Ông Bùi Văn Lời - một người trồng hoa nổi tiếng ở Đà Lạt

Ông Bùi Văn Lời bên vườn hoa Nhật Quỳnh.

Mấy năm gần đây, mỗi khi có hội hoa xuân ở Đồng Nai hay TP. Hồ Chí Minh khách mua hoa lại được nghe một số chủ gian hàng kinh doanh hoa đào giới thiệu về hoa đào Nhật Tân - Đà Lạt, giống như đào Hà Nội. Nghe qua nhiều khách hàng không khỏi nghi ngại, bởi Đà Lạt chỉ có cây đào má hồng, loại đào khác hẳn với hoa đào xứ Bắc. Thế nhưng quả thực hoa đào xứ Bắc đã nở rực rỡ tại Đà Lạt, thành phố ngàn hoa. Để có sắc hoa đó phải nói đến công lao không nhỏ của một nghệ nhân trồng hoa ở Đà Lạt là ông Bùi Văn Lời hay còn gọi là ông Mười Lời. Ông Mười Lời không chỉ chiết, ghép thành công hoa đào Nhật Tân xứ Bắc vào cây đào má hồng Đà Lạt để cho ra hoa theo ý muốn của mình, mà ông còn thành công cả ở việc cho cây hoa nhật quỳnh trổ bông vào giữa mùa đông (vốn loại hoa này chỉ trổ bông vào hạ).

* Hoa đào xứ Bắc nở giữa trời phương Nam

Mùa xuân năm 2000, có một sự kiện làm cho người dân xứ sở ngàn hoa và nhiều du khách phải giật mình, đó là  tại một thung lũng ở phường 4, TP. Đà Lạt "hoa đào Nhật Tân" tưng bừng khoe sắc. Đúng là đào Hà thành thật, vì bông trổ hoàn toàn khác với hoa đào xứ sở sương mù này. Sự kiện đó là do một nông dân trồng hoa - ông Mười Lời tạo ra. "Năm nào cũng thế, cứ đến dịp tết là biết bao cây đào Nhật Tân được đưa từ miền Bắc vào để đáp ứng nhu cầu chơi hoa tết của người ở phương Nam. Thế nhưng do khoảng cách xa xôi và khác khí hậu nên khi đào miền Bắc đưa vào đến trong này không còn nguyên vẹn nữa. Tôi cứ nghĩ, nếu trồng được loại đào Nhật Tân ở trong Nam thì sẽ giúp cho người chơi hoa đào có được những cành đào tươi hơn để chưng vào ngày tết" - ông Lời bộc bạch. Thế là  năm 1997, khi ra thăm thủ đô Hà Nội, ông đã đến làng  hoa đào Nhật Tân để học hỏi kinh nghiệm trồng hoa đào và ngày về ông đã đưa một số cành đào Nhật Tân vào Đà Lạt để ghép. Là một người say mê với hoa, nên mặc dù từ Hà Nội về đến nhà đã tối nhưng ông Lời vẫn xắn tay ngay vào công việc. Ông thắp đèn gần cả đêm để ghép cho hết số cành đào vừa mang về. Ông bảo, nếu không ghép ngay chắc là chúng sẽ chết mất vì những cành đào bị cắt khỏi cây mấy ngày rồi. Mầm đào Nhật Tân được ông Lời ghép lên thân cây đào Đà Lạt đã phát triển rất tốt. Trong suốt thời gian gần 2 năm chăm sóc vườn đào Nhật Tân - Đà Lạt này, ông Lời đã 2 lần phải trở ra Hà Nội để học thêm kỹ thuật chăm sóc và tạo dáng cho đào. Thế rồi cây không phụ lòng người, mùa xuân năm Kỷ Mão ( 1999 - 2000) vườn đào của ông đã tưng bừng khoe sắc.

 Với 3 loại hoa đào: bích đào, liễu đào và hồng đào do ông Lời chiết ghép thành công đã tô điểm và làm đa dạng hơn cho xứ sở ngàn hoa. Bích đào có màu đỏ thắm, trông rất ấm áp của vẻ xuân về. Hoa liễu đào có màu đỏ đằm hơn, toàn bộ thân và cành mảnh khảnh yếu đuối. Hồng đào màu sắc không rực rỡ như 2 loại đào kia nhưng cũng được nhiều du khách ưa thích. Tâm sự về hoa đào Đà Lạt và đào Nhật Tân, ông Lời nói: "Đào Đà Lạt trước đây cũng được trồng khá nhiều, nhưng hiện nay thì diện tích còn rất ít do không có hiệu quả kinh tế. Loại đào này vừa chưng được hoa mà trái cũng ăn được. Trái ăn hơi chát, hoa thì lại mau tàn và chỉ có 5 cánh . Sắc hoa phớt hồng nên được gọi là đào má hồng. Giống đào này có nguồn gốc từ Trung Quốc được du nhập về. Thân cây đào má hồng lại rất tốt cho việc ghép những loại cây khác vào như  cây mit-tơ-rin của Úc (dùng ăn trái) hay đào Nhật Tân vv...". Không chỉ giỏi trong nghề chiết ghép cây, ông Lời còn  vững vàng cả kỹ thuật tạo dáng cho cây kiểng. Những gốc đào được ông tạo thành những thế cây như khúc thụ liên chi, nhất trụ tam sanh tứ quý, song thụ, dáng long xòe cánh phượng, mẫu tử... mỗi cây đều mang một cốt cách riêng. Đến nay đã là năm thứ 5 hoa đào Hà Nội tiếp tục nở hoa trên vùng đất cao nguyên này. Điều đáng nói là với kỹ thuật của ông,  hoa đào Nhật Tân - Đà Lạt có thể cho ra hoa sớm hay muộn đều được cả. Khách đến mua đào về chưng tết không còn băn khoăn về việc  "Vụng sắm cành đào không kịp tết, ra giêng nở hé một vài bông, xuân nhà hàng xóm bay đâu hết, ngoảnh lại xuân ta mới ướm hồng".

* Hoa Nhật Quỳnh nở giữa mùa đông

Nếu như hoa đào chỉ mất 2 năm chiết ghép được một vườn đào Nhật Tân - Đà Lạt khoe sắc thì với cây nhật quỳnh, ông Lời phải mất đến 5 năm mới cho được chúng trổ bông theo ước muốn của mình. Cây hoa nhật quỳnh khác hoa dạ quỳnh (quỳnh hương) ở chỗ hoa nhật quỳnh nở ban ngày còn hoa dạ quỳnh thì chỉ nở vào ban đêm. Thế nhưng hoa nhật quỳnh lại chỉ nở hoa vào mùa hè, nên những người chơi hoa rất tiếc và luôn ao ước giá như loài hoa này nở vào dịp tết  thì đẹp biết mấy.  Với lòng say mê nghiên cứu về trồng hoa, đến nay ông Lời đã cho loài hoa này trổ bông được  vào dịp tết. Trong vườn của ông hiện có 6 loại nhật quỳnh cho 6 màu sắc khác nhau. Mỗi chậu hoa nhật quỳnh ông còn cho chúng nở hoa kéo dài nửa tháng để cho người chơi hoa thỏa thích chiêm ngưỡng (mỗi bông hoa nhật quỳnh từ khi nở đến lúc tàn chỉ 3 - 4 ngày, do ông Lời kích thích cho cây ra bông thời gian mỗi bông cách nhau khoảng 3 ngày. Mỗi cây có từ  5 bông trở lên, vì thế thời gian cây hoa nhật quỳnh nở được kéo dài hơn thay vì chỉ có 1 bông như  hoa vẫn thường nở tự nhiên). Tâm sự về cái duyên đến với cây hoa nhật quỳnh, ông Lời nói: "Tôi rất thích cây hoa nhật quỳnh, cũng như nhiều người chơi hoa khác luôn tiếc vì hoa chỉ nở vào mùa hạ. Vào khoảng năm 2000, khi tôi đọc một cuốn tạp chí trong  đó có  viết về sự vui mừng của một cháu bé khi thấy cây hoa nhật quỳnh nhà mình trổ bông vào ngay dịp tết. Vậy là tôi đi tìm hiểu về cây hoa này, rất may tôi quen được một số nhà khoa học về ngành trồng trọt nên tôi có được những tài liệu nghiên cứu về loài hoa Nhật Quỳnh".  Ông cho biết, trong các khâu kỹ thuật xử lý cho nhật quỳnh trổ bông theo ý muốn, quan trọng nhất là việc thay đổi môi trường sinh sống cho cây và xử lý thuốc kích thích đúng thời gian.  Để tăng thêm số lượng hoa trên cây, ông Lời đã ghép cây nhật quỳnh lên thân cây thanh long. Ông giải thích: "Thân cây thanh long to khỏe nên nuôi dưỡng rất tốt những nhánh nhật quỳnh được ghép vào đó. Khi được ghép vào cây thanh long không những nhật quỳnh trổ nhiều bông hơn mà bông còn to hơn so với những cây không ghép".  

Quê gốc là người dân xứ Quảng (huyện Đại Lộc, tỉnh Quảng Nam), ông Lời vào Đà Lạt lập nghiệp từ năm 1958. Nghề đầu tiên ông làm là trồng rau, sau đó mới chuyển sang trồng hoa. Với sự cần cù và trí sáng tạo của mình, ông Lời đã rất thành công với nghề trồng hoa của mình. Năm 2000 ông được Hội hoa xuân Đà Lạt tặng huy chương vàng về sản phẩm hoa đào Nhật Tân - Đà Lạt. Tại hội chợ tuần lễ xanh quốc tế tổ chức ở TP. Hồ Chí Minh, ông đã được trao cúp vàng về công trình nghiên cứu hoa của mình. Năm nay ông Lời đã bước vào tuổi 70 nhưng ông vẫn xốc vác trong công việc nghiên cứu và chiết ghép hoa, kiểng và cả với cây ăn trái nữa. Với diện tích 6.000m2 vườn trồng hoa, trong đó khoảng 4.000 m2 hoa đào và còn lại là một số hoa khác mỗi năm cho ông thu nhập vào khoảng 100 triệu đồng.

Vân Nam