Dao có thể được xem là vũ khí quân dụng

Dưới góc độ pháp lý, nhiều loại dao có tính sát thương cao không còn được xem đơn thuần là vật dụng sinh hoạt. Theo quy định của Luật Quản lý, sử dụng vũ khí, vật liệu nổ và công cụ hỗ trợ năm 2024, khi những hung khí này được sử dụng để xâm phạm sức khỏe, tính mạng con người, có thể bị xác định là vũ khí quân dụng.

Bị cáo Trần Xuân Hiền (48 tuổi, ở phường Trảng Dài) bị tuyên phạt về tội danh giết người và sử dụng trái phép vũ khí quân dụng. Ảnh: Tố Tâm

Thực tế thời gian qua, không ít bị cáo ngoài việc bị truy tố về các tội danh như: giết người, cố ý gây thương tích, còn bị xử lý bổ sung về tội sử dụng trái phép vũ khí quân dụng khi sử dụng các loại dao nguy hiểm, qua đó thể hiện rõ tính răn đe và sự nghiêm minh của pháp luật.

Khi dao không còn là vật dụng thông thường

Thời gian gần đây, thực tiễn xét xử ghi nhận nhiều trường hợp sử dụng dao gây thương tích nhưng lại bị xử lý thêm về tội “sử dụng trái phép vũ khí quân dụng”.

Điển hình, ngày 31-3, Tòa án nhân dân (TAND) khu vực 7 - Gia Lai đưa ra xét xử bị cáo Đinh Văn Thiết (34 tuổi, ở xã Biển Hồ) và tuyên phạt 18 tháng tù về tội sử dụng trái phép vũ khí quân dụng. Theo nội dung vụ án, chỉ vì mâu thuẫn cá nhân, Thiết dùng dao tự chế chém trúng đầu một người, gây thương tích 3%. Dù tỷ lệ thương tích không cao và bị hại không yêu cầu khởi tố về hành vi cố ý gây thương tích nhưng cơ quan chức năng xác định con dao Thiết sử dụng có khả năng sát thương lớn và được sử dụng để xâm phạm sức khỏe người khác, nên đủ căn cứ xem là vũ khí quân dụng. Do đó, bị cáo vẫn bị xử lý hình sự về tội sử dụng trái phép vũ khí quân dụng.

Tại Đồng Nai, vụ án của bị cáo Trần Xuân Hiền (48 tuổi, ở phường Trảng Dài) là trường hợp điển hình khác cho thấy mức độ nghiêm khắc của pháp luật liên quan đến việc sử dụng dao vào mục đích gây án. Vào ngày 17-3, TAND tỉnh tuyên phạt bị cáo Hiền 12 năm tù về tội giết người và 1 năm tù về tội sử dụng trái phép vũ khí quân dụng, tổng hợp hình phạt là 13 năm tù.

Theo cáo trạng, do mâu thuẫn trong sinh hoạt, Hiền dùng 2 con dao tấn công liên tiếp vào vùng đầu và lưng của đồng nghiệp, gây thương tích 19%. Hành vi tấn công vào các vùng trọng yếu cho thấy ý định tước đoạt mạng sống của nạn nhân. Dù nạn nhân được cứu chữa kịp thời và không tử vong nhưng hành vi của bị cáo vẫn bị xác định là giết người chưa đạt, đồng thời việc sử dụng dao có tính sát thương cao khiến bị cáo phải chịu thêm tội danh liên quan đến vũ khí quân dụng.

Không chỉ dừng lại ở các vụ án đã xét xử, theo ghi nhận tại Đồng Nai, nhiều vụ án khác có sử dụng dao đang trong quá trình điều tra, truy tố cũng được cơ quan tiến hành tố tụng trưng cầu giám định để xác định tính chất của hung khí. Việc này nhằm làm rõ hung khí gây án là dao có thuộc nhóm vũ khí quân dụng theo quy định mới hay không, từ đó xác định đầy đủ tội danh đối với bị can.

Siết chặt quản lý, tăng tính răn đe từ quy định mới

Theo Luật Quản lý, sử dụng vũ khí, vật liệu nổ và công cụ hỗ trợ năm 2024 (có hiệu lực từ ngày 1-1-2025), các loại dao có tính sát thương cao đã được đưa vào diện quản lý đặc biệt. Quy định này đánh dấu bước chuyển quan trọng trong chính sách pháp luật khi không còn xem dao đơn thuần là công cụ sinh hoạt.

Phân tích về vấn đề này, luật sư Vũ Duy Nam, Đoàn Luật sư tỉnh Đồng Nai cho biết: Theo điểm d, khoản 2, Điều 2 Luật Quản lý, sử dụng vũ khí, vật liệu nổ và công cụ hỗ trợ năm 2024, các loại dao sắc, dao nhọn, dao gấp, dao bấm, dao tự chế hoặc hoán cải… nếu có khả năng gây sát thương lớn thì không còn được coi là công cụ thông thường. Khi những loại dao này được sử dụng với mục đích xâm phạm tính mạng, sức khỏe người khác sẽ bị xác định là vũ khí quân dụng.

Quy định này tiếp tục được cụ thể hóa tại Phụ lục V, Thông tư số 75/2024/TT-BCA, qua đó xác định rõ danh mục các loại dao thuộc diện quản lý đặc biệt. Đây là cơ sở pháp lý quan trọng để các cơ quan tiến hành tố tụng xem xét trách nhiệm hình sự trong từng vụ án cụ thể.

Một điểm đáng lưu ý là hệ quả pháp lý của việc “nâng cấp” dao lên thành vũ khí quân dụng. Cụ thể, người có hành vi sử dụng dao gây thương tích có thể bị xem xét trách nhiệm hình sự ở 2 tội danh độc lập. Thứ nhất là, hành vi xâm phạm đến tính mạng, sức khỏe của người khác (như tội giết người hoặc cố ý gây thương tích). Thứ hai là, hành vi sử dụng trái phép vũ khí quân dụng theo quy định tại Điều 304 Bộ luật Hình sự.

“Việc xử lý đồng thời 2 tội danh không chỉ có cơ sở pháp lý mà còn phản ánh đúng tính chất nguy hiểm của hành vi, đặc biệt là trong bối cảnh các vụ bạo lực sử dụng hung khí ngày càng có xu hướng gia tăng” - luật sư Vũ Duy Nam cho hay.

TAND tối cao vừa ban hành Văn bản số 1/TANDTC-PC về truy cứu trách nhiệm hình sự đối với người có hành vi sử dụng dao có tính sát thương cao xâm phạm tính mạng, sức khỏe người khác.

Văn bản hướng dẫn mới của TAND tối cao cũng làm rõ cách xử lý đối với từng trường hợp cụ thể. Nếu người sử dụng dao có tính sát thương cao gây thương tích dưới 11% và bị hại không yêu cầu khởi tố, thì vẫn có thể bị truy cứu trách nhiệm hình sự về tội liên quan đến vũ khí quân dụng nếu đủ yếu tố cấu thành. Ngược lại, nếu tỷ lệ thương tích từ 11% trở lên, người phạm tội có thể sẽ bị xử lý đồng thời về 2 tội danh: tội xâm phạm sức khỏe và tội liên quan đến vũ khí quân dụng.

Đại diện TAND tỉnh Đồng Nai cho biết: Với quy định mới này, nhiều vụ án xảy ra từ sau ngày 1-1-2025 nhưng chưa xét xử sẽ phải tiến hành giám định lại hung khí để xác định chính xác bản chất pháp lý của con dao, từ đó đảm bảo việc truy tố, xét xử đúng người, đúng tội.

Từ góc độ thực tiễn, quy định mới thể hiện rõ quan điểm của Nhà nước trong việc siết chặt quản lý các công cụ có khả năng gây sát thương cao. Đồng thời tăng cường tính răn đe, phòng ngừa tội phạm. Đây không chỉ là vấn đề pháp lý mà còn là lời cảnh báo đối với mỗi người dân trong việc sử dụng dao. Mỗi người cần hiểu rõ, một hành vi bộc phát, sử dụng dao để giải quyết mâu thuẫn không chỉ gây hậu quả về sức khỏe, tính mạng mà còn có thể dẫn đến những hệ lụy pháp lý rất nghiêm trọng, thậm chí phải đối diện với nhiều năm tù.

Ðối với tội danh liên quan đến vũ khí quân dụng, pháp luật quy định mức hình phạt rất nghiêm khắc, với khung hình phạt cao nhất có thể lên đến 15-20 năm tù hoặc tù chung thân, tùy theo tính chất, mức độ và hậu quả của hành vi.

Tố Tâm