Với gần 84 triệu người trong đó có trên 22 triệu thanh thiếu niên, nước ta được coi là quốc gia có dân số trẻ trên thế giới. Điều này vừa là thế mạnh lại vừa là sự thách thức to lớn của Việt Nam trong sự nghiệp xây dựng và phát triển đất nước. Bởi nếu thanh thiếu niên được học tập, giáo dục đúng đắn sẽ là nguồn tiềm năng vô giá cho xã hội tương lai, ngược lại những người trẻ cũng có thể trở thành lực cản cho sự phát triển của xã hội.
 |
| Một buổi sinh hoạt ngoại khóa của học sinh Trường THCS Hùng Vương (TP. Biên Hòa). |
Với gần 84 triệu người trong đó có trên 22 triệu thanh thiếu niên, nước ta được coi là quốc gia có dân số trẻ trên thế giới. Điều này vừa là thế mạnh lại vừa là sự thách thức to lớn của Việt
Những năm gần đây, chính sách mở cửa hội nhập đã tạo tiền đề cho nhiều thanh niên phát triển tài năng, thăng tiến trong sự nghiệp và tạo dựng được hạnh phúc riêng. Tuy nhiên bên cạnh đó, vẫn có khá nhiều người không xác định được hướng đi cho mình, thậm chí tiêu phí tuổi trẻ trong những trò vui vô bổ hoặc độc hại như đua xe, gây rối trật tự công cộng, nghiện hút và nhiều tệ nạn xã hội khác. Một số bạn trẻ lại tìm đến các trung tâm tư vấn vì cảm thấy bất an, không tìm được trạng thái cân bằng về tinh thần trước sức ép từ nhiều phiá .vv. . Tình trạng ấy do nhiều nguyên nhân mà nguyên nhân cơ bản là những người trẻ chưa được chuẩn bị đầy đủ năng lực để tự lập.
Trước hết phải nói, nhu cầu và khả năng tự lập có từ rất sớm và ở tất cả mọi người. Điều này được chứng minh qua việc các trẻ có năng khiếu nghệ thuật và thể dục thể thao thường trưởng thành trong môi trường tập thể chứ không phải từ gia đình. Đến tuổi thanh niên, nhu cầu tự lập càng trở nên mạnh mẽ. Hầu hết những người trẻ đều khát khao được sống và hành động theo sở thích riêng của mình. Nói cách khác, họ muốn được thể hiện "cái tôi" của bản thân, không phụ thuộc vào ý chí của người khác. Nhưng giới trẻ có thực hiện được khát vọng tự lập hay không còn phụ thuộc vào nhiều yếu tố trong đó có vấn đề giáo dục và định hướng của gia đình. Hiện nay, có nhiều ý kiến cho rằng so với thanh niên nhiều nước trên thế giới thì thanh niên Việt
Có thể thấy hiện nay có nhiều xu hướng trái ngược ở các gia đình trong việc giáo dục nhân cách tự lập cho con em. Một số gia đình gần như thả lỏng, để mặc cho các " quý tử" hoàn toàn tự do, dẫn đến việc nhiều em sa ngã vào các thói hư tật xấu hoặc bị mất phương hướng. Một số gia đình khác lại ra sức bảo bọc, kềm giữ con cái trong nhà nhằm tránh cho chúng khỏi bị tác động tiêu cực từ phía xã hội, kết quả là tạo ra những đứa con yếu ớt, thụ động hoặc ỷ lại. Phổ biến nhất là tình trạng các bậc cha mẹ dồn ép, hối thúc con cái lao vào học tập để thực hiện khát vọng của chính họ chứ không phải của bản thân người trẻ. Chẳng hạn như buộc con cái phải phấn đấu vào bằng được một trường đại học, coi vào đại học là con đường duy nhất để lập thân và mở mày mở mặt với thiên hạ. Đây là một đòi hỏi rất phi thực tế bởi không phải bất kỳ ai cũng nhồi nhét thật nhiều chữ nghĩa là có thể trở thành kỹ sư, bác sĩ. Một khi những người trẻ không đạt được mục tiêu do cha mẹ đề ra, họ dễ trở nên thất vọng, lo lắng, mất tự tin, đôi khi lại "nổi loạn" và có những hành vi tiêu cực. Việc đám trẻ đi bụi, trốn học, lao vào các mối quan hệ nam nữ thiếu lành mạnh hoặc thậm chí... rủ nhau tự tử chính là cách các em dùng để phản ứng lại sự áp đặt hoặc thái độ bàng quan vô trách nhiệm của các bậc cha mẹ...
Nói chung ngày nay, phụ huynh có nhiều lý do để dè dặt trước nhu cầu tự lập của thanh niên. Chẳng hạn như họ sợ rằng tuổi trẻ dại dột thiếu kinh nghiệm rất dễ sai lầm trong một xã hội phức tạp, nhiều bon chen vv... Điều này không sai, nhưng thực tế là trong cùng một thời đại thì những thanh niên trưởng thành trong những hoàn cảnh khắc nghiệt và phải tự lập ngay từ lúc nhỏ lại tỏ ra có khả năng thích ứng cao và dễ thành đạt hơn là những bạn trẻ luôn bị người lớn nghĩ thay, làm thay mọi việc. Những tấm gương vượt khó trong giới trẻ kể cả các em bị khuyết tật cho thấy ý chí tự lập có vai trò đặc biệt quan trọng đối với sự thành công của một con người. Như vậy có thể nói, nếu cha mẹ dựa vào thiên hướng tự nhiên của con để dẫn dắt, giúp đỡ thế hệ trẻ xây dựng hoài bão, lý tưởng sống đúng đắn, biết chọn lựa nghề nghiệp phù hợp với năng lực, sở trường thì vẫn tốt hơn là chỉ nhắm đến danh lợi mà áp đặt con em mình. Bằng mọi cách chạy chọt để có bằng cấp và kiếm cho con em một " chỗ tốt" kiếm được nhiều tiền không phải là cách đầu tư lâu dài bởi sớm hay muộn, thang giá trị của xã hội sẽ được xác lập lại, những giá trị ảo sẽ không có chỗ để tồn tại. Thêm vào đó, đất nước cần những người trẻ năng động, giàu óc sáng tạo, dám nghĩ dám làm chứ không cần những người xu thời, năng lực yếu kém và mang nặng tâm lý sống dựa. Thanh niên luôn cần phải học hỏi, rèn giũa kỹ năng, tiếp thu vốn tri thức nhưng họ cũng cần được người lớn tôn trọng nhân cách riêng, với đầy đủ các điểm mạnh yếu của một con người. Xây dựng nhân cách tự lập cho giới trẻ là trách nhiệm của mọi người nhưng trước hết vẫn là nhiệm vụ quan trọng của các gia đình trong đó vai trò chính yếu là các bậc cha mẹ.
Hoàng Ngọc Điệp
