Chứng tích lịch sử của tình hữu nghị với Campuchia

“Tháng Chét” là tháng cuối năm theo lịch Phật giáo Khmer, thường kéo dài từ giữa tháng 3 đến giữa tháng 4 dương lịch; vào thời điểm kết thúc tháng này diễn ra Tết Chol Chnam Thmay. Gắn với đời sống tâm linh, ngoài niềm tin vào Phật giáo, người Khmer còn quan niệm mỗi năm có một vị thần (Têvôđa) được cử xuống trần gian để chăm lo cho con người; hết năm, vị thần này trở về trời và một vị thần khác lại tiếp tục sứ mệnh.

Cụm công trình X16.

Những ngày này trở thành lễ hội truyền thống của cả cộng đồng, tổ chức nhiều trò vui như: đốt đèn trời, đốt ông lói, đánh quay lửa...; các cụ già kể chuyện cổ tích, thần thoại, chuyện cũ cho con, cho cháu. Thế nhưng, lễ hội lớn nhất trong năm này dưới thời Pol Pot hoàn toàn bị cấm và xóa bỏ. Người Khmer không được tổ chức lễ hội, các nhà sư bị sát hại, chùa chiền bị phá hủy và các hoạt động văn hóa, tâm linh bị thay thế bằng lao động cưỡng bức, nhằm xóa sạch bản sắc văn hóa dân tộc.

Chứng tích đầu tiên - Cụm công trình X16

Tết Chol Chnam Thmay năm nay là năm thứ 49 được khôi phục. Lễ hội gắn liền với sự hồi sinh của đất nước, dân tộc Campuchia, gắn liền với Mặt trận Đoàn kết cứu nước Campuchia. Trong đó, chàng lính trẻ Hun Sen mới 25 tuổi, cùng 4 đồng đội vượt qua làn đạn của quân Pol Pot đến Việt Nam bắt đầu hành trình tìm kiếm sự giúp đỡ nhằm lật đổ chế độ diệt chủng Khmer Đỏ.

Ngày nay, Đồng Nai vinh dự, tự hào là địa phương duy nhất đã, đang và sẽ lưu giữ, tôn tạo 2 công trình này, những bằng chứng lịch sử về mối quan hệ hữu nghị, láng giềng đặc biệt giữa 2 đất nước, 2 dân tộc.

Vùng đất đầu tiên ở Việt Nam ông Hun Sen đặt chân tới là Lộc Ninh (tỉnh Bình Phước trước đây) và nay là tỉnh Đồng Nai. Mặc dù bấy giờ, chiến tranh biên giới Việt Nam - Campuchia vẫn đang diễn ra nhưng người dân và các lực lượng vũ trang Việt Nam vẫn tiếp nhận ông Hun Sen và các đồng đội, đối xử chân thành, tình nghĩa. Nguyên Thủ tướng Campuchia Hun Sen nhớ lại: “Đến một căn nhà có mái gỗ, tường tre, tôi cùng 4 người đồng đội bước vào nhà, gặp 2 người phụ nữ và 2 người đàn ông. Người phụ nữ khoảng 16-17 tuổi biết nói tiếng Campuchia và chính cô gái này đã dịch cho đoàn. Tôi đã đến Việt Nam mà không gặp phải khó khăn nào cả. Tôi còn nhớ rõ, ngày 21-6-1977, tôi được người dân Việt Nam cho ăn cơm sau hơn một năm đói khát, vất vả lặn lội trong rừng tìm đường cứu dân tộc mình… Một bữa cơm hôm đó bằng hàng trăm, hàng ngàn tấn gạo hiện nay… Đó là giá trị vô giá" - (ông Hun Sen phát biểu ngày 21-6-2017 sau 40 năm tìm đường cứu nước).

Ngày nay, nếu chọn Lộc Tấn là điểm đến trong chuyến hành trình tham quan, tìm hiểu về tình đoàn kết, hữu nghị Việt Nam - Campuchia thì Cụm công trình X16, nơi lưu giữ những chứng tích đặc biệt về “Hành trình cứu nước của nguyên Thủ tướng Campuchia Hun Sen” là địa chỉ lý tưởng để tham quan. X16 gồm 4 hạng mục: bia đá lưu niệm tại điểm dừng chân X16, điểm cất giấu vũ khí, điểm gặp dân - quân và nhân dân Việt Nam, nhà trưng bày triển lãm nhiều hình ảnh, hiện vật liên quan.

Di tích Đoàn 125 - nơi khai sinh Lực lượng Vũ trang đoàn kết cứu nước Campuchia

Thể theo nguyện vọng của ông Hun Sen, ngày 12-5-1978, tại ấp Suối Râm, thị trấn Long Giao, huyện Cẩm Mỹ trước đây, nay là xã Cẩm Mỹ, 125 cán bộ, chiến sĩ Campuchia, Lực lượng Vũ trang đoàn kết cứu nước Campuchia được thành lập, lấy phiên hiệu là Đoàn 125 do ông Hun Sen làm Chỉ huy trưởng.

Sinh viên Trường cao đẳng An ninh I viếng Di tích Đoàn 125.

Cùng với các lực lượng yêu nước khác của Campuchia, Đoàn 125 đã phát triển thành quân đội hùng mạnh, sát cánh cùng quân tình nguyện Việt Nam lập nên những chiến công oanh liệt, góp phần thiết thực làm nên chiến thắng lịch sử ngày 7-1-1979, đem lại sự hồi sinh cho dân tộc và đất nước Campuchia.

Năm 2011, Bộ Tư lệnh Quân khu 7 (Việt Nam) phối hợp với Quân đội Hoàng gia Campuchia đã tiến hành quy tập, xây dựng một khu nghĩa trang, nơi an nghỉ của 49 chiến sĩ cách mạng Campuchia. Sau đó, Quân khu 7 và UBND tỉnh Đồng Nai tiếp tục trùng tu, nâng cấp và xây dựng Khu di tích Đoàn 125. Khu di tích gồm 3 hạng mục chính: Đài tưởng niệm, nhà lưu niệm và nghĩa trang. Tất cả đều được xây dựng theo kiến trúc Campuchia.

Cụm công trình X16 và Khu di tích Đoàn 125 là minh chứng lịch sử - một biểu tượng sáng ngời về tinh thần quốc tế trong sáng của nhân dân và Quân đội nhân dân Việt Nam, luôn thủy chung, sống có nghĩa, có tình, không thể khoanh tay đứng nhìn một dân tộc anh em láng giềng đang trên bờ vực của họa diệt chủng, giúp dân tộc và đất nước Campuchia hồi sinh và phát triển như ngày nay.

Từ đó đến nay, Di tích Đoàn 125 thường xuyên được quân đội và nhân dân 2 nước thường xuyên tu bổ, nâng cấp và đón nhận các đoàn của Quân đội Hoàng gia từ Campuchia sang thăm viếng. Đặc biệt, các bạn trẻ và sinh viên Campuchia đang công tác, học tập tại Việt Nam, tại Đồng Nai thường xuyên trở về đây biểu thị lòng biết ơn những người góp phần hồi sinh một dân tộc có nền văn minh Angkor lâu đời, biết ơn nhân dân và quân đội Việt Nam trọn nghĩa, vẹn tình với nhân dân Campuchia láng giềng, gắn bó nhau qua hàng ngàn năm lịch sử.

Trần Thanh Hùng