Trung tâm cứu hộ động vật hoang dã nguy cấp ở Vườn quốc gia Cát Tiên:
"Trạm xá" của thú rừng

Một chú gấu ngựa được cứu hộ đã bình phục.

Những con thú rừng sập bẫy thợ săn, thú rừng bị nhiễm bệnh, mất vùng thích nghi... được đưa về Trung tâm cứu hộ động vật hoang dã nguy cấp ở Vườn quốc gia Cát Tiên. Tại đây, chúng được điều trị, theo dõi và cứu hộ không khác gì một bệnh nhân.

* Từ chuyến cứu hộ bất đắc dĩ...

Năm 2003, một cú điện thoại từ tỉnh Gia Lai cho biết, 8 con gấu ngựa sập bẫy thợ săn vừa bị kiểm lâm bắt giữ đang rất cần cứu chữa. Anh em trạm cứu hộ động vật hoang dã nguy cấp (Vườn quốc gia Cát Tiên) dù thiếu thốn phương tiện nhưng vẫn sẵn sàng tiếp nhận và ứng cứu...

Những chú gấu được đưa về trạm đều trong tình trạng hết sức nguy kịch: đứt cổ tay, nhiễm bệnh, vết thương lở loét, phát bệnh ngoài da, lông ngoài xơ xác...Trạm cứu hộ thú rừng của vườn có 3 người lại chỉ có kinh nghiệm cứu hộ các loài thú như khỉ, chồn, cáo, nai, trút... sập bẫy hoặc lún lầy do lực lượng bảo vệ, hướng dẫn viên, kiểm lâm của vườn mang về. "Chính vì thế, trước một lượng thú khá lớn lại trong danh mục hoang dã có nguy cơ tuyệt chủng cao nên trước mắt anh em chỉ đảm nhận sơ cấp cứu, chữa trị những vết thương ngoài da" - anh Lương Văn Hiến, giám đốc trung tâm kể lại. Liền sau đó, trạm liên hệ và gửi một thông điệp đến các tổ chức cứu hộ động vật các nước. May mắn thay, tổ chức Monkey World - tổ chức cứu hộ linh trưởng thế giới (thuộc nước Anh) và Trường đại học Jengtung (Đài Loan) đã nhận lời. Hai tổ chức này nhận tài trợ và cử chuyên gia sang làm công tác cứu hộ. Kinh nghiệm cứu hộ thú chuyên nghiệp được mang ra áp dụng theo phác đồ: chăm sóc và điều trị ban đầu, khẩn trương chăm sóc vết thương, cung cấp khẩu phần ăn phù hợp, phục hồi bản năng sống hoang dã và đặc biệt là tìm lại môi trường sống thích hợp cho chúng.

Bản chất hoang dã của loài gấu ngựa gây rất nhiều khó khăn cho nhân viên cứu hộ tiếp cận để tiến hành khoanh vùng vết thương, xác định chính xác mầm bệnh. Những vết thương tấy mủ, cộng với việc bị giam cầm nhiều ngày khiến loài thú này càng thêm dữ tợn. Nhân viên cứu hộ tìm mọi cách tiếp cận bằng được. Yêu cầu cao nhất của công tác cứu hộ là khi bình phục, thú vẫn giữ bản năng tự tìm thức ăn trong môi trường hoang dã. Thời gian cùng làm việc với các chuyên gia đến từ Anh và Đài Loan cũng là thời gian anh em trạm cứu hộ học hỏi, tích lũy nhiều kinh nghiệm cứu hộ quý giá. Khi thấy anh em của trạm thành thạo trong các thao tác, các chuyên gia nước ngoài tin tưởng chuyển giao hẳn công việc. Không những thế, Trường đại học Jengtung đã đề nghị trạm cử người sang tham gia các khóa tập huấn do trường tổ chức.

*...Đến trung tâm cứu hộ động vật hoang dã nguy cấp

Kinh nghiệm từ chuyến cứu hộ 8 chú gấu ngựa khiến anh em ở trạm tự tin khi tiếp nhận thú cần cứu hộ. Gần đây, trạm tiếp nhận thêm một chú gấu chó do Chi cục kiểm lâm Đồng Nai chuyển về. Lúc đưa về trạm, chú gấu chó chỉ khoảng 20 kg, thể trạng gầy sút, lông ngoài nhợt nhạt, kiệt sức và có biểu hiện nhiễm bệnh. Vậy mà chỉ sau một năm ở trạm, chú gấu chó đã bình phục và đã lên đến 50 kg. Xác định được vùng thích hợp, trạm quyết định thả chú về rừng. "Khó diễn tả được cảm xúc của mọi người trong ngày đưa chú gấu chó về với rừng. Anh em chuẩn bị chu đáo,  sẵn sàng mọi phương tiện nếu chú gấu chó trở chứng. Nhưng thật thú vị và bất ngờ khi chứng kiến một chú gấu chó oai vệ khỏe mạnh hòa cùng bầy đàn ở ngôi nhà thiên nhiên của chúng" - anh Hiến kể lại.

Ra đời từ khi mới thành lập Vườn quốc gia Cát Tiên nhưng công việc chính của trạm là nhận chăm sóc, cứu nguy các loài thú sập bẫy hoặc lún lầy do lực lượng bảo vệ, hướng dẫn viên, kiểm lâm  mang về. Đến năm 1995, Trạm cứu hộ mới chính thức đẩy mạnh chương trình cứu hộ dựa theo các dự án đa dạng sinh học và bảo tồn thú hoang dã. Việc cứu hộ cũng chỉ dừng lại ở mức điều trị và chăm sóc ban đầu bởi trạm chỉ có 3 người, lại kiêm khá nhiều công việc. Đến năm 2003, sau khi 8 chú gấu ngựa từ Chi cục kiểm lâm Gia Lai chuyển đến - những "khách hàng" đầu tiên của trạm - được cứu hộ thành công thì Thủ tướng Chính phủ quyết định nâng cấp trạm  thành Trung tâm cứu hộ động vật hoang dã nguy cấp. Gọi là trung tâm cứu hộ nhưng thực tế mọi công việc ở đây vẫn chỉ có 3 người. Ngoài anh Hiến (giám đốc trung tâm),  có thêm anh Châu (kỹ sư lâm nghiệp) và anh Cường (bác sĩ thú y).   

Từ khi thành lập, trung tâm thường xuyên tiếp nhận "khách hàng" đến điều trị: Những chú chồn hoang, nai, gà rừng... mắc bẫy hoặc bị lún bùn do nhân viên kiểm lâm mang đến, cũng có khi là thú thuần dưỡng của gia đình đưa đến điều trị hoặc chủ nhân nuôi chán muốn thả chúng về rừng. Nhân viên trung tâm còn trực tiếp đến hiện trường giải cứu thú rừng. Đã có trường hợp trung tâm nhận được tin báo và đến hiện trường giải cứu được một con bò rừng sập hố thợ săn.     

Mất vài tháng, thậm chí cả năm, để một vết thương ngoài da lành lặn nhưng để phục hồi bản năng sống thích nghi thiên nhiên hoang dã cho thú, có khi phải hàng mấy năm trời. Như trường hợp 8 chú gấu ngựa, những vết thương đã không còn nhưng hàng ngày nhân viên trung tâm vẫn duy trì những bài luyện tập bản năng sinh tồn trong thiên nhiên hoang dã trước khi thả chúng về rừng. Bên cạnh khẩu phần ăn đảm bảo dinh dưỡng, những củ mài được  chôn sâu xuống đất luyện khả năng đào bới, mật ong được treo lên cây để luyện bản năng leo trèo, những quả dừa xơ cứng rèn cho loài gấu bản năng hái lượm ...

 Thu Trang