Phòng ngừa bẫy lừa đảo trên không gian mạng

Từ những lời mời gọi "việc nhẹ lương cao" khi đi lao động ở nước ngoài đến các chiêu trò giả doanh nghiệp, mạo danh lãnh đạo để nhắn tin qua Zalo, Facebook nhằm chiếm đoạt tài sản… Tội phạm công nghệ cao đang bám sát từng thói quen sử dụng mạng của người dân để thực hiện các hành vi lừa đảo.

Bộ đội Biên phòng tỉnh làm việc với một đối tượng sau khi được phía Campuchia trao trả. Ảnh: Trần Danh

Mặc dù nhiều vụ việc đã được lực lượng công an kịp thời ngăn chặn và thông tin rộng rãi trên truyền thông đại chúng nhưng vẫn có không ít nạn nhân sập bẫy vì một phút chủ quan, thiếu kiểm chứng thông tin. Vụ việc Công an tỉnh Đồng Nai khởi tố, bắt tạm giam 343 bị can trong đường dây lừa đảo xuyên quốc gia vừa qua là lời cảnh tỉnh để mỗi người dân nâng cao cảnh giác.

Thủ đoạn biến hóa khôn lường

Nhìn từ thực tế cho thấy, các vụ lừa đảo trên không gian mạng thời gian qua không còn là những tin nhắn hay cuộc gọi vụng về dễ nhận ra như trước đây, mà đã chuyển sang cách thức “đánh” vào lòng tin, cảm xúc và nhu cầu rất đời thường của người dân.

Vụ việc nhóm đối tượng lập tài khoản Facebook, Zalo, YouTube mang tên gần giống doanh nghiệp thật, lấy hình ảnh, video sản phẩm có sẵn để quảng cáo máy móc nông nghiệp giá rẻ, đồng thời làm giả giấy phép kinh doanh để lừa bán sản phẩm nhằm chiếm đoạt tài sản được Công an Đồng Nai triệt phá vào cuối tháng 1-2026 là một ví dụ.

Theo kết quả điều tra của cơ quan công an, từ năm 2024, các đối tượng đã lừa nhiều người dân cần mua máy móc, thiết bị nông nghiệp chuyển tiền đặt cọc rồi cắt đứt liên lạc để chiếm đoạt. Cơ quan công an xác định, với thủ đoạn trên, nhóm đối tượng đã lừa khoảng 500 bị hại, chiếm đoạt số tiền hơn 5 tỷ đồng.

Sau một thời gian điều tra, Công an tỉnh đã khởi tố, bắt giam 2 đối tượng liên quan gồm: Nguyễn Hoàng Lam (27 tuổi) và Phan Văn Giỏi (41 tuổi), đều ở tỉnh Vĩnh Long để phục vụ công tác điều tra.

Cũng trên mạng xã hội, không ít người dân Đồng Nai đã trở thành mục tiêu của những “mối tình online” hoặc các kịch bản tạo dựng quan hệ thân thiết để vay tiền. Trường hợp bà N.T.D. (ở phường Trấn Biên) là một ví dụ. Theo xác minh, cuối năm 2025, thông qua mạng xã hội Facebook, bà D. có quen một người đàn ông ngoại quốc “đang làm ăn ở Dubai” và hứa hẹn sẽ kết hôn với bà. Tuy nhiên, người này do gặp khó khăn trong kinh doanh nên cần một số tiền để giải quyết. Vì tin tưởng, bà D. đến ngân hàng tất toán sổ tiết kiệm 180 triệu đồng để gửi cho “bạn trai”. May mắn cho bà D. là sự việc được nhân viên ngân hàng phát hiện, ngăn chặn kịp thời.

Ở một “chiêu thức” khác, kẻ gian mạo danh hình ảnh lãnh đạo để chiếm lòng tin. Công an Đồng Nai từng cảnh báo các đối tượng lấy ảnh các đồng chí lãnh đạo làm ảnh đại diện trên Zalo, Facebook rồi nhắn tin cho cán bộ cấp dưới hoặc người quen với nội dung nhờ chuyển tiền cho người thân. Điểm đáng lo là những tài khoản này thường dùng hình ảnh quen thuộc nhưng không hiện số điện thoại, khiến người nhận dễ bị đánh lừa bởi cảm giác “biết mặt, biết tên”.

Công an tỉnh khuyến cáo, người dân cần nâng cao tinh thần cảnh giác, không cung cấp thông tin cá nhân, mã OTP hoặc chuyển tiền cho người lạ; không truy cập đường link, cài đặt ứng dụng không rõ nguồn gốc và luôn kiểm tra, xác minh thông tin trước khi giao dịch trên mạng; không nghe theo lời dụ dỗ, đe dọa, thao túng tâm lý của các đối tượng trên mạng xã hội, để bảo vệ bản thân và gia đình trước các thủ đoạn tinh vi của tội phạm xuyên quốc gia.

Vào tháng 9-2025, Công an tỉnh kịp thời giúp người dân ngăn chặn vụ chuyển 400 triệu đồng cho đối tượng lừa đảo. Theo xác minh, bà B.T.V. (ở phường Tân Triều) nhận được điện thoại của người tự xưng là cán bộ công an điều tra thông báo bà có liên quan đến đường dây tội phạm nên phải chuyển tiền cho cơ quan công an để xác minh. Tuy nhiên, khi bà V. đến ngân hàng làm thủ tục chuyển tiền đã được cán bộ ngân hàng nghi ngờ và báo cho lực lượng công an hỗ trợ xác minh, ngăn chặn.

Theo Công an tỉnh, thời gian qua, lực lượng công an cũng liên tục cảnh báo các thủ đoạn khác như: gửi link giả mạo, file đính kèm lạ, giả ngân hàng hoặc ví điện tử, giả danh trường đại học hay đơn vị vận chuyển để dụ nạn nhân chuyển khoản…

Lời cảnh tỉnh “việc nhẹ lương cao”

Vụ việc 343 đối tượng bị Cơ quan Cảnh sát điều tra Công an tỉnh khởi tố, bắt tạm giam để điều tra về hành vi sử dụng mạng máy tính, mạng viễn thông, phương tiện điện tử thực hiện hành vi chiếm đoạt tài sản theo Điều 290 Bộ luật Hình sự là minh chứng cho tính chất hoạt động xuyên quốc gia của loại tội phạm này.

Theo Công an tỉnh, ngày 17-3, tại Cửa khẩu quốc tế Hoa Lư, Cục Cảnh sát hình sự, Công an tỉnh Đồng Nai và Bộ đội Biên phòng đã tiếp nhận gần 400 đối tượng người Việt Nam do lực lượng chức năng Campuchia bàn giao. Bước đầu xác định, những người này tìm việc qua mạng xã hội, xuất cảnh trái phép rồi đến khu Casino PoiPet (Campuchia) "làm việc" thông qua các ứng dụng như: WhatsApp, Zara, Gap, Instagram, Facebook… để lừa đảo chiếm đoạt tài sản. Nạn nhân của các đối tượng này chủ yếu là những người dùng internet thiếu cảnh giác, nhất là người cao tuổi và người ít hiểu biết về công nghệ.

Sau thời gian điều tra, đến ngày 27-3, Cơ quan Cảnh sát điều tra Công an tỉnh đã khởi tố bị can, ra lệnh bắt tạm giam 343 đối tượng có liên quan.

Đáng chú ý, trước đó, Bộ đội Biên phòng đã xử phạt vi phạm hành chính 331 trường hợp, trong đó có 328 trường hợp qua lại biên giới quốc gia không làm thủ tục xuất nhập cảnh và 3 trường hợp không xuất trình hộ chiếu khi cơ quan có thẩm quyền yêu cầu. Thực tế này cho thấy, đằng sau lời mời “việc nhẹ lương cao” là cả một chuỗi hành vi vi phạm pháp luật, từ xuất nhập cảnh trái phép đến tham gia tổ chức lừa đảo.

Việc nhóm đối tượng xuất cảnh trái phép vừa được Campuchia bàn giao và bị Cơ quan Cảnh sát điều tra Công an Đồng Nai khởi tố là lời cảnh tỉnh cho những ai đang có ý định tìm kiếm việc làm ở nước ngoài trái phép.

Chỉ đạo công tác đấu tranh với các loại tội phạm, nhất là tội phạm công nghệ cao, Thiếu tướng Nguyễn Đức Hải, Giám đốc Công an tỉnh yêu cầu thủ trưởng công an các đơn vị, địa phương chỉ đạo toàn diện theo phương châm “rõ người, rõ việc, rõ trách nhiệm, rõ thời gian, rõ kết quả” trực tiếp chỉ đạo, chỉ huy, tham gia cùng cán bộ, chiến sĩ, tập trung cao độ lực lượng, phương tiện để tấn công, trấn áp các loại tội phạm, nhất là tội phạm hoạt động trên không gian mạng. Song song với đó, công an các đơn vị, địa phương đẩy mạnh công tác tuyên truyền trên nhiều hướng.

Từ những vụ việc đã xảy ra trên địa bàn, có thể thấy cuộc chiến chống lừa đảo qua mạng xã hội không chỉ là nhiệm vụ của lực lượng công an mà còn là cuộc tự vệ của từng người sử dụng mạng internet. Khi một tin nhắn, một lời hứa “việc nhẹ lương cao” hay “lợi nhuận cao” xuất hiện, sự tỉnh táo và thao tác xác minh của mỗi người dân chính là “hàng rào” bảo vệ đầu tiên. Với những gì Công an Đồng Nai đã cảnh báo, triệt phá và ngăn chặn, bài học rút ra rất rõ: Đừng để niềm tin đặt nhầm chỗ trên không gian mạng, bởi cái giá phải trả có thể là tiền bạc, dữ liệu cá nhân và cả tương lai của chính những người trong cuộc.

Để phục vụ công tác điều tra vụ án khởi tố 343 đối tượng lừa đảo và đảm bảo quyền, lợi ích hợp pháp của người bị hại, Cơ quan Cảnh sát điều tra Công an tỉnh thông báo ai là nạn nhân của các vụ lừa đảo trực tuyến qua mạng trong thời gian gần đây thì liên hệ với Cơ quan công an nơi gần nhất để được hướng dẫn, phối hợp cung cấp thông tin hỗ trợ công tác điều tra.

Trần Danh