Thơm "tây" Long Thành

Trái thơm tây đầu mùa.

Khoảng hơn một tuần nay, ở các sạp  bán trái cây trong khu thương mại du lịch trại bò sữa Long Thành cũng như nhiều sạp trái cây trên quốc lộ 51 cặp theo địa bàn hai huyện: Long Thành, Nhơn Trạch, người ta thấy xuất hiện  những trái thơm màu xanh thẫm hoặc vàng sậm rất to, được người bán giới thiệu là thơm tây Long Thành.

Thơm là cách gọi quen thuộc của bà con miệt vườn miền Đông, còn miền Bắc gọi là dứa và dân miền Tây hay gọi là khóm. Ở  miệt vườn Long Thành - Nhơn Trạch có đến 3 loại thơm: Thơm rẫy, là loại thơm lâu đời nhất được trồng khá phổ biến trên vùng đất này, thường cho trái tròn và nhỏ, có "mắt" lớn với ruột màu vàng sậm. Thơm rẫy  là món ăn quen thuộc mà bất cứ phụ nữ nào ở nông thôn Long Thành - Nhơn Trạch cũng làm được là xắt ruột thơm thành hạt lựu để gài mắm nêm dành ăn quanh năm suốt tháng. Còn đầu thơm được cắt hàng rổ rồi gọt lấy lõi trắng bên trong đem luộc chấm mắm nêm hoặc  xào mỡ, chiên với trứng vịt. Trong thơm rẫy lại có loại thơm nếp với vỏ có màu xanh lá cây và trái lớn hơn, ngọt hơn thơm rẫy. Còn loại thơm tàng ong chính là trái khóm ở miền Tây với vỏ vàng, "mắt" nhỏ, trái dài và có vị hơi chua, thường được ăn sống hoặc dùng nấu canh chua, xào thịt...

Ông Lý Văn Dừa, năm nay 79 tuổi, hiện đang ở phường Quyết Thắng (TP. Biên Hòa) đã từng có một tuổi thơ lặn lội khắp miệt Nhơn Trạch - Long Thành cho biết: "Hồi trước đây thơm rẫy được trồng rất nhiều ở các xã vùng ven lòng chảo Nhơn Trạch. Nhiều nhất  là ở miệt Phước Thọ, Phước Lai, Phước Kiển, Long Tân..." Sau ngày giải phóng, phát huy thế mạnh của vùng đất trồng thơm, huyện Long Thành đã mở ra nông trường Đồng Khởi chuyên canh giống thơm mới Cayen. Tuy nhiên, do không quản lý tốt, loại thơm này cho trái nhỏ xíu và không tiêu thụ được. Nông trường  Đồng Khởi trồng thơm rầm rộ một thời đành phá sản. Nhưng không biết từ lúc nào ở Long Thành còn có loại thơm trái rất to, nhiều nước và vị ngọt được bà con gọi là thơm tây! Thơm tây Long Thành rất được bà con ở Sài Gòn, Vũng Tàu, Biên Hòa ưa chuộng và bán rất có giá. Thế nhưng đáng tiếc là sản lượng loại thơm này lại không nhiều vì chỉ trồng được trên đất vườn và đất ruộng mới lên liếp!

Nhiều lão nông tri điền ở Nhơn Trạch và Long Thành đến giờ vẫn chưa biết thơm tây có nguồn gốc và xuất xứ ra sao, trồng tại đồng đất này từ lúc nào, chỉ biết gọi là thơm tây, vì trái nó quá lớn so với thơm rẫy. Có những trái thơm tây nặng đến 6 - 7kg. Bình quân trái thơm tây khoảng 3kg. Thơm tây được trồng nhiều nhất ở xã Phú Hội (huyện Nhơn Trạch). Bà con trồng thơm tây men theo bờ vườn chôm chôm, sầu riêng. Thơm tây trồng  ven vườn có vỏ màu xanh đậm. Sau đó thơm tây vượt nổng Giang Lò sang đất ruộng Long Tân có trái lớn hơn với vỏ màu vàng sậm. Ông Sáu Theo là chuyên gia trồng thơm tây cho rằng: "Loại thơm này chịu đất ruộng, nhất là đất phèn được lên liếp. Trồng trên đất này, thơm tây có trái to lắm và đặc biệt là mỗi bụi chỉ có một trái với hàng chục cây con. Cho trái rồi, bụi thơm mẹ lụi đi. Tách chồi con ra trồng, giáp năm mỗi chồi con này lại được một trái thơm to nữa!".

Tuy được gọi là thơm tây Long Thành, nhưng thơm tây lại có mặt sớm hơn ở vùng đất Nhơn Trạch. Cụ ông Nguyễn Văn Hơn (mất đã lâu) là người đầu tiên đưa thơm tây về trồng trên đất dầu ba ở An Phước (huyện Long Thành). Nay hai con trai ông vẫn tiếp tục duy trì giống thơm quý này để biếu, bán. Trong đó, ngoài ông Năm Hư (Nguyễn Văn Hư) trồng chỉ đủ ăn và cho, biếu; ông Tư Liêm (Nguyễn Thanh Liêm) ở ấp 6 đã 72 tuổi còn mở rộng việc trồng thơm tây từ hình thức xen bờ vườn trước đây sang trồng thành khuỷnh. Hiện giờ những khuỷnh thơm tây của ông Tư Liêm đang có trái chín. Dân sành điệu cho rằng, thơm tây đầu mùa ăn rất ngọt, còn để đến lúc mưa đậm thơm tây có vị nhạt hơn. Nhưng thường đến khoảng cuối tháng 5  âm lịch thì mùa thơm tây ở Long Thành - Nhơn Trạch cũng dứt. Với giá đầu mùa hiện nay khoảng 7.000đ/kg, thơm tây Long Thành đang  là món quà quý của người miệt vườn dành để tặng cho bạn bè, người thân ở thành phố.

Bùi Thuận