực hiện Chuyên đề điều tra, xây dựng danh lục và tiêu bản động, thực vật rừng ở Khu BTTN&DT Vĩnh Cửu khẳng định, vốn rừng ở Đồng Nai là tài sản đa dạng và vô cùng quý báu. Điều này được chứng minh qua kết quả mà đội ngũ các chuyên gia hàng đầu Việt Nam về rừng đã dày công khảo sát, nghiên cứu trong hơn 2 năm qua.

Một góc rừng thuộc khu BTTN&DT Vĩnh Cửu được bảo vệ nghiêm ngặt.

Trong quá trình khảo sát thực địa, nhóm nghiên cứu đã đến các khu vực như: Chiến khu Đ, Trung ương Cục miền Nam để tìm hiểu. Đây là những khu vực có thể đại diện cho các kiểu sinh cảnh rừng ở Khu BTTN&DT Vĩnh Cửu. Bằng việc quan sát tỷ mỉ sinh hoạt của các loài thú vào từng thời điểm trong ngày, bước đầu đã xác định và thống kê được 81 loài thú thuộc 27 họ, 10 bộ. Một số họ động vật chiếm ưu thế được ghi nhận: khỉ (Cercopithecidae), cầy (Viverridae), sóc cây (Sciuridae), mèo (Felidae)... Trong số này, nhiều loại có cá thể lớn như: khỉ đuôi dài (Macaca), chà vá chân đen (Pygathrix nigripes), cầy vòi đốm (Pa radoxurus hermaphroditus), cầy hương (Viverricula indica), mèo rừng (Prionailurus bengalensis), cheo cheo Nam Dương (Tragulus javanicus) sóc chân vàng (Callosciurus flavimanus), sóc chuột lửa (Tamiops rodolphii)... Đáng chú ý, trong số loài thú rừng đã được tìm thấy tại Khu BTTN&DT Vĩnh Cửu, các nhà khoa học ghi nhận có 36 loài (chiếm 44,4% tổng số loài trong vùng nghiên cứu) thuộc quý hiếm, đặc hữu của Việt Nam và Đông Nam Á. Trong đó, phải kể đến các loài như: cu li nhỏ, vượn má vàng, gấu chó, báo lửa, báo hoa mai, báo gấm, hổ, mèo rừng, voi, hươu vàng, bò tót, bò rừng...   

Đối với thực vật rừng, theo tiến sĩ Phạm Trọng Thịnh, Phân viện trưởng Phân viện đầu tư quy hoạch rừng Nam bộ, rừng ở Khu BTTN&DT Vĩnh Cửu rất phong phú. Trong suốt thời gian thực nghiệm tại 17 tuyến chính và một số tuyến xương cá trong rừng sâu, đoàn nghiên cứu đã điều tra, thu thập, xác định có 857 loài thực vật. Đặc điểm phân bố thực vật rừng trong Khu BTTN&DT Vĩnh Cửu có thể chia thành các khu vực: Kiểu rừng kín thường xanh mưa nhiệt đới chiếm 84,33% toàn bộ rừng - với các loại cây ưu thế: họ dầu, họ sim, họ thị; kiểu rừng kín nửa rụng lá ẩm nhiệt đới (chiếm 14,96%) - có tỷ lệ cây rụng lá từ 30% trở lên, với các quần thể loài ưu thế: họ tử vi, họ trôm, họ xoài, họ phụ tre; kiểu rừng kín rụng lá hơi ẩm nhiệt đới (0,71%) - gồm một số loài cây gỗ tự nhiên, hoặc cây trồng rụng lá đồng loạt vào mùa khô... Đáng kể là, trong số 15 loài thực vật quý hiếm nằm trong sách đỏ Việt Nam, đều có ở Khu BTTN&DT Vĩnh Cửu. Trong đó có 8 loài đang bị đe dọa tuyệt chủng gồm: sồi đá, de áo (đều thuộc họ dẻ); dó bầu (họ trầm); gõ đỏ, gõ cà te, gõ mật, gõ sẻ, gõ đen (họ phụ điệp); dáng hương cánh trái to (họ phụ cánh bướm); lòng mức (họ trúc đào); nần nghệ (họ củ nâu). Riêng loại thuộc nhóm nguy cấp có 7 loài: giên giên tắng (họ na); lát hoa Đồng Nai (họ xoan); trám đen, cà na (họ trám); thần linh lá quế (họ trúc đào); găng nghèo, cây xương cá (họ càphê); thiết đinh lá bẹ (họ quao)...

* Làm sao bảo tồn, phát huy vốn rừng?

Đánh giá về giá trị rừng trong khu BTTN&DT Vĩnh Cửu, tiến sĩ Nguyễn Chí Thành, chủ nhiệm DA cho rằng, rừng ở Đồng Nai được bảo vệ nghiêm ngặt nhiều năm qua, có sự quan tâm đặc biệt của lãnh đạo tỉnh. Nếu tính toàn miền Nam - nơi có 28 khu rừng đặc dụng và 11 vườn quốc gia, thì rừng ở Vĩnh Cửu là đặc trưng sinh thái rất độc đáo. Rừng ở Khu BTTN&DT Vĩnh Cửu còn có chức năng quan trọng khác, là phòng hộ trực tiếp cho hồ Trị An, góp phần tái tạo cân bằng sinh thái cho vùng kinh tế trọng điểm phía Nam. Ở đây, không chỉ có loài động vật hoang dã lớn như: voi, bò, mà còn có rất nhiều thú nhỏ, mà còn có hàng trăm loài chim, vô số côn trùng.

Tiêu bản mèo rừng.

Đáng chú ý, đối với vùng địa hình thấp như Vĩnh Cửu, có loài thông tre (những địa hình vùng rừng tương tự khác không có), là một điều bí ẩn, mà ngay các nhà khoa học cũng chưa khám phá hết và chưa giải thích được. Căn cứ vào sự phát triển của động vật học, thì các loài thú khi qua lại giữa các khu rừng thuộc Nam Cát Tiên, La Ngà và Khu BTTN&DT Vĩnh Cửu (tổng cộng trên 100 ngàn hécta) cho thấy, sự phân bố hợp lý, thậm chí rất kỳ thú đối với các khu vực trên địa bàn Đồng Nai. Liên quan đến giá trị văn hóa, Đồng Nai còn giữ lại nhằm lưu truyền cho thế hệ sau về lịch sử chiến khu Đ, là sự kết hợp hài hòa giữa truyền thống và sinh cảnh thiên nhiên. Chắc chắn, nếu không có rừng thì không có chiến khu Đ. Đây chính là ý nghĩa vô cùng tự hào của nhân dân Đồng Nai. Chính vì vậy, việc khôi phục và bảo tồn, phát huy vốn rừng còn bao hàm động thái văn hóa - một cách ứng xử với rừng rất cần thiết trong giai đoạn hiện nay và mai sau.

Đề cập về giải pháp bảo tồn, phát huy vốn rừng trong khu BTTN&DT Vĩnh Cửu, tiến sĩ Huỳnh Tới, Trưởng ban Tuyên giáo Tỉnh ủy nhấn mạnh: Đề án "Điều tra xây dựng danh lục và tiêu bản động, thực vật rừng" là một đề tài khoa học lớn, được các nhà khoa học dày công khảo sát, thực nghiệm, nghiên cứu. Kết quả này hứa hẹn về một khu bảo tồn bền vững là có cơ sở. Bộ sưu tập về động thực vật ở Khu BTTN&DT Vĩnh Cửu - tiêu bản lớn nhất từ trước tới nay trên địa bàn tỉnh. Vì vậy, đây là tài sản quý không chỉ đối với Đồng Nai, mà còn có tác dụng trên cả nước. Cho nên, việc gắn mục tiêu bảo tồn thiên nhiên với giá trị truyền thống về Chiến khu Đ phải được phổ biến rộng rãi. Cổng thông tin (do Sở Khoa học và công nghệ chịu trách nhiệm thiết kế website) về mọi lĩnh vực liên quan đến động, thực vật rừng trong Khu BTTN&DT Vĩnh Cửu, là cách mở rộng thông tin đến mọi tầng lớp nhân dân; đặc biệt là để cho học sinh, sinh viên các trường đại học có điều kiện học tập, nghiên cứu. Nói cách khác, bảo vệ và phát huy vốn rừng là trách nhiệm của mọi tầng lớp nhân dân trong xã hội.

Tạ Nguyên