Sức sống vĩnh cửu từ những ấn phẩm của Ôn Như Lương Văn Can

Tròn một thế kỷ kể từ lần in đầu tiên vào năm 1925, những lời trong Kim cổ cách ngôn của Ôn Như Lương Văn Can vẫn ngời chất ngọc, mang những thông điệp hữu ích trao truyền đến các thế hệ hôm nay và mai sau.

Bìa 2 cuốn sách Kim cổ cách ngôn và Thương học phương châm của Ôn Như Lương Văn Can.

Tác phẩm quý này vừa được Nhà xuất bản Tổng hợp Thành phố Hồ Chí Minh ấn hành. Trước đó, tác phẩm tiêu biểu khác của tác giả là Thương học phương châm cũng được tái bản.

Lương Văn Can - một chí sĩ yêu nước

Lương Văn Can nguyên tên là Lương Ngọc Can, tự Ôn Như, sinh năm Giáp Dần 1854, tại thôn Hạ, xã Nhị Khê, huyện Thượng Phúc, phủ Thường Tín, tỉnh Hà Nội (nay là Thành phố Hà Nội). Năm 1874, ông đỗ cử nhân Hán học, sau vài lần thi nhưng do không đậu nên ông về dạy học, không ra làm quan.

Nhận thức được sự thay đổi của thời cuộc, ông Lương Văn Can tích cực tiếp thu tri thức tân học, tham gia sôi nổi cùng các bạn đồng chí hướng: Phan Châu Trinh, Phan Bội Châu… cổ vũ, ủng hộ các phong trào Đông Du, Duy Tân. Năm 1907, ông cùng các đồng chí sáng lập Trường Đông Kinh Nghĩa Thục - một mô hình đổi mới giáo dục và ông làm Thục trưởng. Một thời gian sau trường bị đóng cửa. Năm 1913, ông bị chính quyền thực dân tuyên án đày đi Nam Vang vì tội tham gia kích động chống chính quyền. Năm 1921, ông trở về nhà ở Hà Nội, lại mở trường dạy học và viết sách và mất năm 1927.

Có thể thấy, ông Lương Văn Can dành tâm huyết một đời cho việc khơi dậy dân trí và dân khí, nhằm cổ vũ tinh thần tự cường dân tộc và chấn hưng đất nước. Xuất thân khoa bảng, ông còn tiên phong trong công cuộc cải cách xã hội, với những tư tưởng đột phá về giáo dục, văn hóa… Các trước tác của ông chú trọng vào truyền dạy tư tưởng cơ bản của Nho giáo, những bài học sâu sắc về đạo làm người, đạo làm giàu, do đó mang ý nghĩa giáo dục luân lý sâu sắc.

Lời vàng ý ngọc của người xưa

Quan niệm lời vàng ý ngọc của người xưa mang sức sống vĩnh cửu, nên trong Kim cổ cách ngôn, tác giả Lương Văn Can đã tập hợp những câu răn dạy của thánh hiền về nhân cách thẳng ngay, xây dựng nếp sống cần kiệm, khuyến khích học tập suốt đời, trau dồi tri thức, phẩm hạnh cá nhân, đạo đức nghề nghiệp. Đọc sách, bạn đọc bắt gặp những câu nói bàn về danh dự con người, cách sống, ứng xử trong đời sống.

Đối với quyển Thương học phương châm, xuất bản lần đầu năm 1928 cho tới ngày nay, được xem là tác phẩm đầu tiên dành cho giới doanh nhân lúc bấy giờ. Tác phẩm bàn về 3 tố chất chính của doanh thương; đề cao vai trò của thương mại nói chung và đúc kết những hạn chế của các nhà kinh thương người Việt nói riêng… Qua đó cho thấy, tác giả luôn quan tâm đau đáu những vấn đề liên quan đến sự thịnh suy của đất nước.

Ngôn ngữ ông Lương Văn Can dùng trong các tác phẩm cách nay trăm năm dẫu có phần xa lạ so với văn phong hiện đại nhưng ý nghĩa hàm chứa trong đó vẫn vẹn nguyên giá trị.

Lâm Viên