Thấy gì từ những công trình giao thông kém chất lượng và thi công kéo dài?

Hầu như tại kỳ họp nào, các đại biểu HĐND tỉnh cũng chất vấn một số thành viên UBND tỉnh về chuyện làm đường giao thông mới và cũ. Trên địa bàn tỉnh tồn tại nhiều tuyến đường mới làm đã lún, có khởi công mà chậm thấy khánh thành và hậu quả là người dân vẫn phải chịu cảnh nắng bụi mưa bùn.

Đến nay, sau hơn 3 năm thi công, đường Đồng Khởi vẫn ngổn ngang.

Hầu như tại kỳ họp nào, các đại biểu HĐND tỉnh cũng chất vấn một số thành viên UBND tỉnh về chuyện làm đường giao thông mới và cũ. Trên địa bàn tỉnh tồn tại nhiều tuyến đường mới làm đã lún, có khởi công mà chậm thấy khánh thành và hậu quả là người dân vẫn phải chịu cảnh nắng bụi mưa bùn. Trong số đó phải kể đến những con đường "nổi tiếng" như: Đường 600 (huyện Tân Phú), đường Đồng Khởi, tỉnh lộ 16, đường Cách mạng tháng Tám (TP.Biên Hòa). Bài học rút ra từ những công trình "rùa" này là gì và phải làm sao để sự việc này không còn tái diễn?

* Những con đường ngắn, nhưng kéo dài thời gian thi công

Đường Đồng Khởi (đoạn từ xa lộ Hà Nội đến Bệnh viện lao và bệnh phổi) dài 3,9 km được khởi công nâng cấp, mở rộng vào đầu tháng 9-2002. Thời gian thực hiện công trình này được các bên liên quan ấn định là 170 ngày. Thế nhưng thời hạn ấy (vào giữa tháng 3-2003) đã qua lâu và thậm chí đến nay đã trễ gần 3 năm mà công trình mới thực hiện được khoảng 80%. Vướng mắc lớn nhất ở công trình này là vấn đề bồi thường, giải phóng mặt bằng. Hiện nay, còn 23 hộ dân ở hai phường Tân Phong và Trảng Dài vẫn không nhận tiền bồi thường, không chịu di dời hoặc đã nhận tiền rồi nhưng vẫn không giao trả mặt bằng. Lý do theo người dân là giá bồi thường thấp. Bên cạnh, cũng phải ghi nhận, là trong quá trình thi công có phát sinh một khối lượng không nhỏ về kỹ thuật như nắn lại cho thẳng tuyến, mở rộng mặt đường... nên thời gian thi công có kéo dài.

Tỉnh lộ 16 - đường được người dân đặt tên là "con đường đau khổ tập 2", bởi vì trước đây khi chưa nâng cấp đường này vào mùa nắng bụi mịt mù, còn mưa thì lầy lội. Thế nhưng khi bắt tay vào thi công thì cứ nhùng nhằng kéo dài cho đến nay đã 3 năm trôi qua kể từ khi khởi công mà đường vẫn chưa nghiệm thu được. Và dù chưa nghiệm thu nhưng hiện nay đường đã xuống cấp, nhiều đoạn bị lún, bể. Tỉnh lộ 16 bị 2 cái vướng lớn nhất là: vấn đề đền bù giải tỏa và năng lực tài chính quá "hẻo" của đơn vị thi công.

Trong khi đó, đường Cách mạng tháng Tám - một con đường huyết mạch nằm ngay trung tâm TP. Biên Hòa cũng chịu cảnh thi công "rùa". Đường này được khởi công nâng cấp từ năm 2003 với kinh phí thực hiện trên 41 tỷ đồng. Đơn vị thi công cho đào xới tứ tung lên rồi bỏ đó nhiều tháng, nhiều năm  qua, gây cản trở, khổ sở cho người dân, đặc biệt là các hộ sống ven đường. Cho đến thời điểm cuối tháng 11-2005 thì người dân mới thở phào khi thấy con đường đã được tráng nhựa. Song, bà con vẫn tiếp tục lo. Bởi khi đường được nâng cấp thì nhiều con hẻm, nhiều hộ dân lâm vào cảnh bị ngập úng triền miên. Lý do là hệ thống thoát nước mới của đường cao hơn mương, cống thoát nước hiện hữu của các khu dân cư nên nước không thoát được ra ngoài. Khi bà con thắc mắc vấn đề này thì đơn vị thi công "đổ" cho đơn vị tư vấn thiết kế.

Hay như đường 4, một con đường nhỏ của TP.Biên Hòa nhưng vẫn kéo dài hơn 2 năm mà vẫn chưa hoàn thành. Mặc dù nền đường đã nhựa hóa xong nhưng nhiều trụ điện vẫn "nghênh ngang" giữa đường, một số căn nhà vẫn chưa chịu giải tỏa. Người dân không đồng ý di dời với lý do giá đền bù thấp, không công bằng...

Đường 600 của huyện Tân Phú hiện nay được nhiều người chua xót đọc ngược thành đường "chấm sao"(!), tức là con đường ta thán của dân. Hiện nay, trong các báo cáo của cơ quan chức năng về lĩnh vực giao thông, hầu như không còn nhắc đến đường 600. Có phải con đường đã bị lãng quên? Nhưng dù thế nào đi nữa thì mỗi ngày hàng ngàn lượt người dân ở huyện miền núi xa xôi này vẫn phải khổ sở đi lại qua đó. Con đường bị xuống cấp nhanh đến mức chưa nghiệm thu mà có những đoạn be bét bùn đất; cát, đá, bê tông thì trồi lên khỏi mặt đường, trở thành vật cản. Hàng trăm ổ voi, ổ trâu vẫn cứ thế mà khoét sâu, mở rộng. Tất cả tồn tại này do đơn vị chủ đầu tư thiếu trách nhiệm, đơn vị tư vấn thiết kế làm qua loa, đơn vị giám sát thì lơ là, còn đơn vị trúng thầu thi công thì bớt xén vật tư công trình. Còn người dân thì lãnh đủ hậu quả.

Tỉnh lộ 16 "con đường đau khổ tập 2" chưa nghiệm thu đã hư hỏng, xuống cấp.

* Bài học rút ra từ những con đường "mất lòng dân"

Vướng mắc lớn nhất đối với các tuyến đường trong nội thành, nội thị là vấn đề bồi thường, giải tỏa. Bài học được đúc kết từ thực tiễn là khi nào cơ bản giải phóng mặt bằng thì mới tiến hành khởi công xây dựng. Có như vậy mới tránh được những khiếu nại, phát sinh phức tạp làm kéo dài thời gian thi công, gây cản trở sinh hoạt của người dân và lãng phí tiền của nhà nước.

Có một thực tế được các cơ quan như Sở Giao thông - vận tải, Sở Xây dựng nhắc đi nhắc lại nhiều là: Công tác tư vấn thiết kế, thẩm định còn nhiều hạn chế, không đạt yêu cầu nên trong quá trình thi công, đơn vị trúng thầu phải chỉnh sửa, gia cố, xử lý kỹ thuật nền móng; năng lực của đơn vị giám sát kỹ thuật còn hạn chế... Điển hình như đường 600, ngoài tiêu cực của đơn vị thi công như bán thầu qua nhiều đầu mối, bớt xén vật tư công trình thì vai trò của người giám sát mờ nhạt. Người dân không biết cán bộ giám sát ở đâu mà không đôn đốc thi công, kiến nghị xử lý những trường hợp cố tình bớt xén, ăn chặn vật tư công trình... Tất nhiên, ở một số công trình, chính cán bộ giám sát cũng dính chung tiêu cực. Mặt khác, đường mau lún sụt, xuống cấp có một phần do đơn vị tư vấn thiết kế không thăm dò, thẩm định đúng thực tế. Ở đường Cách mạng tháng Tám, do thẩm định sai dẫn đến thiết kế sai và khi thi công thì gặp nhiều khó khăn trong xử lý hệ thống thoát nước, nền móng mặt đường. Hay như đường 600 của huyện Tân Phú, đơn vị thiết kế biết rõ nền đường rất lún và yếu do khu vực này là đất ruộng, ngập nước quanh năm, thế nhưng đơn vị tư vấn thiết kế vẫn làm qua loa, không tích cực kiến nghị, đề xuất các biện pháp xử lý kỹ thuật đảm bảo nền móng đường vững chắc dẫn đến hậu quả là đường mau chóng xuống cấp.

Thông thường, một công trình giao thông nào khi thi công cũng phát sinh thêm khối lượng công việc. Điều đó là một thực tế không khó hiểu. Tuy nhiên, có không ít công trình, khối lượng phát sinh quá lớn. Ví dụ như đường Đồng Khởi, kinh phí đầu tư ban đầu là 38,9 tỷ đồng nhưng đến nay đã tăng lên 55,5 tỷ đồng. Ở đây có phải các bên liên quan không dự tính hết những khó khăn phức tạp hay có lý do nào khác? Mặt khác, cũng cần nhắc lại, khi mời dự thầu, bắt buộc các đơn vị chủ đầu tư phải biết rõ về thực lực, khả năng tài chính, chuyên môn của các đơn vị sẽ trúng thầu thi công. Nhưng không hiểu sao ở Đồng Nai có một số "ông thầu" đang bị thâm hụt tài chính với đội ngũ kỹ sư, thợ, thầy lèo tèo vài người làm qua loa mà vẫn cứ trúng thầu. Và hậu quả dễ thấy nhất về những tồn tại nêu trên bày ra trên tỉnh lộ 16.

Tất nhiên trong quá trình thi công, có thể phát sinh một số yếu tố khách quan "bất khả kháng". Nhưng bằng thực tiễn và qua kinh nghiệm nhiều năm thì các cán bộ có trách nhiệm của cơ quan chức năng phải rút ra được cho mình những bài học để phòng tránh, hạn chế, khắc phục những tồn tại ấy. Điều này đòi hỏi ở tinh thần trách nhiệm, cái tâm trong sáng của người cán bộ. Và theo kiến nghị của các ban thuộc HĐND tỉnh thì lãnh đạo tỉnh, các cơ quan bảo vệ pháp luật cần kiên quyết hơn trong việc xử lý các vi phạm trong xây dựng các công trình kỹ thuật hạ tầng, kể cả biện pháp hình sự đối với một số trường hợp cố tình vi phạm để đem lại niềm tin trong nhân dân!

Phong Vũ