Phân cấp quản lý di tích ở Đồng Nai

Nhằm bảo tồn, phát huy giá trị di sản, Đồng Nai đã ban hành quy chế phân cấp quản lý di tích lịch sử - văn hóa, danh lam thắng cảnh trên địa bàn tỉnh.

Di tích cấp quốc gia Thành cổ Biên Hòa được phân cấp cho UBND phường Trấn Biên quản lý, phát huy giá trị. Ảnh: Cẩm Thành

Không chỉ xác lập hành lang pháp lý rõ ràng, thống nhất, quy rõ trách nhiệm cho từng đơn vị, địa phương mà việc phân cấp quản lý di tích còn góp phần hiện thực hóa mục tiêu biến di sản thành nguồn lực gắn với phát triển kinh tế - xã hội, nâng cao đời sống văn hóa tinh thần cho nhân dân.

Phân định rõ quyền, trách nhiệm trong quản lý di tích

Theo Quy chế phân cấp quản lý, bảo vệ và phát huy giá trị di tích lịch sử - văn hóa, danh lam thắng cảnh trên địa bàn tỉnh Đồng Nai, tỉnh thực hiện phân cấp theo hướng tăng tính chủ động cho địa phương, đồng thời đảm bảo vai trò quản lý thống nhất với các di tích đã được xếp hạng. Cụ thể, Sở Văn hóa, Thể thao và Du lịch (VHTTDL) giữ vai trò tham mưu UBND tỉnh thực hiện việc quản lý nhà nước về di tích đã được xếp hạng và di tích trong danh mục kiểm kê theo quy định; hướng dẫn chuyên môn, thẩm định hồ sơ tu bổ, tôn tạo, phục hồi di tích; theo dõi, kiểm tra việc thực hiện quy định pháp luật về di sản văn hóa.

UBND cấp xã chịu trách nhiệm về quản lý, bảo vệ và phát huy giá trị các di tích được phân cấp, khai thác các giá trị di tích gắn với phát triển kinh tế - xã hội tại địa phương. Đối với các di tích nằm trên địa bàn 2 đơn vị hành chính cấp xã trở lên, theo bản đồ khoanh vùng bảo vệ khu vực I thuộc địa phương nào thì địa phương đó có trách nhiệm chính trong công tác quản lý di tích. Đồng thời chủ trì xây dựng quy chế phối hợp với các địa phương liên quan trong việc bảo vệ và phát huy giá trị di tích.

Trưởng ban Quản lý Di tích đình thần Hưng Long (ở phường Chơn Thành) Ngô Tấn Bông cho hay: “Việc phân cấp rõ ràng quản lý di tích tạo điều kiện để địa phương và ban quý tế chủ động, trách nhiệm hơn trong công tác bảo vệ, trông coi và phát huy giá trị di tích. Chúng tôi sẽ phối hợp chặt chẽ với chính quyền phường trong quản lý, trùng tu, tôn tạo di tích cũng như tổ chức Lễ hội Cầu bông của người Kinh - di sản văn hóa phi vật thể quốc gia hằng năm tại di tích, đáp ứng nhu cầu sinh hoạt tín ngưỡng của nhân dân và du khách”.

Di tích Đền thờ và mộ Nguyễn Hữu Cảnh (ở phường Trấn Biên) nhiều năm nay được phân cấp cho Sở VHTTDL, trực tiếp là Bảo tàng Đồng Nai quản lý. Năm 2025, di tích này cùng với Bảo tàng Đồng Nai và các di tích: Văn miếu Trấn Biên, Nhà lao Tân Hiệp, Thành cổ Biên Hòa, Nhà giao tế, Sân bay Quân sự Lộc Ninh, Địa điểm Căn cứ Cục Hậu cần Quân giải phóng miền Nam Việt Nam đã đón gần 240 ngàn lượt khách đến tham quan, dân hương, tìm hiểu và học tập.

Ông Nguyễn Trung Cang, Trưởng ban Quý tế Di tích Đền thờ và mộ Nguyễn Hữu Cảnh cho biết: “Hiện nay, theo phân cấp, di tích được Sở VHTTDL quản lý. Các hoạt động thuyết minh, trưng bày, tổ chức Lễ giỗ Lễ Thành hầu Nguyễn Hữu Cảnh nhiều năm qua được thực hiện trang trọng, đúng nghi lễ truyền thống, đồng thời gắn với tuyên truyền lịch sử mở cõi phương Nam cho thế hệ trẻ. Ban quý tế, người dân địa phương và du khách đều ý thức rõ hơn trách nhiệm giữ gìn, phát huy và lan tỏa giá trị di tích”.

Đồng Nai hiện có 121 di tích xếp hạng, gồm: 6 di tích cấp quốc gia đặc biệt; 42 di tích cấp quốc gia và 73 di tích cấp tỉnh. Ngày 13-1, UBND tỉnh đã ban hành Quy chế phân cấp quản lý, bảo vệ và phát huy giá trị di tích lịch sử - văn hóa, danh lam thắng cảnh trên địa bàn tỉnh Đồng Nai. Quyết định có hiệu lực thi hành kể từ ngày 30-1-2026.

Tạo điều kiện phát huy giá trị di sản

Xã Thuận Lợi hiện được phân cấp quản lý 6 di tích gồm: Di tích quốc gia Địa điểm thành lập Chi bộ Đông Dương Cộng sản Đảng ở Phú Riềng; 2 di tích khảo cổ cấp tỉnh: Thành đất hình tròn Thuận Lợi 1 và Thành đất hình tròn Thuận Phú 2; Di tích cấp tỉnh Két nước - Địa điểm Mỹ ngụy sát hại đồng bào Làng 2 Đồn điền cao su Thuận Lợi năm 1965; 2 di tích trong danh mục kiểm kê: Nhà Chủ Nhất và hồ Suối Lam.

Theo Phó Chủ tịch UBND xã Thuận Lợi Nguyễn Phòng Dản, thời gian qua, UBND xã thường xuyên quan tâm, phối hợp và chỉ đạo thực hiện tốt công tác quản lý, bảo tồn các di tích lịch sử - văn hóa trên địa bàn. Đặc biệt, xã phối hợp chặt chẽ với các cơ quan, đơn vị liên quan trong việc kiểm tra, rà soát, tuyên truyền nâng cao ý thức bảo vệ di tích trong nhân dân. Nhờ sự phối hợp đồng bộ, các điểm di tích không xảy ra tình trạng xâm hại, lấn chiếm hoặc bị phá hủy, cơ bản được giữ gìn nguyên trạng, góp phần giáo dục truyền thống cho thế hệ trẻ và phục vụ công tác tham quan, tìm hiểu địa phương.

Hiện phường Tam Hiệp được phân cấp quản lý 2 di tích: Di tích quốc gia Mộ, Đền thờ Đoàn Văn Cự và 16 nghĩa binh Thiên Địa Hội; Di tích cấp tỉnh Đền thờ Quốc tổ Hùng Vương. Để nâng cao hiệu quả công tác quản lý, bảo tồn và phát huy giá trị các di tích trên địa bàn trong giai đoạn 2025-2030, theo Phó Chủ tịch UBND phường Tam Hiệp Lưu Thị Hà, địa phương đã có kế hoạch phối hợp với Đoàn thanh niên ứng dụng công nghệ thông tin triển khai mã QR tại các di tích; đồng thời có kiến nghị, đề xuất với các cơ quan có thẩm quyền xem xét, hỗ trợ địa phương thực hiện trùng tu, tôn tạo di tích đã xuống cấp, đặc biệt là những di tích chưa được xếp hạng nhưng có giá trị lịch sử - văn hóa tiêu biểu.

Việc ban hành quy chế phân cấp quản lý di tích ở Đồng Nai đã và đang đáp ứng yêu cầu thực tiễn. Tuy vẫn còn những khó khăn về nguồn lực, chuyên môn và nhu cầu trùng tu, tôn tạo di tích ngày càng lớn, song với sự quản lý thống nhất của Nhà nước, sự chủ động của địa phương cùng sự chung tay của xã hội, các di tích lịch sử - văn hóa, danh lam thắng cảnh trên địa bàn tỉnh đã đang và sẽ tiếp tục được gìn giữ, phát huy, trở thành nguồn lực quan trọng góp phần phát triển kinh tế - xã hội, bồi đắp đời sống văn hóa tinh thần và giáo dục truyền thống cho các thế hệ hôm nay và mai sau.

Cẩm Thành