Những “lỗ hổng” trong quản lý, khai thác khoáng sản

Trên địa bàn tỉnh hiện có 44 mỏ đang khai thác khoáng sản dùng làm vật liệu xây dựng (VLXD). Trong đó, Bộ Tài nguyên và môi trường (TNMT) cấp 6 giấy phép và UBND tỉnh cấp 38 giấy phép. Tuy nhiên, đợt kiểm tra mới đây của các ngành chức năng cho thấy, còn nhiều bất cập trong công tác quản lý và khai thác tài nguyên khoáng sản…

Trong 8 tháng đầu năm 2011, Sở TNMT đã phối hợp cùng các sở: Công thương, Lao động - thương binh, xã hội và Xây dựng tổ chức kiểm tra một số mỏ đang khai thác. Qua đó đã xử lý vi phạm hành chính 11 trường hợp khai thác vượt độ sâu, không đúng thiết kế, tổng số tiền xử phạt và truy thu khoáng sản là 5 tỷ đồng.

 * Còn nhiều sai phạm

Từ ngày 14 đến 20-11-2011, Đoàn kiểm tra về tình hình công tác quản lý Nhà nước và hoạt động khoáng sản thuộc Tổng cục địa chất và khoáng sản (Bộ TNMT) tiến hành kiểm tra một số doanh nghiệp đang khai thác khoáng sản  trên địa bàn và tiếp tục phát hiện nhiều sai phạm.

Hoạt động khai thác cát, đá ở Đồng Nai. (Ảnh minh họa) Ảnh: T.N

Công ty TNHH một thành viên xây dựng và sản xuất VLXD Biên Hòa là doanh nghiệp được phép hoạt động tại khu vực mỏ đá xây dựng Thạnh Phú 1 (xã Thạnh Phú, huyện Vĩnh Cửu) từ tháng 3-2010 với trữ lượng trên 48 triệu m3 (diện tích hơn 108 hécta) trong thời gian 13 năm, công suất bình quân 4 triệu m3/năm. Hiện tại, Công ty đang tiến hành khai thác tại một moong có chiều sâu từ 5 - 40m. Đáng chú ý là trong hoạt động còn để xảy ra tầng cao 40m, dẫn đến nguy cơ mất an toàn, trong khi công tác bảo đảm an toàn lao động còn nhiều thiếu sót. Mặt khác, doanh nghiệp chưa được phê duyệt dự án cải tạo phục hồi môi trường sau khai thác. Tương tự, mỏ đá xây dựng Tân Cang 2 thuộc xã Phước Tân, TP.Biên Hòa của Công ty cổ phần Tân Cang đang hoạt động theo giấy phép ký ngày 9-7-2010 và thời hạn kết thúc vào tháng 12-2019. Trữ lượng được phép khai thác trên 4,5 triệu m3 trên diện tích 13,3 hécta. Đến thời điểm này, công ty đang hoạt động tại một moong có diện tích 9,6 hécta có chiều sâu từ 10-40m. Giống như những mỏ đá khác, nơi đây để xảy ra sạt lở  tại bờ cao 30m, nhưng ngay phía dưới là đường vận chuyển đá, thường xuyên có xe ra vào. Mặc dù hoạt động đã trên 1 năm song mỏ đá Tân Cang 2 chưa ký hợp đồng thuê đất; công tác an toàn lao động bất cập; chưa lập kế hoạch hàng năm đối với một doanh nghiệp theo quy định.

Trên lĩnh vực khai thác cát tại khu vực huyện Định Quán có mỏ cát xây dựng Trị An 1 và Trị An 2 của Công ty Đồng Tân đều có giấy phép ký ngày 16-12-2008 trong thời hạn 5 năm. Quá trình hoạt động gần 3 năm nhưng cả hai cơ sở này đều chưa lập thẩm định và phê duyệt thiết kế khai thác mỏ; bổ nhiệm một giám đốc kiêm nhiệm 2 mỏ; chưa lập kế hoạch khai thác hàng năm, đồng thời trong công tác bảo đảm an toàn lao động còn nhiều thiếu sót…

 * Tồn tại do đâu?

Đánh giá về hoạt động khai thác khoáng sản trên địa bàn tỉnh thời gian qua, ông Đào Thanh Bình, Phó

“Khoáng sản là tài nguyên không tái tạo, phải tiến hành điều tra nắm chắc trữ lượng từng loại để xây dựng quy hoạch, kế hoạch khai thác bảo đảm hiệu quả cao nhất, đồng thời chú trọng cả 3 mục tiêu: kinh tế, xã hội và môi trường. Khoáng sản là tài nguyên, là nguồn lực quốc gia, là “của để dành” cho con cháu. Do vậy, chiến lược phát triển bền vững nguồn lực này là hết sức cần thiết, phải sớm được ban hành để đi vào cuộc sống. Điều cấp thiết hơn là phải khẩn trương ngăn chặn, xử lý nghiêm tình trạng khai thác bừa bãi đang diễn ra tràn lan tại nhiều địa phương; đồng thời chấn chỉnh toàn diện công tác quản lý tài nguyên khoáng sản. Một vấn đề khác không kém phần quan trọng, là tăng năng lực nội tại để nền kinh tế đất nước không phải dựa quá nhiều vào nguồn tài nguyên…” (Trích ý kiến của Thủ tướng Nguyễn Tấn Dũng tại phiên họp lấy ý kiến đóng góp của các thành viên Chính phủ nhằm hoàn thiện dự thảo Chiến lược khoáng sản đến năm 2020, tầm nhìn đến năm 2030 …)

cục trưởng Cục Kiểm soát hoạt động khoáng sản thuộc Tổng cục địa chất và khoáng sản, trưởng đoàn kiểm tra cho rằng, Đồng Nai có trữ lượng lớn về khoáng sản nói chung và đá xây dựng nói riêng. Những năm gần đây, hoạt động khai thác khoáng sản tại địa phương đã đáp ứng nhu cầu xây dựng đối với các tỉnh Đông Nam bộ, góp phần hoàn thiện hạ tầng cơ sở trong tiến trình phát triển đất nước. Tuy nhiên, trên lĩnh vực này còn nhiều tồn tại. Cụ thể, trên địa bàn tỉnh có 10 giấy phép khai thác khoáng sản đã hết thời hạn nhưng chưa làm thủ tục đóng cửa mỏ; nhiều mỏ khoáng sản khai thác lâu nay nhưng không lập thiết kế kỹ thuật thi công, trong đó 10/23 mỏ đang khai thác quy mô công nghiệp song chưa thực hiện các thủ tục như quy định. Bên cạnh đó, một số mỏ không có giám đốc nhưng không ít nơi giám đốc được phân công quản lý chỉ đạo từ 2 mỏ trở lên và 5 giám đốc điều hành mỏ được bổ nhiệm không đủ tiêu chuẩn. Ông Bình cho rằng, những vướng mắc trong công tác quản lý, khai thác khoáng sản ở Đồng Nai một phần do năng lực của đội ngũ cán bộ tham mưu cho UBND các cấp trong công tác quản lý Nhà nước về khoáng sản còn nhiều hạn chế, nhất là cấp cơ sở. Do đó, nếu không kịp thời bổ sung nguồn lực cho ngành TNMT thì khả năng thực thi Luật Khoáng sản (sửa đổi) sẽ khó có thể đáp ứng hiệu quả.

Theo ông Bình, UBND tỉnh Đồng Nai kiến nghị Chính phủ và các bộ ngành liên quan về một số vấn đề nhằm tháo gỡ khó khăn cho địa phương là phù hợp. Chẳng hạn, tỉnh đề nghị sớm ban hành Nghị định hướng dẫn thi hành Luật Khoáng sản năm 2010; Nghị định hướng dẫn đấu giá quyền khai thác khoáng sản và Nghị định quy định xử phạt vi phạm hành chính trong lĩnh vực khoáng sản là rất cần thiết. Hay như việc cấp phép khai thác đối với những mỏ khoáng sản tổng hợp gồm khoáng sản làm vật liệu xây dựng và có cả khoáng sản khác thì cấp nào có thẩm quyền phê duyệt trữ lượng và cấp phép chính; phân cấp cho UBND cấp tỉnh trong việc xác nhận đã thực hiện cải tạo phục hồi môi trường và sau 5 năm xác nhận doanh nghiệp đã thực hiện hoàn toàn nội dung của dự án phục hồi môi trường… Bởi, nếu không có hướng dẫn cụ thể thì cùng với những tồn tại như đã nêu, sẽ tạo ra “lỗ hổng” rất dễ dẫn đến sai phạm.

T.Nguyên