HTX dịch vụ môi trường - chưa có "môi trường" làm ăn ổn định

Không được giao bãi chứa rác, không có điểm trung chuyển, giá nhiên liệu tăng, giá thu gom rác chưa được điều chỉnh... nhiều hợp tác xã dịch vụ môi trường (HTX DVMT) đang... ngắc ngoải! Để giải quyết bế tắc này đã có những HTX chọn hướng phát triển dịch vụ đa ngành nghề nhưng còn gặp nhiều khó khăn.

* Thiếu bãi đổ và... lỗ vốn!

HTX DVMT Long Biên (phường Long Bình Tân) chuyên thu gom rác thải sinh hoạt từ năm 2003. Dù đã 5 năm hoạt động nhưng đến nay HTX vẫn chưa được phường giao đất làm bãi chứa rác. Mỗi khi thu gom rác về, HTX lại đem đến điểm trung chuyển trước chợ và nhà văn hóa đổ đấy, vừa gây ô nhiễm môi trường, vừa mất mỹ quan đường phố.

Thu gom rác thải.

Để khắc phục vấn đề này, HTX đã đề nghị với thành phố và Công ty DVMT & đô thị Biên Hòa cho hợp đồng trả phí để được đổ rác vào bãi ở phường Trảng Dài nhưng không được chấp nhận. Trước tình cảnh đó, đầu năm 2008, HTX đành chịu rút lui, "nhường rác" lại cho Công ty DVMT - đô thị thu gom. Ông Ngô Minh Châu, Chủ nhiệm HTX Long Biên cho biết: "Việc giao lại cho Công ty dịch vụ thu gom rác, chúng tôi thấy nhẹ cả người. Mấy năm hoạt động vất vả nhưng thu không đủ bù chi vì giá không được điều chỉnh. Chưa kể thất thu do nhiều hộ dân không đăng ký thu gom, đem rác vứt ra sông suối!".

Còn ở HTX Vĩnh Tiến (thị trấn Vĩnh An, huyện Vĩnh Cửu) lại khốn khổ vì bãi rác quá tải. Từ năm 1997, HTX được cấp khu đất rộng 3.000m2 để làm bãi chứa rác. Đến nay lượng rác thu gom đã tăng gấp 3 lần, nhưng diện tích bãi vẫn thế. Ông Vũ Quang Triều, Chủ nhiệm HTX Vĩnh Tiến cho rằng: "Nhu cầu bãi chứa hiện cần từ 6.000 - 7.000m2. HTX đã đề nghị nhiều lần nhưng vẫn không được cấp đất mở rộng bãi, thậm chí cấp tạm thời cũng không. Lý do là tại thị trấn Vĩnh An đã được quy hoạch một bãi xử lý rác tập trung rộng đến 50 hécta. Nhưng có lẽ đến tận năm 2010 bãi xử lý rác này mới chính thức hoạt động. Vậy từ nay đến lúc đó, lượng rác quá tải đổ đi đâu?".

Không chỉ khó khăn về các bãi chứa, các điểm trung chuyển rác, tại hội nghị hỗ trợ các HTX DVMT và phát triển mô hình HTX DVMT vào ngày 10-9-2008, hầu hết các HTX đều nêu khó khăn chung nhất đó là hoạt động không có lãi. Nguyên nhân, do giá nhiên liệu tăng cao, giá thuê mướn nhân công cũng tăng nhưng phí thu gom hiện vẫn giữ ở mức từ 8-10 ngàn đồng. Trong khi ở các phường nội ô Biên Hòa, phí thu gom đối với hộ gia đình của Công ty dịch vụ đô thị - Biên Hòa đã được điều chỉnh lên 15 ngàn đồng/tháng.

* Mở rộng kinh doanh dịch vụ - không dễ

Đồng Nai hiện có 40 HTX DVMT, trong đó có 30 HTX mở rộng hoạt động sang các lĩnh vực liên quan đến môi trường như: cung cấp nước sinh hoạt, chăm sóc và cung cấp cây xanh, dịch vụ tang lễ... Ở HTX DVMT xã Bảo Hòa (huyện Xuân Lộc) hiện vẫn tiếp tục dịch vụ thu gom rác thải và đã có dự tính mở thêm dịch vụ tang lễ và nghĩa địa. Ông Nguyễn Văn Lai, Chủ nhiệm HTX cho biết: "Hiện tại nghĩa địa của xã đã kín đất. Chúng tôi đã đề nghị cho HTX mua đất của dân, lập nghĩa địa mới và làm các dịch vụ như nhà tang lễ, xây kim tĩnh, xây mộ, trồng và chăm sóc cây kiểng, đường, đèn... Vốn HTX không thiếu, nhưng hơn một năm qua dự án vẫn chưa được duyệt".

Với HTX Long Biên, sau khi rút khỏi hoạt động thu gom rác thải đã xoay sang hướng tập trung vào dịch vụ cung cấp nước sinh hoạt cho 4.000 hộ của phường và khu du lịch sinh thái Cù lao Ba Xê. Hiện nhà đầu tư khu du lịch sinh thái Cù lao Ba Xê cũng muốn liên minh với HTX để mở rộng diện tích và kinh doanh du lịch nhưng HTX lại gặp khó khăn do thiếu vốn. Theo ông Châu, nếu mua lại đất ruộng của xã viên khoảng 2 hécta với số tiền 8 - 9 tỷ đồng thì HTX không làm nổi. Còn vận động các xã viên "hùn đất" làm du lịch lại phải đóng thuế chuyển nhượng mục đích từ đất nông nghiệp thành đất dịch vụ khoảng 4 tỷ đồng/hécta. Điều này thì cả HTX lẫn xã viên đều... chào thua!

HTX DVMT là mô hình mới đang được Nhà nước khuyến khích hoạt động nhưng mở rộng đa ngành nghề để bảo đảm kinh doanh có lãi thì gặp không ít khó khăn. Phó chủ tịch UBND tỉnh Ao Văn Thinh cho biết: "Tỉnh đang chủ trương khuyến khích mở rộng hoạt động của các HTX, bằng việc sẽ giao các công trình thủy lợi, kênh mương, công trình nước sạch và VSMT nông thôn... cho HTX. Vì đây là những người vừa trực tiếp sử dụng, vừa giám sát việc quản lý sẽ đem lại hiệu quả hơn. Tất nhiên Nhà nước sẽ tạo điều kiện nhưng đòi hỏi các HTX phải năng động và nâng cao chất lượng dịch vụ của mình".

Phương Liễu