Nhiếp ảnh gia Phạm Đức Minh: Cách chụp khác biệt khi “kể chuyện bằng ảnh”

Thạc sĩ, nhiếp ảnh gia Phạm Ðức Minh (hội viên Hội Nghệ sĩ Nhiếp ảnh Việt Nam) chia sẻ bí quyết chụp các bộ ảnh, phóng sự ảnh về đất nước, con người Việt Nam cũng như vai trò đào tạo bộ môn nhiếp ảnh cho sinh viên ngành báo chí truyền thông trong thời đại trí tuệ nhân tạo (AI).

Giảng viên Đức Minh khuyến khích sinh viên môn nhiếp ảnh chụp ảnh với góc nhìn sáng tạo, khác biệt.

Bắt đầu cầm máy từ năm 2012 và đoạt nhiều giải thưởng thi ảnh, nhiếp ảnh gia Phạm Đức Minh cho biết: Anh theo đuổi thể loại ảnh chụp khoảnh khắc đời thường (dailylife), phản ánh rõ nét về đời sống con người, các cộng đồng dân tộc, làng nghề truyền thống… mang đậm bản sắc văn hóa Việt Nam.

Những bộ ảnh kể chuyện

Nhiếp ảnh gia Đức Minh chia sẻ: “Thể loại ảnh đời thường đòi hỏi người chụp có khả năng sử dụng linh hoạt các thiết bị phổ biến từ máy ảnh chuyên nghiệp đến điện thoại di động chụp ảnh. Tuy nhiên, yếu tố cốt lõi nằm ở tư duy truyền thông. Bạn cần xây dựng kế hoạch cho bộ ảnh: từ việc xác định mục tiêu, thông điệp đến cách triển khai nội dung, kể chuyện bằng ngôn ngữ hình ảnh”.

Khâu chuẩn bị là yếu tố quyết định khi chụp các bộ ảnh, phóng sự ảnh - theo anh Đức Minh. Mỗi khi đi chụp, anh nghiên cứu kỹ về địa điểm, bối cảnh, con người vùng miền và đặc biệt là xác định rõ mục tiêu của bộ ảnh “muốn kể câu chuyện gì”. Từ đó triển khai cấu trúc nội dung cho bộ ảnh đúng hướng, không rời rạc.

Nhiếp ảnh gia Phạm Đức Minh (bìa trái) thường dẫn nhiều đoàn du khách - nhiếp ảnh gia quốc tế đi du lịch và chụp ảnh tại nhiều tỉnh, thành của Việt Nam. Ảnh: Đỗ Trọng Luân

Trong quá trình tác nghiệp, việc tiếp cận làm quen, tạo sự kết nối nhân vật là rất quan trọng. Có một lần Đức Minh thực hiện bộ ảnh tại làng nghề làm trống gia truyền ở Long An (nay là tỉnh Tây Ninh). Nhân vật là người thợ lớn tuổi, khá e ngại việc xuất hiện trước ống kính và nói thẳng là “Nhà chú đơn sơ, lên ảnh không đẹp!”. Trong tình huống đó, Đức Minh cho biết anh không vội chụp ngay mà dành thời gian ngồi trò chuyện với chú về nghề, về cuộc sống thường ngày. “Khi đôi bên tự nhiên hơn, chú cởi mở và thoải mái hơn. Khi chú đã “quên” đi sự có mặt của máy ảnh, tôi mới bắt đầu ghi lại những khoảnh khắc đời thường và có được những bức ảnh chân thực, tự nhiên nhất!”.

Về khâu xử lý hậu kỳ, Đức Minh cho biết: Anh ưu tiên việc hoàn thiện chất lượng hình ảnh ngay từ lúc bấm máy: “Việc xử lý hậu kỳ chỉ dừng lại ở vài điều chỉnh cơ bản như crop ảnh (cắt ảnh) loại bỏ phần dư thừa, cải thiện bố cục, tập trung vào chủ thể chính, cân chỉnh thêm ánh sáng hoặc tương phản mà thôi”.

Ðào tạo nhiếp ảnh truyền thông

Những năm gần đây, nhiếp ảnh gia Phạm Đức Minh tập trung nghiên cứu sâu hơn về nhiếp ảnh truyền thông (media photography hoặc communications photography) - một lĩnh vực mới hiện chỉ được giảng dạy ở một số ít cơ sở đào tạo, trong đó có nơi anh đang công tác giảng dạy là Trường cao đẳng Phát thanh - Truyền hình II (Đài Tiếng nói Việt Nam) - một trong những đơn vị tiên phong.

Thạc sĩ Đức Minh cho biết: Anh chú trọng 3 yếu tố trong giảng dạy nhiếp ảnh là: giải thích rõ ràng (explain), thị phạm trực quan (demonstrate) và thực hành (practice) liên tục. “Tôi hướng dẫn sinh viên tập trung vào các bố cục hình ảnh cốt lõi, những khung ảnh thường dùng nhất trong phóng sự ảnh, từ đó có thể phát triển sáng tạo ở cấp độ cao hơn. Nhìn chung, môn học nhiếp ảnh truyền thông đòi hỏi việc xây dựng nội dung chương trình giảng dạy đào tạo phải sát với thực tiễn nghề nghiệp”.

Ảnh chụp từ quần đảo Trường Sa là một trong những bộ ảnh tâm đắc của nhiếp ảnh gia Phạm Đức Minh.

Ngược lại, sinh viên ngành báo chí, truyền thông đa phương tiện cần phải có tinh thần, thái độ học tập hợp lý ngay từ đầu. Thạc sĩ Đức Minh bày tỏ: “Các bạn trẻ cần hiểu rằng nhiếp ảnh không chỉ là kỹ năng, mà là một ngôn ngữ kể chuyện bằng hình ảnh. Để học tốt nhiếp ảnh, các bạn nên chủ động nghiên cứu các tác phẩm đoạt giải, các bộ ảnh báo chí hoặc truyền thông thành công, từ đó đặt câu hỏi: Bức ảnh này giá trị thẩm mỹ gì? Nó truyền tải điều gì, có hiệu quả truyền thông ra sao? Mỗi khi thực hành chụp ảnh, các bạn tự hỏi mình đã có góc nhìn, góc chụp khác biệt hay là chưa? Nhiều khi chỉ cần một góc nhìn khác, một cách xử lý khác, bức ảnh đã trở nên hoàn toàn tươi mới và ấn tượng”.

Nhìn nhận về thực tế công nghệ và AI phát triển rất nhanh, mạnh, tác động đến bộ môn nghệ thuật nhiếp ảnh nói chung và việc đào tạo, giảng dạy môn nhiếp ảnh nói riêng, Thạc sĩ Phạm Đức Minh cho biết: “Trong giáo dục, AI trở thành một công cụ hỗ trợ mạnh mẽ, mang lại rất nhiều lợi ích giúp sinh viên nghiên cứu xây dựng ý tưởng (concept), phát triển mở rộng tư duy sáng tạo. Tuy nhiên, AI cần sử dụng đúng cách bởi nếu lạm dụng AI tạo ra sản phẩm, người học sẽ mất đi năng lực thực hành và tư duy nghề nghiệp. Đặc biệt là trong lĩnh vực nhiếp ảnh truyền thông, sinh viên cần sở hữu kỹ năng kể chuyện bằng hình ảnh, có tư duy thẩm định hình ảnh để tự tin bước vào môi trường làm việc thực tế”.

“Với tôi, nhiếp ảnh mang lại sự trải nghiệm, cảm xúc, lựa chọn của cá nhân. Người chụp trực tiếp có mặt trong bối cảnh, quan sát, chọn lọc và trở thành người kể chuyện về thế giới mình đang sống theo cách trung thực nhất có thể. Người làm nhiếp ảnh cần giữ cho mình 3 yếu tố: sự tò mò, tinh thần học hỏi và khả năng phản biện. Khi bạn vẫn còn muốn tìm hiểu sâu hơn về con người, muốn nhìn thế giới theo nhiều góc độ khác nhau, thì ngọn lửa đam mê trong nhiếp ảnh sẽ luôn được nuôi dưỡng theo cách tự nhiên”.

Thạc sĩ/nhiếp ảnh gia Phạm Ðức Minh

Trung Nghĩa