Sau tái định cư, người dân sẽ sống ra sao?
Bài 2: Cần có chính sách đào tạo nghề và giải quyết việc làm

Theo quy định của Luật Đất đai, các hộ có đất bị thu hồi xây dựng khu công nghiệp được Nhà nước bố trí tái định canh, định cư, hỗ trợ ổn định đời sống, đào tạo chuyển đổi ngành nghề và bố trí việc làm mới. Hiện tại, phần lớn các hộ bị thu hồi đất ngoài việc được tái định cư, đền bù thì chính quyền chưa có chương trình riêng về hỗ trợ đào tạo nghề, giải quyết việc làm.

Theo quy định của Luật Đất đai, các hộ có đất bị thu hồi xây dựng khu công nghiệp được Nhà nước bố trí tái định canh, định cư, hỗ trợ ổn định đời sống, đào tạo chuyển đổi ngành nghề và bố trí việc làm mới. Hiện tại, phần lớn các hộ bị thu hồi đất ngoài việc được tái định cư, đền bù thì chính quyền chưa có chương trình riêng về hỗ trợ đào tạo nghề, giải quyết việc làm.

* Giải pháp tạm thời từ một số địa phương

Việc đào tạo nghề tại huyện Long Thành tập trung chủ yếu trên lĩnh vực nông nghiệp. Phó chủ tịch Hội Nông dân huyện Nguyễn Thị Thu Hà cho biết, hiện tại một số hộ dân ở xã An Hòa và Phước Tân sau khi được đào tạo nghề đã mở vườn trồng cây kiểng, hoa lan và bước đầu cho thu nhập khá ổn định. Tuy nhiên, theo đánh giá của Hội Nông dân huyện thì đó mới chỉ là giải pháp trước mắt và cũng ở chừng mực nhất định. Trong khi, thời gian tới trên địa bàn huyện có nhiều dự án mới được mở ra, đặc biệt là dự án sân bay quốc tế Long Thành sẽ có hàng ngàn hộ dân bị thu hồi đất. Do vậy, chính quyền địa phương cần có chiến lược dài hạn, giải pháp căn cơ cho đào tạo nghề và giải quyết việc làm cho người dân bị thu hồi đất là rất cần thiết. Chủ tịch UBND huyện Long Thành Lê Văn Ý cho biết, hiện nay huyện đã xây dựng đề án về đào tạo nghề và giải quyết việc làm cho người dân bị thu hồi đất. Đề án này sẽ mở ra nhiều hướng đi mới nhằm ổn định cuộc sống của người dân trong diện bị thu hồi đất. Tuy nhiên, lãnh đạo UBND huyện Long Thành cũng có cái nhìn khác: Trên quan điểm phát triển, việc thu hồi đất để thực hiện các dự án chính là điều kiện và thời cơ tốt nhất để chuyển một bộ phận quan trọng lực lượng lao động nông nghiệp, nông thôn - khu vực có năng suất lao động và thu nhập thấp sang lao động công nghiệp và dịch vụ. Người dân, người lao động được nhiều hơn là mất.

Tại huyện Nhơn Trạch, Chủ tịch Ủy ban MTTQ xã Long Thọ Đỗ Văn Minh cho biết, trên địa bàn xã có một số hộ dân bị thu hồi đất cũng đã mở ra kinh doanh cây kiểng và nhanh chóng thu hồi vốn. Một số hộ khác trong xã Long Thọ, thay vì sử dụng tiền bồi thường vào xây nhà cửa, mua sắm phương tiện đi lại thì đã đầu tư kinh doanh các mặt hàng như quần áo, cửa sắt và đặc biệt là mở các quán ăn uống bước đầu cho thu nhập ổn định. Còn tại các xã Đại Phước, Phú Đông thì nhiều hộ dân đã đầu tư vào trồng rau sạch, nấm rơm. Trong khi đó, tại xã Hiệp Phước, bà con chú trọng nhiều đến xây dựng nhà trọ cho công nhân thuê và mở điểm bán hàng ăn uống. Tuy nhiên, theo Phòng Nội vụ - lao động, thương binh và xã hội huyện Nhơn Trạch, việc chuyển dịch trồng trọt cũng như mở ra kinh doanh dịch vụ như thế chủ yếu là tự phát và có một số ít hộ làm được, còn phần đông bà con phải đi làm nghề tự do kiếm sống.

Việc chuyển đổi ngành nghề trên địa bàn TP.Biên Hòa có phần thuận lợi hơn vì trên thực tế những hộ dân bị thu hồi đất trước đây chủ yếu là những hộ không có đất sản xuất nông nghiệp mà là kinh doanh, mua bán và hiện nay bà con vẫn tiếp tục nghề cũ. Tuy nhiên, vấn đề đặt ra đối với người dân ở đô thị Biên Hòa là khi đến nơi ở mới thì thiếu điều kiện về chỗ sản xuất, kinh doanh. Trong khi đó, đối với một số hộ có đất nông nghiệp bị thu hồi thì UBND TP.Biên Hòa đưa ra giải pháp: Chính quyền thành phố sẽ phối hợp với các huyện Thống Nhất và Xuân Lộc để chuyển những hộ có nhu cầu về trồng trọt, chăn nuôi đến hai huyện này. Giải pháp này được coi là khả thi và được nhân dân đồng tình ủng hộ.

Bí thư Huyện ủy Vĩnh Cửu Đoàn Thạnh thì cho biết, quan điểm và chủ trương của huyện, là những người trong độ tuổi lao động có đất bị thu hồi sẽ được chính quyền địa phương tạo điều kiện, hỗ trợ vào làm việc các doanh nghiệp đóng trên địa bàn. Ngoài ra, chính quyền huyện này sẽ quan tâm bố trí tái định cư tại chỗ để người dân có điều kiện sản xuất, kinh doanh nghề cũ, ngay trên địa bàn bà con sinh sống lâu nay. Mặt khác, huyện cũng đang triển khai nhiều dự án theo hướng để người dân trong diện bị thu hồi đất sẽ tham gia sản xuất, kinh doanh khi các dự án du lịch, dịch vụ, làng nghề mở ra.

* Giải pháp tổng thể: còn phải chờ

Hiện nay, Sở Lao động - thương binh và xã hội đang xây dựng "Chương trình đào tạo nghề, giải quyết việc làm và chăm lo đời sống nhân dân thuộc diện thu hồi đất". Theo đó, lao động trẻ, có trình độ học vấn sẽ được chính quyền tạo điều kiện giới thiệu việc làm, cung ứng lao động cho các khu công nghiệp, cụm công nghiệp gần nhất; đưa đi xuất khẩu lao động đối với người có đủ điều kiện làm việc ở nước ngoài. Bên cạnh đó, những lao động trẻ không có trình độ chuyên môn kỹ thuật sẽ được đào tạo nghề để có thể tìm kiếm được việc làm mới, ổn định, tạo thu nhập, nâng cao đời sống. Tuy nhiên, điều quan tâm nhất của chương trình này là đối với những lao động không đủ điều kiện vào làm việc tại các doanh nghiệp. Nếu những lao động lớn tuổi, không có trình độ chuyên môn kỹ thuật, nhưng có vốn thì tạo điều kiện thuận lợi để phát triển dịch vụ phục vụ các khu công nghiệp như: phát triển nhà trọ cho thuê, dịch vụ ăn uống, đi lại...; khôi phục các ngành nghề truyền thống; tổ chức sản xuất theo mô hình nông nghiệp công nghệ cao; thành lập các hợp tác xã tiểu thủ công nghiệp, nông nghiệp, thương mại, dịch vụ ở từng khu tái định cư. Đối với lao động lớn tuổi, không có trình độ chuyên môn kỹ thuật, không có vốn thì khuyến khích phát triển kinh tế hộ gia đình, hỗ trợ cho vay vốn để tạo việc làm mới (nguồn từ quỹ giải quyết việc làm trung ương và địa phương).

Song, để người dân có việc làm ổn định, lâu dài chương trình này đã đề ra yêu cầu cần chú trọng đến đào tạo nghề cả ngắn và dài hạn. Trong đó, chính quyền địa phương sẽ hỗ trợ 100% học phí học nghề tại các cơ sở dạy nghề cho chương trình đào tạo ngắn hạn. Đối với chương trình đào tạo nghề dài hạn, ngoài nguồn kinh phí chi thường xuyên do nhà nước cấp hàng năm cho đào tạo nghề dài hạn (cao đẳng nghề, trung cấp nghề) tại các cơ sở dạy nghề, người thuộc diện thu hồi đất sẽ được chính quyền địa phương hỗ trợ tiền học phí, tiền ăn với mức 4.600.000 đồng/người trong suốt khóa học. Nhằm thực hiện có hiệu quả chương trình này, Sở Lao động - thương binh và xã hội còn đề xuất phải thành lập một quỹ riêng. Nguồn quỹ này cũng sẽ dành một phần để cho những hộ nghèo trong diện sau tái định cư vay vốn làm ăn. Tuy nhiên, Giám đốc Sở Lao động - thương binh và xã hội Lê Thị Mỹ Phượng cho biết, Chương trình hiện đang ở giai đoạn dự thảo, còn phải được sự chấp thuận của HĐND và UBND tỉnh mới triển khai thực hiện. Cho nên, một chương trình tổng thể hỗ trợ người dân bị thu hồi đất được đào tạo nghề và giải quyết việc làm còn phải chờ dài dài.

Bên cạnh với chương trình tổng thể về hỗ trợ, theo kiến nghị của lãnh đạo một số xã và nhiều người dân bị thu hồi đất, thì chính quyền cần có chính sách tạo quỹ đất phát triển dịch vụ bên cạnh khu công nghiệp cho những người bị thu hồi đất, nhằm giúp họ tự ổn định cuộc sống lâu dài. Nhiều hộ dân hiện đang sống trong các khu tái định cư ở xã Tam Phước, Tam An (huyện Long Thành); xã Đại Phước (huyện Nhơn Trạch) và bà con trên địa bàn TP.Biên Hòa thì mong muốn được tạo điều kiện để có một khu đất trồng trọt, chăn nuôi nhỏ. Một số khác đề nghị cần mở các lớp ngắn hạn về may mặc, gò hàn, sửa chữa điện và điện tử, giày da gia dụng... để bà con có "hành trang" tự kiếm việc làm bên ngoài khu công nghiệp. Một yêu cầu đặt ra nữa là, nhà nước cần có biện pháp chế tài các doanh nghiệp phải ưu tiên tuyển dụng lao động tại chỗ, đặc biệt là những người trong độ tuổi mà bị mất việc làm do đất sản xuất bị thu hồi. Yêu cầu này đặt ra vì hiện nay nhiều doanh nghiệp chỉ tuyển dụng khoảng 15-20% lao động dôi dư tại chỗ, còn lại là tuyển lao động từ nơi khác tới. Trên thực tế, pháp luật nước ta chưa có biện pháp chế tài nào buộc chủ doanh nghiệp phải có trách nhiệm với người dân về tạo việc làm, đào tạo nghề, chuyển đổi ngành nghề.

Một số ý kiến khác còn kiến nghị, nhà nước cần có chủ trương để người dân có đất nằm trong các dự án công nghiệp trở thành cổ đông của doanh nghiệp, xem đó là cách để bà con được tiếp tục làm chủ và có thu nhập trên mảnh đất của mình đã gắn bó lâu nay.

Phong Vũ