Bản giao hưởng mới của văn hóa Ðồng Nai

Mùa Xuân Bính Ngọ 2026 gõ cửa, mang theo hơi thở của đại ngàn xanh thẳm hòa quyện cùng vị phù sa nồng hậu của dòng sông Ðồng Nai. Trong khoảnh khắc giao hòa của đất trời, khi câu chuyện hợp nhất 2 tỉnh Ðồng Nai, Bình Phước (cũ) vẫn đang là niềm cảm hứng sáng tác của văn nghệ sĩ, đời sống văn nghệ nơi đây đang bừng lên một sức sống mới, đưa văn hóa vùng đất đỏ miền Ðông vươn mình vào kỷ nguyên mới.

Các đại biểu chụp ảnh bên các tác phẩm mỹ thuật, nhiếp ảnh đoạt giải.

Khi những cánh mai bắt đầu kiêu hãnh khoe sắc dưới ánh nắng vàng rực rỡ đặc trưng của miền Đông, lòng người dân Đồng Nai lại rạo rực một niềm vui. Năm 2025 khép lại, không chỉ để lại những con số tăng trưởng ấn tượng hay hình ảnh Cảng hàng không quốc tế (sân bay) Long Thành đang “cất cánh” mà còn mở ra một bức tranh văn hóa 2026 đầy hứa hẹn. Nhìn lại chặng đường đã qua, dù bối cảnh chung còn nhiều thách thức, tỉnh nhà đã đạt được những thành tựu kinh tế - xã hội đáng tự hào. Nhưng có lẽ, thành tựu “lặng lẽ” nhất và cũng bền bỉ nhất chính là sự khởi sắc của đời sống tinh thần.

Khi hiện thực “cất cánh”

Giải thưởng Văn học nghệ thuật (VHNT) hằng năm tỉnh Đồng Nai 2025 với 49 tác phẩm được vinh danh vừa qua là một “bảng vàng” rực rỡ với 7 giải A, 12 giải B, 17 giải C và 13 giải khuyến khích. Đó không chỉ là con số mà là kết tinh của nội lực văn hóa bền bỉ của vùng đất này. Trong dòng chảy mới ấy, chân dung các văn nghệ sĩ hiện lên như những gạch nối giữa truyền thống và hiện đại, giữa những cánh rừng cao su bạt ngàn và những đô thị sầm uất ven sông Đồng Nai.

Nghệ sĩ nhiếp ảnh Nguyễn Thành An, chủ nhân giải A với tác phẩm Cảng xanh 4.0 Phước An tâm sự bằng tất cả sự hào hứng: “Sau sáp nhập, điều dễ cảm nhận nhất là sức sống sáng tạo được khơi dậy mạnh mẽ. Không gian đề tài rộng mở hơn, buộc người cầm máy phải rời khỏi lối mòn quen thuộc để dấn thân nhiều hơn vào những vùng đất mới”. Tác phẩm của anh không chỉ là một khoảnh khắc đẹp mà còn là một câu chuyện kể về Đồng Nai trong hành trình vươn ra biển lớn, nơi Cảng Phước An chở theo cả giấc mơ hội nhập và khát vọng định vị trên bản đồ thương mại thế giới.

Nghệ sĩ nhiếp ảnh Nguyễn Văn Thương, Ủy viên Ban Chấp hành Hội Nghệ sĩ nhiếp ảnh Việt Nam nhận định rằng: Nhiếp ảnh Đồng Nai năm nay đã có bước nhảy vọt cả về số lượng lẫn chất lượng. Những góc nhìn mới mẻ về biên giới, tôn giáo và đời sống lao động sau sáp nhập đã tạo nên một diện mạo mới, sâu sắc và nhân văn hơn cho ảnh nghệ thuật tỉnh nhà.

Ở lĩnh vực âm nhạc, nhạc sĩ Trần Cao Vân, người vừa nhận giải C chia sẻ với ánh mắt rạng ngời: “Chất liệu âm nhạc của các dân tộc: S’tiêng, Khmer, M’nông hòa vào giai điệu sông nước Đồng Nai tạo nên chất xúc tác nghệ thuật cực kỳ mạnh mẽ”. Với ông, âm nhạc giờ đây là tiếng vọng của đại ngàn gặp gỡ tiếng lòng của phù sa. Sự quan tâm sát sao của lãnh đạo tỉnh đã khiến người nghệ sĩ cảm thấy mình có thêm động lực để khai thác thêm chất liệu từ dân tộc Chơro, Châu Mạ... vận dụng vào những bản hùng ca tương lai.

Sức sống mới của văn nghệ Đồng Nai không chỉ nằm ở những “cây cao bóng cả” mà còn ở những mầm non. Hoạt động của nhóm Búp trên cành mùa 2 và nhóm Búp xanh với khoảng 20 học sinh từ lớp 6-12 do nhà văn Bùi Thị Biên Linh sáng lập tại phường Phước Long đã trở thành điểm nhấn tươi mới. Là sân chơi ươm mầm giấc mơ nghệ thuật ngay từ ghế nhà trường, năm 2025, nhóm đã có thành viên tham gia Trại sáng tác trẻ tại Đà Lạt, lan tỏa tình yêu văn chương đến Trường Tiểu học Long Giang, phường Phước Bình thông qua hoạt động giao lưu. Điều làm cộng đồng xúc động nhất chính là những lá thư, những con hạc giấy và thiệp chúc Tết đã được các em tự tay thực hiện gửi đến các chiến sĩ Vùng 2 Hải quân đang công tác tại các nhà giàn DK1.

Chị Trần Hoài Phương, phụ huynh em Nguyễn Thảo Linh, lớp 9A1, Trường THCS Phước Bình, phường Phước Bình, thành viên nhóm Búp trên cành mùa 2 xúc động nói: “Tôi mong các cháu biết yêu thương, biết chia sẻ những niềm vui, nỗi buồn để cuộc sống nhẹ nhàng hơn”.

Đúng như Nghệ sĩ Nhân dân Giang Mạnh Hà, Chủ tịch Hội VHNT tỉnh Đồng Nai từng trăn trở, việc nuôi dưỡng đội ngũ kế cận đậm chất nhân văn chính là nhiệm vụ then chốt để văn hóa trở thành nền tảng tinh thần của xã hội. Cũng chính không gian mới khiến nhà văn Bùi Thị Biên Linh thừa nhận mình “càng thêm giàu có” khi tiếp cận bề dày văn hóa Biên Hòa hơn 325 năm, kết hợp với sự phóng khoáng của không gian nghệ thuật mới để tạo ra những tác phẩm “có sức nặng”.

Trong khi đó, ở lĩnh vực mỹ thuật, Thạc sĩ Huỳnh Hường, giảng viên mỹ thuật, Trường cao đẳng Bình Phước (Ban Mỹ thuật, Hội VHNT tỉnh) ghi nhận lực lượng hội viên đông đảo, chuyên môn cao và được đầu tư chất liệu kỹ càng hơn từ khi tỉnh Đồng Nai mới đi vào hoạt động.

Sau sáp nhập, mọi góc cạnh đời sống đều khởi sắc. Không khí sáng tác và biểu diễn náo nức hơn khi các nhạc sĩ tìm thấy cảm xúc ở những không gian mới. Minh chứng hàng loạt ca khúc như: Ðồng Nai mới kỷ nguyên tầm cao (Trần Tâm), Trở lại sóc Bom Bo (Nguyễn Phương), Tôi yêu S’tiêng của tôi (Trần Cao Vân) không chỉ phục vụ nhiệm vụ chính trị mà còn thấm đẫm văn hóa bản địa, đáp ứng nhu cầu hưởng thụ tinh thần ngày càng cao của nhân dân.

Nhạc sĩ TRẦN TÂM, Trưởng ban Âm nhạc, Hội VHNT tỉnh Ðồng Nai

Ðể văn hóa là nguồn lực nội sinh

Đánh giá về bức tranh tổng thể, Tỉnh ủy viên, Phó Trưởng ban Tuyên giáo và Dân vận Tỉnh ủy Đồng Nai Lê Thị Thái khẳng định: Sau sáp nhập, văn nghệ tỉnh nhà đã có nhiều khởi sắc, rõ nét nhất là sự mở rộng không gian sáng tạo và chiều sâu cảm xúc. Nếu như trước đây, VHNT Đồng Nai mang đậm dấu ấn hơn 325 năm lịch sử vùng đất Biên Hòa - Đồng Nai thì nay, khi hòa vào dòng chảy với Bình Phước, chất liệu sáng tác của văn nghệ sĩ được bồi đắp thêm sự đa dạng trong văn hóa của đồng bào các dân tộc thiểu số vùng biên giới, đa dạng về văn hóa và có bản sắc riêng.

Cụ thể, sau sáp nhập, nhiều hoạt động văn hóa nghệ thuật đã được đẩy mạnh hơn trước. Những trại sáng tác nối tiếp nhau, các cuộc thi chuyên ngành, những buổi biểu diễn, triển lãm, giới thiệu sách… đã lan tỏa mạnh không khí sáng tạo giúp văn nghệ sĩ có điều kiện bám sát đời sống, cho ra đời nhiều tác phẩm phục vụ nhiệm vụ chính trị và đời sống tinh thần của nhân dân. Từ nhiếp ảnh, âm nhạc, văn xuôi, thơ, mỹ thuật đến múa, sân khấu…, nhiều tác phẩm đã đoạt các giải thưởng cấp Trung ương, cấp tỉnh, góp phần khẳng định chất lượng, bản lĩnh và chiều sâu sáng tạo của đội ngũ văn nghệ sĩ Đồng Nai trong dòng chảy chung của VHNT nước nhà.

Nhấn mạnh bối cảnh mới sau khi sáp nhập không chỉ mở rộng địa giới hành chính mà còn mở ra “biên độ của tâm hồn”, Phó Trưởng ban Tuyên giáo và Dân vận Tỉnh ủy Lê Thị Thái mong muốn đội ngũ văn nghệ sĩ tỉnh nhà sẵn sàng làm mới mình, nỗ lực dấn thân để dựng xây một bức tranh nghệ thuật tinh tế, nhân văn và thấm đẫm hơi thở cuộc sống. Ở đó, mỗi người nghệ sĩ xác định bản thân là “chiến sĩ trên mặt trận văn hóa” và mỗi tác phẩm chính là một “viên gạch hồng” để xây đắp nên cốt cách con người Đồng Nai trong kỷ nguyên mới. Văn hóa có nhiệm vụ xóa nhòa khoảng cách vùng miền, xây dựng một “hệ miễn dịch” tinh thần vững chãi để bảo vệ tâm hồn nhân dân trước những luồng văn hóa độc hại, giữ cho mạch nguồn truyền thống mãi xanh tươi.

Mùa Xuân Bính Ngọ 2026 không chỉ là sự tuần hoàn của tạo hóa mà còn ghi dấu một cột mốc rạng ngời: Năm đầu tiên triển khai Nghị quyết Đại hội Đảng bộ tỉnh Đồng Nai lần thứ I, nhiệm kỳ 2025-2030. Đây là thời điểm Đồng Nai cùng cả nước bước vào “kỷ nguyên vươn mình”, một hành trình đưa dân tộc đi tới thịnh vượng và phồn vinh. Trong luồng sinh khí mới ấy, văn hóa chính là ánh sáng soi đường và là động lực cốt lõi cho sự phát triển.

Phương Dung