Dịch vụ rác thải công nghiệp, ai quản lý?

Lượng chất thải nguy hại công nghiệp phát sinh trên địa bàn ngày một gia tăng, cần có sự quản lý chặt chẽ.

Sự gia tăng và phát triển công nghiệp đã khiến lượng chất thải ở Đồng Nai tăng khoảng 20% mỗi năm. Cho tư nhân tham gia thầu theo hướng xã hội hóa các hoạt động bảo vệ môi trường là cần thiết. Bởi hoạt động phân loại, tái chế là rất quan trọng, vừa góp phần bảo vệ môi trường, vừa tiết kiệm kinh phí xử lý và diện tích chôn lấp. Tuy nhiên, thực trạng bát nháo trong hoạt động thầu này cần có một biện pháp quản lý tích cực hơn.

* Sẽ không còn cơ hội... "bát nháo"

Hiện nay, thị trường mua bán rác thải công nghiệp ở Đồng Nai đang rất sôi động. Theo thống kê của Sở Tài nguyên - môi trường (TN-MT), toàn tỉnh có khoảng 56 doanh nghiệp (DN) tư nhân đăng ký kinh doanh thu mua, phân loại và tái chế chất thải có khả năng tái sử dụng (trong đó có 6 đơn vị của TP. Hồ Chí Minh). Còn chất thải nguy hại (CTNH) hiện có 7 đơn vị được phép thu gom, vận chuyển, xử lý và tiêu hủy  (trong đó có 5 đơn vị của TP. Hồ Chí Minh và 2 đơn vị của Đồng Nai là Xí nghiệp dịch vụ KCN Sonadezi thuộc Công ty phát triển KCN Biên Hòa và DN tư nhân Tân Phát Tài). Song, ngoài những đơn vị chính thức được cấp phép, nhiều nhà thầu tư nhân không phép vẫn hoạt động theo kiểu "quen biết" giới thiệu vào thầu.

Theo một lãnh đạo Sở TN-MT: "Xử lý vấn đề này rất khó vì hiện ngành chỉ quản lý những đơn vị xử lý CTNH. Còn các nhà thầu phế liệu hay rác thải không nguy hại, ngoài các thủ tục môi trường, họ chỉ cần  giấy phép kinh doanh là có thể thầu rác. Hoạt động như thế nào, cần phải có hậu kiểm của đơn vị cấp phép. Hiện chúng tôi chỉ có thể quản lý bằng cách xử phạt những doanh nghiệp sản xuất vi phạm quy định quản lý chất thải rắn KCN. Trong 6 tháng đầu năm, Thanh tra Sở cũng đã phạt 30 DN do thiếu biện pháp quản lý chất thải rắn công nghiệp. Trong số ấy, có những doanh nghiệp  "hiểu ra vấn đề" nên đã ký hợp đồng trở lại với đơn vị thu gom chức năng".

Trước tình trạng bát nháo của hoạt động thầu rác thải trên địa bàn Đồng Nai (cũng là tình trạng chung của nhiều địa phương công nghiệp trong cả nước), vừa qua Bộ TN-MT đã có Thông tư số 12/TT-BTNMT (có hiệu lực từ 1-7-2007) quy định nghiêm ngặt hoạt động quản lý CTNH.

* Một hướng đi tích cực

Ở góc độ bảo vệ môi trường, việc mua bán, tái chế, thầu phế liệu là hoạt động có lợi cho môi trường, nhưng cần quản lý thế nào để tránh tình trạng: lợi doanh nghiệp bỏ túi, hại cộng đồng gánh chịu.

Hiện nay, Bộ TN-MT có xu hướng tiến tới một thị trường chung về mua bán, trao đổi chất thải công nghiệp. Đồng Nai là một trong số ít tỉnh, thành đang bước đầu triển khai thị trường này. Tiến sĩ Nguyễn Trung Việt (Sở TN-MT TP.Hồ Chí Minh), người đang hướng dẫn triển khai thành lập thị trường mua bán, trao đổi chất thải công nghiệp này tại ba KCN là: Biên Hòa 1, Biên Hòa 2 và KCX Linh Trung (Thủ Đức - TP.Hồ Chí Minh) cho rằng: "Đây là một biện pháp quản lý nhằm hạn chế đến mức thấp nhất tình trạng bát nháo trong hoạt động kinh doanh, thầu rác thải công nghiệp. Hiện nay, chúng tôi đang hướng tới một thị trường trao đổi và tái chế chất thải như là một cách khả thi nhất để giải quyết lượng chất thải công nghiệp phát sinh mỗi ngày một tăng".

Theo ông Việt, thị trường trao đổi, tái chế chất thải (nói nôm na là thị trường mua bán, trao đổi chất thải) là một mạng lưới để liên kết và thúc đẩy sự phát triển của các hoạt động tái sử dụng và tái chế chất thải. Mục đích của thị trường này là tạo ra một kênh thông tin cho phép những chất thải công nghiệp hay những sản phẩm phụ của ngành công nghiệp này trở thành nguyên liệu hay một phần nguyên liệu của ngành công nghiệp khác. Như vậy, chất thải sẽ trở nên hữu ích hơn.  Hạt nhân của thị trường này là "Trung tâm trao đổi chất thải", làm nhiệm vụ cung cấp, trao đổi thông tin với các cơ sở, nhà máy sản xuất công nghiệp, các nhà máy mua bán chất thải bên ngoài. Thị trường này hình thành sẽ mang lại lợi ích không nhỏ cho doanh nghiệp. Nghĩa là doanh nghiệp vừa bán được chất thải, vừa không tốn tiền xử lý chất thải. Hai KCN Biên Hòa 1 và Biên Hòa 2 của Đồng Nai sẽ có hướng đi giống như TP.Hồ Chí Minh là xây dựng các KCN sinh thái theo hướng hình thành các nhà máy sản xuất mà chất thải của nhà máy này sẽ là nguyên liệu sản xuất của nhà máy kia... Sau đó, mô hình này sẽ được triển khai thực hiện rộng ra nhiều KCN khác trên địa bàn.

Trong khi việc hướng tới một thị trường chung về mua bán và trao đổi chất thải công nghiệp mới chỉ bước đầu được triển khai, thì thực trạng bát nháo trong hoạt động kinh doanh rác thải công nghiệp trên địa bàn vẫn cần được chấn chỉnh bằng việc xử phạt các đơn vị vi phạm quy định pháp luật bảo vệ môi trường. Đồng thời, tăng cường kiểm tra tình hình hoạt động của những đơn vị thầu, thậm chí tạo điều kiện cho những nhà thầu rác công nghiệp được kinh doanh nhiều loại rác bằng những hướng dẫn đủ tiêu chuẩn, điều kiện hoạt động.

Phương Liễu