Kỷ niệm 82 năm ngày báo chí cách mạng Việt Nam (21-6-1925 - 21-6-2007)
Tư tưởng và đạo đức báo chí của Chủ tịch Hồ Chí Minh

Với gần 60 năm hoạt động sáng tạo không ngừng, Chủ tịch Hồ Chí Minh đã để lại di sản báo chí vô cùng to lớn và phong phú, trong đó thể hiện sinh động những quan điểm, tư tưởng của Người về cách mạng, về thời đại, về nhân dân, về kinh tế, chính trị, văn hóa và các lĩnh vực của đời sống xã hội.

Với gần 60 năm hoạt động sáng tạo không ngừng, Chủ tịch Hồ Chí Minh đã để lại di sản báo chí vô cùng to lớn và phong phú, trong đó thể hiện sinh động những quan điểm, tư tưởng của Người về cách mạng, về thời đại, về nhân dân, về kinh tế, chính trị, văn hóa và các lĩnh vực của đời sống xã hội. Di sản đó cũng thể hiện bản lĩnh tuyệt vời của ngòi bút, tài năng và sức sáng tạo của một nhân cách lớn, đạo đức trong sáng của nhà báo cách mạng lớn. Có thể nói rằng, đó chính là tư tưởng và đạo đức Hồ Chí Minh về báo chí cách mạng Việt Nam.

Tư tưởng Hồ Chí Minh, như Đảng ta đã chỉ rõ: "Là một hệ thống quan điểm toàn diện và sâu sắc về những vấn đề cơ bản của cách mạng Việt Nam, là kết quả của sự vận dụng và phát triển sáng tạo chủ nghĩa Mác - Lênin vào điều kiện cụ thể của nước ta, kế thừa và phát triển các giá trị truyền thống tốt đẹp của dân tộc, tiếp thu tinh hoa văn hóa nhân loại" (Văn kiện Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ IX của Đảng).

Tư tưởng và đạo đức Hồ Chí Minh về báo chí cách mạng Việt Nam là một thành tố cấu thành tư tưởng Hồ Chí Minh. Ngày 21-6-1925, Nguyễn Ái Quốc sáng lập và trực tiếp chỉ đạo xuất bản báo Thanh Niên, cơ quan của Hội Việt Nam cách mạng thanh niên, chính thức đặt nền móng cho báo chí cách mạng Việt Nam. Báo Thanh Niên trên thực tế đã là tờ báo tuyên truyền đường lối cách mạng, chuẩn bị tư tưởng và tổ chức cho sự ra đời của Đảng Cộng sản Việt Nam. Sau báo Thanh Niên, Người còn sáng lập ra các tờ báo khác như tờ Công Nông, Lịch Kách Mệnh (ở Trung Quốc), Thân Ái (ở Thái Lan). Người trực tiếp chỉ đạo tờ báo Đỏ, cơ quan của chi bộ An Nam Cộng sản Đảng tại Trung Quốc.

Trong bài nói tại Đại hội lần thứ hai Hội Nhà báo Việt Nam, Bác Hồ nhận mình "là một người có nhiều duyên nợ với báo chí". Ở cuối bài nói, Bác giải thích: "Về nội dung viết, mà các cô, các chú gọi là đề tài thì tất cả những bài Bác viết chỉ có một đề tài là: Chống thực dân đế quốc, chống phong kiến địa chủ; tuyên truyền độc lập dân tộc và chủ nghĩa xã hội. Duyên nợ của Bác đối với báo chí là như vậy đó" (Hồ Chí Minh toàn tập, T8 trang 401).

Như vậy, duyên nợ của Bác thực chất là mục đích của cuộc cách mạng  mà Người đã dâng trọn cuộc đời mình - cuộc cách mạng nhằm cởi ách nô lệ cho cả dân tộc, mang lại cuộc sống tốt lành cho mỗi con người, xây dựng đất nước văn minh, giàu mạnh. Đối với Bác Hồ, nhà cách mạng và nhà báo chỉ là một. Chưa bao giờ Người làm báo chỉ với tính chất một hoạt động nghề nghiệp. Cho dù là một tờ báo hay chỉ viết một bài báo nhỏ đều có mục đích rõ ràng, nhất quán là vì cách mạng.

Trong nhiều bài viết của mình, Bác Hồ nhắc đi nhắc lại yêu cầu đối với các nhà báo trước khi viết phải trả lời rõ: "Viết cho ai xem? Viết để làm gì?" (Toàn tập, T9 trang 415). Đặt ra những câu hỏi đó chính là Bác đòi hỏi các nhà báo phải xác định rõ đối tượng tiếp nhận thông tin trước khi cầm bút viết. Theo Bác Hồ, đối tượng của tờ báo là đại đa số dân chúng. Vì thế, các nhà báo phải viết đơn giản, dễ hiểu, ngôn ngữ trong bài viết phải trong sáng. Nếu viết "phục vụ nhân dân" thì rõ ràng phải chọn cái gì có lợi cho dân, giúp dân tiến bộ. Viết "phục vụ nhân dân" cũng là viết để phục vụ cách mạng, vì mục đích cuộc cách mạng là "vì dân". Mặt khác, viết "phục vụ nhân dân" thì phải tôn trọng nhân dân, lắng nghe ý kiến nhân dân và học tập nhân dân.

Bác Hồ coi trung thực là một tiêu chuẩn đạo đức rất quan trọng trong hoạt động nghề nghiệp báo chí. Bác nói: "Không biết rõ, hiểu rõ, chớ nói, chớ viết. Khi không có gì cần nói, không có gì cần viết, chớ nói, chớ viết càn" (Toàn tập,T4 trang 525). "Chưa điều tra, chưa nghiên cứu, chưa biết rõ, chớ nói, chớ viết" (Toàn tập, T4 trang 530).

Trong nội bộ ta, Bác yêu cầu các nhà báo: "Không nên chỉ viết cái tốt mà giấu đi cái xấu. Nhưng phê bình phải đúng đắn. Nêu cái hay, cái tốt thì phải có chừng mực, chớ phóng đại... Phê bình phải phê bình một cách thật thà, chân thành đúng đắn" (Toàn tập, T6 trang 444). Theo Bác, trong khi khen cũng như khi chê, yêu cầu đặt ra đối với các nhà báo là phải "trung thực", "chừng mực" và "đúng đắn". Và đòi hỏi nhà báo trong mọi trường hợp khen cũng như chê đều với động cơ trong sáng, khách quan, không thể viết báo vì mục đích vụ lợi, cá nhân, ích kỷ. Đó là nguyên tắc về đạo đức báo chí.

Để trở thành một nhà báo tốt mà tiêu chí cuối cùng đánh giá là: "Viết báo tốt" thì phải luôn luôn học hỏi, "luôn luôn cầu tiến bộ"; "phải tu dưỡng đạo đức cách mạng". Công việc đó, theo Bác Hồ, cũng như mọi việc khác, "Phải có chí, chớ giấu dốt, nhờ phê bình và tự phê bình mà tiến bộ" (Toàn tập T6 trang 425).

Những người làm báo cách mạng Việt Nam càng thấm thía và trân trọng những lời dạy tâm huyết của Chủ tịch Hồ Chí Minh về đạo đức và phong cách làm báo. Có thể nói, dưới sự lãnh đạo của Đảng Cộng sản Việt Nam quang vinh, đặc biệt là vai trò của Chủ tịch Hồ Chí Minh vĩ đại, hơn 80 năm qua báo chí cách mạng Việt Nam đã có sự trưởng thành vượt bậc cả về số lượng và chất lượng; nội dung và hình thức của các tờ báo; cũng như sự lớn mạnh chưa từng có của đội ngũ những người làm báo. Đặc biệt, trong hơn 20 năm đổi mới và hội nhập kinh tế thế giới, báo chí nước ta đã đi đầu trong việc định hướng tư tưởng, góp phần giữ vững ổn định chính trị - xã hội, tích cực đấu tranh chống tham nhũng, lãng phí và các hiện tượng tiêu cực trong xã hội, góp phần củng cố niềm tin của nhân dân vào sự lãnh đạo của Đảng, sự quản lý của Nhà nước, là một trong những động lực trực tiếp tham gia và thúc đẩy sự nghiệp xây dựng và phát triển đất nước.

Kỷ niệm 82 năm Ngày báo chí cách mạng Việt Nam (21-6-1925 - 21-6-2007), mỗi người làm báo chúng ta bồi hồi xúc động tưởng nhớ công lao trời biển của Chủ tịch Hồ Chí Minh đối với đất nước ta, nhân dân ta. Bác Hồ vừa là lãnh tụ vĩ đại của Đảng ta, dân tộc ta, vừa là người thầy xuất sắc của giới báo chí, người sáng lập nền báo chí cách mạng Việt Nam. Những người làm báo chúng ta xin nguyện ra sức học tập những lời dạy của Chủ tịch Hồ Chí Minh về tư tưởng và đạo đức của báo chí cách mạng, kế thừa và phát huy truyền thống của lớp lớp các chiến sĩ làm báo cách mạng Việt Nam trong 82 năm qua, sẽ làm tốt hơn nữa sứ mệnh cao cả là chiến sĩ xung kích trên mặt trận tư tưởng - văn hóa, góp phần vào sự nghiệp đổi mới đất nước, xứng đáng với niềm tin yêu của Đảng ta và nhân dân ta.

Tô Phương