Góc khuất trong những công trình xây dựng
Bài 2: Giám sát thi công, anh là ai?

Theo quy định, mọi công trình khi thi công xây dựng phải thực hiện chế độ giám sát ngay từ khi khởi công; đồng thời đảm bảo thường xuyên, liên tục trong suốt quá trình thi công. Cá nhân hoặc tổ chức được cử giám sát kỹ thuật phải trung thực, khách quan, không vụ lợi...

Theo quy định, mọi công trình khi thi công xây dựng phải thực hiện chế độ giám sát ngay từ khi khởi công; đồng thời đảm bảo thường xuyên, liên tục trong suốt quá trình thi công. Cá nhân hoặc tổ chức được cử giám sát kỹ thuật phải trung thực, khách quan, không vụ lợi...

* Có giám sát cũng... như không

Cách đây không lâu, trong lần kiểm tra tiến độ thi công dự án nâng cấp, mở rộng QL 51, Phó chủ tịch UBND tỉnh Trần Văn Vĩnh yêu cầu chủ đầu tư cho xem nhật ký công trường. Mặc dù đã cho thời gian chuẩn bị, nhưng khi giải thích về sổ nhật ký ghi nhận những phần việc đã thực hiện trong ngày, nhân viên giám sát của một gói thầu rất lúng túng để chứng minh việc thi công đều có sự kiểm tra chặt chẽ.

Phó chủ tịch UBND tỉnh Trần Văn Vĩnh (thứ hai từ phải qua) đang xem nhật ký công trình thuộc dự án QL51

Trong cuốn tập được cho là "nhật ký" công trường mà chúng tôi được xem qua, ghi chép chằng chịt một số phần việc trong quá trình triển khai dự án. Thế nhưng ngay sau đó, một vài người dân sinh sống hai bên đường biết có đoàn kiểm tra đến, đã phản ứng quyết liệt về cách làm của đơn vị thi công. Một cán bộ hưu trí đã chỉ cho chúng tôi về đường mương thoát nước trước nhà ông được thi công một cách cẩu thả, không có đường vào khiến người dân tự làm "cầu" để qua. Điều này cho thấy vai trò, trách nhiệm của giám sát công trình là rất mờ nhạt.

Theo quy định, giám sát thi công trên công trường phải theo dõi, kiểm tra về chất lượng công trình và cả về khối lượng, tiến độ thực hiện. Bên cạnh đó, giám sát kỹ thuật phải thường xuyên đi xem xét công trình, ghi chép chi tiết tình hình triển khai dự án. Các kỹ sư, nhân viên giám sát có tác động rất quan trọng khi phát hiện và kịp thời góp ý để sửa chữa những sai sót của đơn vị thi công. Thế nhưng ở QL51, việc thi công cho có lệ hoặc khởi công xong rồi... để đó, gây trở ngại trong việc đi lại của người dân; thậm chí "góp phần" làm thiệt mạng người đi đường là điển hình của sự tắc trách đó. Những tồn tại trong quá trình thi công QL51 kéo dài nhiều tháng trời, vậy mà trong một số cuốn nhật ký công trường lại không hề đả động gì đến nguyên nhân thi công chậm chạp là do đâu?!

Quá trình tìm hiểu về sự hiện diện của giám sát thi công tại một vài công trình đang thực hiện, chúng tôi mới hiểu cách làm của các chủ đầu tư dự án, thường là cử nhân viên dưới quyền làm nhiệm vụ này. Thực tế, Luật Xây dựng cho phép điều này, song nếu như công tác giám sát được thực hiện một cách trung thực, khách quan thì không có gì phải bàn cãi. Đằng này, mối quan hệ giữa chủ đầu tư, giám sát và đơn vị thi công trở nên quá gần gũi, khiến vai trò của giám sát đôi lúc... có cũng như không. Một giám sát viên đang làm việc tại một dự án giao thông nọ (xin được giấu tên) tâm sự, có lần khi báo cho lãnh đạo biết có sai sót về mặt kỹ thuật của đơn vị thi công, liền nhận được "lệnh": "Nếu sai nghiêm trọng thì góp ý, còn không thì ký luôn cho xong!".

* Hiện tượng "ba trong một"

Mỗi một dự án khi tiến hành xây dựng trên công trường đều phải có ba thành phần: đơn vị thi công, giám sát kỹ thuật công trình và tư vấn kiểm định chất lượng. Nghe qua thì thấy trách nhiệm của mỗi bên đều rõ ràng, cụ thể. Đại loại, nhà thầu thi công chỉ làm nhiệm vụ xây dựng dự án đúng với thiết kế; giám sát kỹ thuật có trách nhiệm theo dõi, đôn đốc bên thi công hoạt động đúng tiến độ, đạt yêu cầu; tư vấn kiểm định chịu trách nhiệm kiểm tra chất lượng công trình. Về mặt lý thuyết là vậy, nhưng thực tế lại khác xa.

Kỹ sư Vũ Văn Tùng, người có nhiều kinh nghiệm trong thi công cầu đường cho rằng, "bộ ba" (thi công, giám sát, tư vấn) nếu nghiêm túc trong công việc sẽ giải quyết được nhiều vấn đề liên quan đến kỹ thuật, chất lượng công trình. Muốn vậy, "bộ ba" này phải làm việc một cách độc lập, phải tích cực phản biện và nêu chính kiến một cách có trách nhiệm. Tuy nhiên, thông thường ở những dự án lớn có số vốn cao, chủ đầu tư mới thuê giám sát hoặc tư vấn kiểm định, còn lại đều tự giải quyết phần việc này.

Ở lĩnh vực kiểm định chất lượng công trình, kỹ sư Tùng cho biết, phần lớn đơn vị thi công đều thuê đơn vị tư vấn. Vấn đề ở chỗ, do được "thuê" khiến ít đơn vị tư vấn nào dám "cãi" lại người đã thuê mình, bằng cách tích cực tìm ra những lỗi trong thi công. Vì vậy, hầu hết các công trình xây dựng dễ dàng được... cho qua (tư vấn kiểm định chất lượng ký chịu trách nhiệm). Và cuối cùng, sau khi nâng cốc, chúc mừng công trình hoàn thành, sẽ chẳng ai để ý những diễn biến tiếp theo. Đáng kể là trong thời gian bảo hành (12 tháng), công trình có hư hỏng thì thường là nhẹ, nhưng sau giai đoạn này, những lỗi sai phạm về kỹ thuật mới bộc lộ ra. Song, công trình khi ấy đã được nghiệm thu, đưa vào sử dụng nên mọi việc trở nên... huề cả làng. Đây là một thực tế, chứng minh rằng có hiện tượng "ba trong một".

Cũng theo kỹ sư Tùng, để tránh tình trạng này, từ khâu giám sát đến kiểm định đều phải do một đơn vị tư vấn độc lập thực hiện. Không chỉ có dự án từ kinh phí nhà nước cấp mới cần có tư vấn độc lập, mà ngay cả nhà cao tầng, biệt thự, giao thông dân sinh cũng nên thực hiện điều này. Có như vậy thì mới tạo ra được những công trình bền vững.

Tạ Nguyên