Giải tỏa, bồi thường đất đai :"Phải giải quyết cho dân theo hướng có lợi nhất"

Phó chủ tịch HĐND tỉnh Huỳnh Chí Thắng đã phát biểu như trên sau khi nghe Ban kinh tế Ngân sách HĐND tỉnh trình bày về kết quả giám sát công tác bồi thường, tái định cư cho dân thuộc diện bị giải tỏa bởi hai dự án Lâm trại Sơn Tiên và Sân golf Long Thành.

Khách đến chơi golf tại CLB golf Long Thành.

Những ý kiến được các thành viên trong Đoàn giám sát của HĐND tỉnh đề cập tại cuộc họp cho thấy, vấn đề không chỉ gây bức xúc cho dân mà cho cả các vị đại biểu HĐND tỉnh có trách nhiệm theo dõi vấn đề này. Dự án Lâm trại Sơn Tiên có quy mô 373 hecta tại xã An Hòa, cận kề đó là dự án Sân golf Long Thành với diện tích hơn 346 hecta (cả hai dự án đều xin điều chỉnh tăng diện tích) nằm trong xã Phước Tân, huyện Long Thành. Đất đai của cả hai dự án này chủ yếu là đất sản xuất nông nghiệp. Dự án Sân golf Long Thành mặc dù vẫn còn một số vướng mắc trong giải tỏa bồi thường, nhưng cũng xem như tạm ổn, vì chủ đầu tư đã triển khai xây dựng xong 18 lỗ golf với diện tích hơn 200 hecta và hiện đang xin điều chỉnh tăng thêm khoảng 140 hecta để phát triển thêm 9 lỗ golf nữa (dự kiến trong tương lai sẽ là 39 lỗ golf). Còn dự án Lâm trại Sơn Tiên thì có vẻ khó khăn hơn, vì đến này chưa giải quyết dứt điểm được khâu giải phóng mặt bằng.

* Tiếng kêu từ cơ sở

Qua khảo sát và đánh giá của các thành viên có liên quan về hai dự án này thì việc bồi thường giải tỏa có một số vướng mắc, dân khiếu nại: Thứ nhất là việc thu hồi đất của dân trong quy hoạch dự án Lâm trại Sơn Tiên lúc đầu đã làm không đúng, thu hồi đất của dân trước khi có quyết định thu hồi đất của tỉnh. Thứ hai, chưa có khu tái định cư cho dân đã giải tỏa di dời, dân biết đi đâu, về đâu? Thứ ba, giá bồi thường không thỏa đáng. Thứ tư, giá đã không thỏa đáng nhưng lại có những trường hợp không công bằng trong áp giá bồi thường, trong việc định giá tài sản hoa màu trên đất... Thứ năm, một số hộ được quy kết là diện ở nhờ đất người khác, đất công nên không được cấp tái định cư mà chỉ hỗ trợ di dời 10 triệu đồng/hộ!

Lãnh đạo xã Phước Tân và An Hòa đều có chung tiếng nói : Một số hộ muốn được Nhà nước thực hiện trao đổi đất vì dân chuyên sống về nông nghiệp, nếu chuyển đi nơi khác chỉ cấp có cái nền đất thổ cư rồi dân sẽ sinh sống ra sao? Đối với hộ đông con, con cái có gia đình riêng nhưng cũng chỉ cấp một lô tiêu chuẩn tái định cư liệu có hợp lý? Đã vậy, trong 94 hộ phải giải tỏa trắng, Hội đồng thẩm định đền bù chỉ giải quyết có 61 hộ có đất tái định cư, vậy số hộ còn lại họ sẽ ở đâu sau khi bị giải tỏa khỏi nơi mà họ đã cư ngụ và sinh sống từ nhiều năm qua? Và quan trọng hơn là làm cho xã "khó ăn khó nói" với dân vì không thể "nói hai lời"!

* Không chỉ vướng mắc từ phía dân

Với tâm trạng đầy trăn trở, ông Đặng Kim Phụng, lãnh đạo UBMTTQ huyện Long Thành nói: "Chúng ta thực hiện quy chế dân chủ ở cơ sở phải triệt để, đừng làm nửa vời. Tại sao khi giới thiệu địa điểm và quy hoạch chi tiết dự án cả hàng trăm hecta mà không báo cho dân biết và không bàn bạc với dân? Việc công khai rõ ràng, minh bạch cho dân biết về quy hoạch và thời gian thực hiện quy hoạch chỉ có lợi cho hai bên. Đừng bắt dân phải hy sinh cho phát triển và cho các nhà đầu tư nhiều quá!". Ông Nguyễn Quang Việt, Tổ trưởng tổ Đại biểu HĐND tỉnh tại Long Thành cũng đồng tình: "Đề nghị công khai bồi thường và mức bồi thường phải đồng nhất cho những hộ trên cùng một diện tích giải tỏa, vì chỉ có công khai mới tránh được tiêu cực. Thời gian qua, dân thắc mắc khiếu nại là do sự không rõ ràng, minh bạch, thiếu nhất quán". Ông Việt đề xuất: Cần thẩm định xong xuôi mới tính đến chuyện bồi thường. Trong công tác tái định cư phải tính toán kết nối giữa khu tái định cư với khu dân cư và phải tính cho dân chứ không nên rập khuôn máy móc, phải tính toán đến truyền thống kế thừa của gia đình nông dân 3-4 thế hệ. Đồng thời cần thực hiện theo đúng chỉ đạo của Chính phủ là nơi ở mới phải bằng và tốt hơn nơi cũ.

Giám đốc Sở Tài nguyên và môi trường Lê Viết Hưng thì cho rằng "đã đến lúc nói không với các dự án nếu như không có tái định cư". Ông Hưng cũng nêu thêm một số nguyên nhân gây khó khăn trong việc giải tỏa, bồi thường là do không làm đồng loạt nên có tình trạng hai giá, không công bằng trong chi trả bồi thường. Việc định giá đất tính theo phân hạng đất của nông nghiệp là không hợp lý vì khi chuyển mục đích sử dụng thì giá trị đất đã khác. Việc xét duyệt, thẩm định còn nhiều cấp nên cứ nhùng nhằng giữa giá thực tế và giá thị trường! Theo ông Hưng, cần phải có quy trình thẩm định rõ ràng và nên vận dụng Nghị định 22 trước đây và Nghị định 197 của Chính phủ hiện nay sao cho có lợi cho người dân. Bà Bồ Ngọc Thu, Giám đốc Sở Kế hoạch và đầu tư cũng đề nghị, với những dự án lớn, giải tỏa trắng nhiều thì nhà đầu tư phải hỗ trợ việc xây dựng khu tái định cư cho dân. Với tư cách là Trưởng ban văn hóa - xã hội HĐND tỉnh, ông Nguyễn Văn Hùng cũng đã chia sẻ suy nghĩ của mình: "Đôi khi chúng ta ưu ái cho nhà đầu tư nhiều quá mà quên đi quyền lợi chính đáng của người dân. Bà con ở vùng quy hoạch rất khổ, trước đây là "ly nông bất ly hương" nhưng bây giờ là "ly nông và ly hương" thì dân sẽ đi đâu, làm gì? Cùng một gia đình, áp giá cùng thời điểm mà cha được bồi thường một giá, con thì được một giá khác thì hỏi sao không thắc mắc?. Chúng ta cũng nên quan tâm đến số phận của nông dân sau khi bị giải tỏa, không còn đất sản xuất, không ở nơi cũ nữa họ ra sao?" Ông Hùng cũng kiến nghị, cần phải có chính sách linh hoạt, ưu đãi với những người thuộc diện di dời.

* Cần tạo sự đồng thuận trong quy hoạch, phát triển

Trong Nghị định 197 hướng dẫn việc bồi thường cho diện giải tỏa, di dời ra khỏi khu có dự án cũng có đề cập khá rõ về việc vận dụng các Nghị định về đất đai sao có lợi cho người dân trong vùng di dời, giải tỏa. Thực tế thời gian qua, nhiều nơi đã áp dụng một cách máy móc trong việc thẩm định, áp giá đền bù, tạo một khoảng cách khá xa giữa giá thực tế thị trường đất đai ở địa phương với giá đền bù mà chính quyền đưa ra. Đó là chưa kể đến những hiện tượng tiêu cực nảy sinh trong quá trình giải tỏa, bồi thường do không công khai minh bạch về quy hoạch, về giá cả mà thiệt hại cuối cùng cũng là người dân.

Cần phải thấy một thực tế là có nhiều nơi làm còn chưa đúng quy trình, thu hồi đất trước khi có quyết định từ cơ quan Nhà nước có thẩm quyền. Việc không chủ động xây dựng khu tái định cư trước khi giải tỏa, di dời dân cũng gây khó khăn cho người dân bị di dời giải tỏa và cả chính quyền địa phương. Nếu một vùng đất nào đó phát triển các dự án có ích cho xã hội, cho nhà đầu tư, phù hợp với quy hoạch phát triển, môi trường nhưng cũng đem lại những lợi ích thiết thực cho cộng đồng dân cư địa phương thì có lẽ sẽ tạo được sự đồng thuận cao và nâng cao giá trị, uy tín của chủ đầu tư dự án trong cái nhìn cộng đồng.

Kim Loan