Bà Nguyễn Thị Hồng, thành viên đoàn nạn nhân chất độc da cam/dioxin vừa từ Mỹ trở về:
Liệu có còn đủ sức để theo đuổi vụ kiện?

Ông Nguyễn Văn Quý và bà Nguyễn Thị Hồng tại sân bay Nội Bài (Hà Nội) trước khi đến Mỹ.

Trong căn nhà thuê ở số 90/7/1 đường Hưng Đạo Vương, phường Thanh Bình, TP. Biên Hòa, bà Nguyễn Thị Hồng (SN 1946) khó khăn lắm mới ngồi dậy tiếp chúng tôi. Bà là một trong 4 thành viên thuộc đoàn nạn nhân chất độc da cam/dioxin (CĐDC) đi dự phiên tranh tụng ở Mỹ. Gặp chúng tôi, điều đầu tiên bà Hồng cho biết là sau khi từ Mỹ về được đúng một tuần, ông Nguyễn Văn Quý (là thành viên trong đoàn nạn nhân CĐDC) đã qua đời ngày 7-7-2007. Ông Quý năm nay 52 tuổi, cựu chiến binh ở TP. Hải Phòng, bị ung thư gan rồi di căn qua bao tử, phổi...

Kể về cuộc hành trình của đoàn nạn nhân CĐDC đến Mỹ tham dự phiên tranh tụng vào ngày 18-6, bà Hồng không khỏi xúc động khi nói về ông Quý: "Cậu ấy kiên cường lắm. Hai chân đi lại khó khăn nhưng lúc nào  cũng bình thản và rất giàu nghị lực khi phải chịu đựng những cơn đau do bệnh tật hành hạ. Khi một số người bạn Mỹ lo ngại về đôi chân bị teo tóp của Quý, cậu ấy đã thẳng thắn: "Để đeo đuổi vụ kiện này, chúng tôi không chỉ đi bằng đôi chân, mà còn bằng chính những cái đầu của người Việt Nam!"... Trong suốt 20 ngày ở Mỹ (từ ngày 9-6 đến 29-6), chúng tôi nhận được rất nhiều sự ủng hộ của dư luận nơi đây. Quý rất tin vào sự đón tiếp chân tình, cảm phục và chia sẻ từ những cựu chiến binh Mỹ từng tham chiến ở Việt Nam, cùng đông đảo nhân dân Mỹ về nỗi đau mất mát của nạn nhân CĐDC. Đáng tiếc là Quý đã không còn đủ sức lực để cùng tôi đi tiếp cuộc đấu tranh này. Đau lòng hơn, cậu ấy ra đi để lại hai đứa con trai ở tuổi trưởng thành nhưng lại sống đời thực vật vì cả hai cũng bị nhiễm CĐDC từ cha mình...".

Bà Hồng cho biết, ngay buổi đầu tiên đến Mỹ, đoàn nạn nhân CĐDC Việt Nam đã có buổi gặp gỡ với các luật sư ủng hộ vụ kiện và Hội Bảo trợ nạn nhân CĐDC. Tiếp đó, 4 thành viên trong đoàn còn gặp 2 thượng nghị sĩ của Mỹ. Khi nghe kể về những năm tháng chiến tranh ở Việt Nam, đặc biệt là quá trình Chính phủ Mỹ tiến hành chiến dịch Ranch Hand rải CĐDC (từ năm 1961 đến 1971), 2 nghị sĩ này đã khóc và cho biết, họ không thể tưởng tượng nổi sự tàn khốc của chiến tranh hóa học mà quân đội Mỹ đã gây nên cho nhân dân Việt Nam. Với những tổn thất rất lớn đến môi trường và người dân Việt Nam, nhất là những thế hệ sinh sau chiến tranh, 2 thượng nghị sĩ Mỹ đã bày tỏ sự cảm thông sâu sắc và hứa sẽ góp tiếng nói tại Quốc hội Mỹ, cũng như Chính phủ Hoa Kỳ trong việc hỗ trợ, giúp đỡ những nạn nhân CĐDC Việt Nam. Ngay trong ngày diễn ra phiên tranh tụng tổ chức chiều 18 - 6 (giờ New York), hàng trăm người dân Mỹ và cựu chiến binh nước này đã tập trung tại quảng trường Foley (New York) giương cao những khẩu hiệu: "Công lý cho nạn nhân CĐDC Việt Nam", "Nhân dân Việt Nam tiếp tục chết vì CĐDC"...  Bà Hồng cho rằng, kết thúc phiên tranh tụng với phần thông báo nghị án của thẩm phán Tòa phúc thẩm sẽ diễn ra trong vòng 3 tháng, thì đây là một trong những thắng lợi của đoàn nạn nhân CĐDC vì Tòa phúc thẩm đã chấp nhận hồ sơ vụ kiện.

Bà Hồng với hai đôi chân phù thủng và sưng đỏ.

Sau phiên tòa, đoàn nạn nhân CĐDC còn đến các thành phố lớn như San Francisco, Los Angeles, Washington, Chicago. Nơi đâu đoàn cũng được đón tiếp nồng hậu. Vào ngày 24-6, đoàn được mời tham dự buổi mít tinh chống chiến tranh do nhiều hội đoàn của các nước đứng ra tổ chức, với khoảng hơn 500 người tham dự. Tại hội nghị này, bà Hồng đã làm cho nhiều người nức nở khi nghe kể về một số trường hợp trong hơn 3 triệu người Việt Nam là nạn nhân của CĐDC. Đó là những đôi vợ chồng trẻ không thể làm cha, làm mẹ vì bị tai biến sinh sản;  nhiều đứa trẻ thuộc thế hệ thứ hai, thứ ba sau chiến tranh ở Việt Nam ngay khi sinh cũng bị mắc nhiều chứng bệnh từ cha, mẹ hoặc ông, bà; những gia đình không chỉ có một nạn nhân mà có đến ba, bốn, thậm chí năm người con đều bị bệnh nan y do ảnh hưởng CĐDC. Đau xót hơn, tình trạng bệnh tật của các gia đình nạn nhân CĐDC ở Việt Nam còn dẫn đến nghèo đói, thất học kéo dài nhiều thập kỷ qua... "Nhìn chung, vụ kiện của đoàn nạn nhân CĐDC Việt Nam về hậu quả của cuộc chiến tranh hóa học tại Việt Nam là một sự kiện được dư luận đặc biệt quan tâm. Trong đó, có các hãng thông tấn nổi tiếng như cùng nhiều tờ báo của Pháp, Úc, Bỉ, Hàn Quốc... liên tục bám theo chân đoàn để đưa tin ủng hộ vụ kiện này. Ngoài ra, Hội Cựu binh Mỹ, Việt kiều và đông đảo người dân Mỹ cũng đã lên án mạnh mẽ sự vô cảm của Chính phủ Mỹ đối với nạn nhân da cam Việt Nam trong hơn 40 năm qua...". Bà Hồng nói.

Ngồi trò chuyện với chúng tôi, bà Hồng liên tục ôm ngực ho - triệu chứng của vết thương trên ngực trái do giải phẫu liên tục bị rỉ máu. Bà cho biết, chỉ sau một ngày về tới Biên Hòa, bà đã phải nhập viện để truyền nước vì có những biến chứng trong cơ thể. Hiện nay, ngoài bệnh ung thư vú (đã cắt một vú trái), ung thư lách (đã cắt), ung thư gan, bà Hồng còn bị đau bao tử, tim, phổi có nước. Do không còn sức đề kháng, thận không điều tiết được nên nước dồn xuống hai chân dẫn đến phù thủng và ửng đỏ. Hiện tại, điều bà Hồng lo lắng là không biết bà còn đủ sức khỏe để tiếp tục theo đuổi vụ kiện nữa không. Đây cũng là nỗi trăn trở của chồng và những người con bà Hồng, trước những khó khăn chồng chất đối với một gia đình đang sống trong cảnh thuê nhà trọ...

Tạ Nguyên