Còn đó, những nỗi đau sau chiến tranh
Kỳ 1: NỖI ĐAU QUA 3 THẾ HỆ...

Giấy xác nhận hy sinh của liệt sĩ Huỳnh Kim Nhạc do đồng đội Hồ Huỳnh Hà viết.

Chiến tranh đã kết thúc gần 33 năm. Trong công tác đền ơn đáp nghĩa, Đảng và Nhà nước ta đã có nhiều nỗ lực để vinh danh và đền đáp phần nào công ơn của những người đã đổ xương máu vì Tổ quốc. Nhưng đó đây vẫn còn lẩn khuất những nỗi đau, những trường hợp oan trái: họ đã chiến đấu và hy sinh nhưng vì nhiều lý do, công lao đóng góp của họ vẫn chưa được Nhà nước biết đến và công nhận. Trong loạt bài viết này, chúng tôi muốn nêu một vài trường hợp như thế. Có trường hợp vì sự tắc trách của người có trách nhiệm, có trường hợp vì sự thiếu hiểu biết của gia đình, và cũng có trường hợp khiến những ai biết chuyện cũng phải đau lòng vì nỗi oan khuất đè nặng. Nhưng vì lý do gì thì tất cả đều là nỗi đau - đau cho người còn lại lẫn người đã khuất...

 Đó là nỗi đau của gia đình ông Huỳnh Kim Nhạc ở xã Long Thọ (huyện Nhơn Trạch), chiến sĩ thuộc Đại đội Lam Sơn đã hy sinh năm 1949

* Nỗi lòng của người ở lại

Người dẫn dắt chúng tôi đến với trường hợp của ông Huỳnh Kim Nhạc là ông Huỳnh Minh Cường (còn gọi là Sáu Cường). Ông Sáu Cường là thân sinh của tiến sĩ Huỳnh Văn Tới, Trưởng ban Tuyên giáo Tỉnh ủy. Trong cuộc kháng chiến chống Pháp, ông Sáu Cường tham gia hoạt động bí mật và nhiều lần bị địch bắt. Sau ngày giải phóng, ông kinh qua nhiều chức vụ như: Chánh văn phòng Liên đoàn Lao động tỉnh, Bí thư chi bộ kiêm Giám đốc Nông trường cao su Bình Sơn (huyện Long Thành)...

Năm 2007, ông Sáu Cường bệnh nặng, phải nhập viện. Vừa thoát cơn thập tử nhất sinh, ông đã ngỏ ý muốn tìm chúng tôi để thổ lộ gánh nặng trong lòng ông bao nhiêu năm qua: làm thế nào xác minh và làm thủ tục công nhận liệt sĩ cho ông Huỳnh Kim Nhạc?

Vẫn còn yếu sau cơn bạo bệnh, nhưng nhắc đến chuyện ông Nhạc, ông Sáu Cường lại trở nên sôi nổi, mạnh mẽ. Ông kể, ông Nhạc xấp xỉ tuổi ông, sinh khoảng năm 1931-1932. Hồi nhỏ hai người là hàng xóm và chơi thân với nhau. Năm 1948, ông Sáu Cường và ông Nhạc cùng tham gia kháng chiến, ông Sáu Cường được giao nhiệm vụ hoạt động bí mật ở Bình Sơn và đến năm 1960 thì thoát ly, còn ông Nhạc vào bộ đội nhưng theo nguyên tắc hoạt động lúc ấy không ai được biết công việc của ai. Sau đó ông Sáu Cường có nghe tin ông Nhạc hy sinh, nhưng ở đâu và trong trường hợp nào thì không biết.

* Hành trình của 3 thế hệ

Mãi đến sau ngày giải phóng, ông Sáu Cường mới liên lạc được với gia đình ông Nhạc. Ông Nhạc mất lúc mới 17, 18 tuổi, chưa có vợ con. Bà cụ thân sinh của ông Nhạc lúc đó đã ngoài 60 tuổi, tha thiết mong muốn con trai mình được công nhận là liệt sĩ để có sự minh bạch về trường hợp hy sinh. Nhưng thủ tục xét công nhận liệt sĩ không đơn giản: phải biết hy sinh trong trường hợp nào và phải có xác nhận của 2 nhân chứng. Anh Bùi Văn Lâu, ngụ ở ấp 2, xã Long Thọ - cháu gọi ông Nhạc bằng cậu ruột - kể lại, mẹ ông Nhạc sau mấy lần lên xuống xã làm thủ tục đã lủi thủi trở về vì "tui chỉ biết con tui làm cách mạng, nhưng nó làm cái gì, ở đâu thì nó không nói làm sao tui biết được? Thời đó cái gì cũng bí mật, không bí mật thì lộ rồi địch nó đến bắt bớ làm sao. Bây giờ con tui thì đã chết rồi, tới cái ngày nó chết là ngày nào tui cũng không biết để làm đám giỗ nữa mà".

Bà mẹ quê nghèo, xưa nay chỉ biết một lòng hướng về cách mạng và khi Tổ quốc cần đã cống hiến đứa con ruột thịt. Bà không thể nào biết được con mình đã công tác ở đơn vị nào, nói gì đến chuyện đi tìm đồng đội của con để xác nhận. Bà chỉ biết chạy đến nhờ ông Sáu Cường vì nghĩ có lẽ ông biết do cùng đi kháng chiến một lượt với con mình. Nhưng ông Sáu Cường cũng đành bó tay. Thời gian cứ dần trôi, nỗi đau về đứa con đã hy sinh nhưng không được công nhận liệt sĩ cứ âm ỉ trong lòng người mẹ già. Trước khi mất, mẹ ông Nhạc còn trăn trối cho con gái là Huỳnh Thị Nhiệm phải tiếp tục công việc dang dở.

Bia tưởng niệm Đại đội Lam Sơn ở KCN Biên Hòa 1 và tên của liệt sĩ Huỳnh Kim Nhạc được ghi trên bia này.

Kiên trì lần dò hỏi thăm từng người, lần gỡ cuộn chỉ rối từng chút một, đến năm 1995, bà Nhiệm mới tìm được người đồng đội của ông Nhạc năm xưa. Đó là ông Hồ Huỳnh Hà (tự Hớn), chiến sĩ thuộc Đại đội Lam Sơn, Tiểu đoàn Quang Trung (E 310). Ông Hớn xác nhận ông Huỳnh Kim Nhạc là chiến sĩ thuộc Đại đội Lam Sơn, nhập ngũ ngày 26-7-1948, hy sinh tại Trảng Bom ngày 9-6-1949. Quá mừng vì đã tìm được người xác nhận cũng như thời điểm hy sinh của em mình, bà Nhiệm đem hồ sơ xin công nhận liệt sĩ đến gặp cán bộ phụ trách thương binh - xã hội của xã Long Thọ, thì lại nghe "phán": "Mẹ ruột mất rồi, còn chị thì không có nuôi em nên không được làm thủ tục để hưởng trợ cấp liệt sĩ". Không hiểu biết gì về các quy định, chính sách của Nhà nước, bà Nhiệm lại lủi thủi ra về mà trong lòng vô cùng đau buồn. Trải qua 2 "đời" cán bộ, hồ sơ công nhận liệt sĩ cho ông Huỳnh Kim Nhạc vẫn bị "ách" tại xã. Mãi đến khi ông Võ Cao Lang lên phụ trách về thương binh - xã hội, hồ sơ này mới được chuyển đi, nhưng không hiểu sao vẫn chưa thấy thông tin phản hồi từ cấp cao hơn. Bà Nhiệm mất, tiếp tục trăn trối lại cho con là Bùi Văn Lâu phải hoàn thành trách nhiệm của gia đình: công nhận liệt sĩ cho cậu Huỳnh Kim Nhạc...

 

Nhắc đến trường hợp của ông Nhạc, ông Sáu Cường lại trầm ngâm: "Hồi bia tưởng niệm Đại đội Lam Sơn khánh thành ở KCN Biên Hòa 1 (phường An Bình, TP. Biên Hòa), anh Tới có đưa tôi đến. Tôi nhìn thấy tên anh Huỳnh Kim Nhạc rõ ràng trên đó. Vậy mà không hiểu sao anh ấy vẫn chưa được công nhận liệt sĩ. Không lý gì người có tên trên bia liệt sĩ mà đến hơn 50 năm sau vẫn chưa được công nhận".

Trong khi chúng tôi vẫn còn đang đi tìm hiểu xem hồ sơ công nhận liệt sĩ của ông Nhạc còn "vướng" ở đâu, thì may mắn thay, mới đây gia đình anh Lâu vui mừng đến thông báo với ông Sáu Cường là đã nhận được bằng liệt sĩ của ông Huỳnh Kim Nhạc, kết thúc hành trình hơn 50 năm và 3 thế hệ đi làm thủ tục...

Thanh Thúy

Kỳ 2: NGƯỜI TRUNG ĐỘI TRƯỞNG HY SINH CHƯA ĐƯỢC CÔNG NHẬN LIÊT SĨ

Kỳ 3: 40 NĂM OAN KHUẤT