Khi đất sản xuất nông nghiệp của nông dân bị thu hẹp:
Bài 1 : Chuyển đổi nghề, không dễ!

Trong những năm gần đây, tiến độ công nghiệp hóa, hiện đại hóa nông nghiệp - nông thôn trên địa bàn tỉnh được thực hiện khá nhanh. Không chỉ ở TP.Biên Hòa, mà tại các huyện, kể cả những địa bàn vùng sâu, vùng xa, nhiều khu công nghiệp, cụm công nghiệp lần lượt mọc lên. Điều này có nghĩa là một số khu vực phải chuyển mục đích sử dụng đất từ nông nghiệp sang công nghiệp. Song, về phía người nông dân, việc chuyển đổi nghề đối với họ không đơn giản chút nào...

Trong những năm gần đây, tiến độ công nghiệp hóa, hiện đại hóa nông nghiệp - nông thôn trên địa bàn tỉnh được thực hiện khá nhanh. Không chỉ ở TP.Biên Hòa, mà tại các huyện, kể cả những địa bàn vùng sâu, vùng xa, nhiều khu công nghiệp, cụm công nghiệp lần lượt mọc lên. Điều này có nghĩa là một số khu vực phải chuyển mục đích sử dụng đất từ nông nghiệp sang công nghiệp. Song, về phía người nông dân, việc chuyển đổi nghề đối với họ không đơn giản chút nào...

 

Nông dân xã Phước Khánh (huyện Nhơn Trạch) thu hoạch lúa.

* Ngoài cày cấy, làm nghề gì cũng khó!

Đó là lời tâm sự của nhiều nông dân mà chúng tôi đã gặp. Trong số này, có những người đành chấp nhận "về hưu", mặc dù nếu còn đất sản xuất, hàng ngày họ vẫn có thể ra đồng. Riêng những người trung niên thì việc chuyển nghề đối với họ quả là gian nan.

Anh Phạm văn Đ. (Tư Đ.), năm nay 52 tuổi, trước đây làm nông nghiệp ở HTX Gò Me (phường Thống Nhất, TP.Biên Hòa). Dạo ấy, cuộc sống của gia đình Tư Đ. chỉ dựa vào trên một hécta đất ruộng. Khi HTX Gò Me được quy hoạch thành khu dân cư đô thị, gia đình Tư Đ. được nhận hàng tỷ đồng tiền bồi thường và được cấp đất tái định cư. Với một số tiền khá lớn trong tay, nhưng sau khi "rũ bỏ" nghề làm nông, Tư Đ. lại cảm thấy buồn hơn vì anh chẳng biết làm nghề gì. Cho nên, hết tháng này qua năm nọ, ngoài việc "ngao du" đây đó, anh chỉ biết ngồi nhà xem ti vi giải trí. "Sao anh không xin làm công nhân?"- tôi hỏi. "Không được đâu ông ơi! Trước đây tôi đã nộp đơn nhiều chỗ, nhưng vì không có nghề, không có trình độ văn hóa và... già rồi nên chẳng nơi nào nhận" - Tư Đ. buồn bã trả lời. "Hay anh thử buôn bán?". "Trời ạ, tôi mà đi buôn chắc vài bữa là sập tiệm. Bởi bản chất nông dân đã ăn sâu trong máu của những người chân chất như tôi...". Do thất nghiệp nên hiện tại, Tư Đ. "thu nhập" hàng tháng từ khoản lãi tiền gửi ngân hàng.

Tương tự, ông Trần Quang Dũng, hiện đang ở tại lô E5 khu tái định cư An Phước (xã An Phước, huyện Long Thành) cho biết, ngày trước gia đình ông có nhà, đất ở ấp Long Khánh 2, xã Tam Phước (huyện Long Thành). Khu vực này sau đó quy hoạch, gia đình ông nằm trong diện phải giải tỏa trắng để phục vụ dự án... Sau khi nhận tiền đền bù và được cấp một lô đất tái định cư (TĐC) (rộng 210m2) ở khu dân cư An Phước, ông Dũng phải dồn hết vốn liếng mới xây được căn nhà để ở. Đến nơi cư ngụ mới, ông Dũng hoàn toàn không biết làm gì để có thu nhập. "Lúc ở chỗ cũ, ngoài việc làm vườn, tôi còn sửa xe đạp, vá xe honda. Thu nhập từ những việc này không cao nhưng cũng đủ nuôi 4 đứa con ăn học. Còn khi về khu TĐC, đem đồ nghề sửa xe ra để mong kiếm thêm thu nhập nhưng chẳng có khách nào đến vì chỗ tôi ở nằm khá xa đường lộ. Cả gia đình tôi giờ chỉ trông chờ vào đồng lương công nhân ít ỏi của hai người con trai lớn đi làm trên thị xã Long Khánh...". Cùng ở gần nhà ông Dũng hiện nay là ông Nguyễn Hữu Đoàn ở ấp Long Khánh 1, xã Tam Phước, bị giải tỏa trắng 300m2 đất thổ cư và 1,6 hécta vườn rẫy. Sau khi ông Đoàn giao đất, rồi đến sống ở khu TĐC, cả nhà thất nghiệp. Do không xin được việc làm trong các công ty, doanh nghiệp nên hiện tại, con cái ông Đoàn phải làm đủ thứ việc, kể cả làm thuê, làm mướn...

* Chính quyền địa phương đã cố gắng...

Đến thời điểm này, huyện Nhơn Trạch có 595 dự án đầu tư (gồm các dự án công nghiệp, khu dân cư, hạ tầng kinh tế, hạ tầng xã hội) trên tổng diện tích 12.063 hécta đất. Trong đó, UBND huyện đã tiến hành thu hồi đất (THĐ) cho 165 dự án, tổng diện tích thu hồi là 4.951 hécta và 5.576 hộ có đất bị thu hồi. Thực hiện Chỉ thị số 11/2006/CT-TTg về hỗ trợ dạy nghề và tạo việc làm cho lao động nông thôn và vay vốn giải quyết việc làm cho người lao động, thời gian qua, UBND huyện Nhơn Trạch đã tạo điều kiện giải quyết việc làm cho 3.351 lao động có đất bị giải tỏa trắng và mất trên 30% đất sản xuất (đạt 75%). Trong số này có 1.450 lao động làm việc trong các doanh nghiệp trên địa bàn. Ngoài ra có 600 lao động được vay vốn giải quyết việc làm tại chỗ (dự án 120/CP) và 1.301 lao động có việc làm thông qua các chương trình kinh tế - xã hội... Nói về việc hỗ trợ giải quyết việc làm cho người TĐC, Phó chủ tịch UBND huyện Giang Chí An cho rằng, huyện đã cố gắng để bằng mọi cách tạo việc làm cho người không còn đất sản xuất. Song ông An cũng thừa nhận, vấn đề này vẫn còn nhiều bất cập và chưa phù hợp so với yêu cầu thực tế.

Riêng ở Trảng Bom, thời gian qua huyện đã thực hiện giới thiệu địa điểm cho 107 dự án đầu tư trên địa bàn. Tổng số diện tích nằm trong quy hoạch là 1.083 hécta; tổng số hộ bị THĐ để thực hiện dự án là 1.361 hộ và 4.950 nhân khẩu. Trong đó, số hộ độ tuổi lao động là 2.689 người và 2.261 nhân khẩu ngoài tuổi lao động. Theo thống kê của UBND huyện Trảng Bom, số hộ bị THĐ trong thời gian đầu, chủ yếu sống bằng tiền hỗ trợ nên không có thu nhập nào khác. Tuy nhiên đến nay, đã có 1.608/2.689 người (độ tuổi từ 18-35) được tuyển dụng vào các công ty, doanh nghiệp; còn lại tiếp tục sản xuất nông nghiệp (392 lao động) hoặc làm việc khác (689 người). Đề cập đến mức sống người dân bị THĐ, Phó chủ tịch UBND huyện Trảng Bom Nguyễn Sơn Hùng cho biết, số lao động có việc làm ổn định, thu nhập bình quân 1,2 triệu đồng/tháng chiếm 79% (dự án khu du lịch sinh thái Giang Điền); khoảng 50% hộ dân có cuộc sống ổn định và thu nhập khá (dự án KCN Sông Mây). Song, còn khoảng 20% số hộ gặp nhiều khó khăn trong cuộc sống do phải chuyển đổi nghề nghiệp. "Một trong những nguyên nhân dẫn đến chỗ người lao động thất nghiệp, là do lớn tuổi; hoặc không đáp ứng các yêu cầu tuyển dụng tại các đơn vị sản xuất. Thời gian tới, để giải quyết số lao động lớn tuổi tham gia sản xuất, huyện sẽ chú ý xây dựng các vùng quy hoạch tập trung chăn nuôi; đồng thời có chính sách hỗ trợ vốn, kỹ thuật để số lao động lớn tuổi có điều kiện tham gia, ổn định và phát triển đời sống..." -  ông Hùng nhấn mạnh.   

Rõ ràng, nhu cầu về việc làm đối với người nông dân không còn đất sản xuất là một thực tế bức bách. Tiền đền bù đất, tiền hỗ trợ chuyển đổi nghề thực ra chỉ để thay thế từ nguồn thu nhập này (làm nông nghiệp) sang thu nhập kia (nghề khác). Việc bù đắp mức giảm thu nhập do nông dân không còn đất sản xuất như thế nào để họ chuyển đổi nghề nhằm tăng thu nhập mới là điều quan trọng. Bởi, khi người nông dân mất đất nhưng không có việc làm khác; hoặc có nhưng thu nhập thấp và không đảm bảo cuộc sống, chính là vấn đề xã hội lớn đặt ra.

Tạ Nguyên