Trong những năm gần đây, tình hình tranh chấp lao động dẫn đến đình công tự phát có xu hướng gia tăng.
Trong những năm gần đây, tình hình tranh chấp lao động dẫn đến đình công tự phát có xu hướng gia tăng.
* Nguyên nhân dẫn đến đình công, tranh chấp lao động
Tính từ năm 1995 đến tháng 10-2008, trên địa bàn Đồng Nai xảy ra 583 vụ tranh chấp lao động dẫn đến đình công ở hầu hết các loại hình doanh nghiệp, trong đó chủ yếu xảy ra ở các doanh nghiệp có vốn đầu tư nước ngoài với 524 vụ, nhiều nhất là các doanh nghiệp may mặc, giày da, chế biến gỗ và gần đây là loại hình doanh nghiệp sản xuất linh kiện điện, điện tử.
Theo thống kê của Liên đoàn lao động (LĐLĐ) tỉnh, có 245/583 vụ (chiếm 42,024%) liên quan đến tiền lương, thưởng và tiền thâm niên; 99 vụ (chiếm 17%) yêu cầu điều chỉnh lương và thưởng công bằng; 39 vụ (chiếm 6,7%) yêu cầu chủ doanh nghiệp giảm giờ làm do tăng ca quá nhiều; 42 vụ (chiếm 7,2%) liên quan đến việc không thanh toán phép năm hoặc thanh toán chưa đầy đủ; 25 vụ (chiếm 4,3%) yêu cầu doanh nghiệp thực hiện chế độ lao động nữ, bảo hiểm xã hội, bảo hiểm y tế, kéo dài thời gian thử việc, không trang bị bảo hộ lao động...; 136 vụ (chiếm 23,33%) yêu cầu chủ doanh nghiệp nâng lương để bù trượt giá, phụ cấp tiền xe đi lại, tiền nhà ở, cải thiện chất lượng bữa ăn giữa ca. Đặc biệt, vào thời điểm cuối tháng 7 và tháng 8-2008, trên địa bàn tỉnh có 97 vụ phản ứng ngừng việc tập thể dẫn đến đình công của người lao động yêu cầu người sử dụng lao động hỗ trợ tiền xăng xe, nhà ở, tăng lương bù trượt giá... (chủ yếu tranh chấp về lợi ích).
 |
|
Chủ tịch LĐLĐ tỉnh Huỳnh Tấn Kiệt nhận cờ thi đua đơn vị có thành tích xuất sắc trong nhiệm kỳ 2003-2008 do Tổng LĐLĐ Việt |
Tình hình tranh chấp lao động dẫn đến đình công tự phát trong công nhân lao động, nhất là trong các doanh nghiệp có vốn đầu tư nước ngoài có xu hướng tăng do các nguyên nhân chủ yếu sau đây:
Tình hình đời sống người lao động còn nhiều khó khăn, tiền lương tối thiều còn thấp, không có khả năng bù đắp chi phí sinh hoạt cơ bản cho người lao động. Điều này thể hiện rất rõ: nhiều công nhân làm việc 7 - 10 năm nhưng lương cũng không thể lên đến 2 triệu đồng/người/tháng. Bên cạnh đó, đại bộ phận doanh nghiệp cho rằng trả lương cao hơn mức lương tối thiểu do nhà nước quy định là phù hợp với pháp luật. Đa số doanh nghiệp xây dựng thang, bảng lương thường giãn cách mỗi bậc lương trung bình từ 5 - 7%, dẫn đến việc tăng lương hàng năm cũng không theo kịp tốc độ tăng giá, khó có điều kiện để cải thiện đời sống cho người lao động.
Khả năng thương lượng, đối thoại của công đoàn cơ sở (CĐCS) để ký kết thỏa ước lao động tập thể (TƯLĐTT) còn yếu. Các nội dung về lợi ích không được thương lượng và đưa vào TƯLĐTT của doanh nghiệp. Chưa có cơ chế bảo vệ, chính sách khuyến khích cán bộ làm công tác công đoàn ở cơ sở, phần lớn cán bộ không được đào tạo bài bản, thiếu kinh nghiệm thực tiễn, nhất là hiểu biết về pháp luật lao động, Luật Công đoàn.
Cơ chế hòa giải tranh chấp lao động kém hiệu quả, khó có thể hướng cuộc tranh chấp đi đúng trình tự theo quy định của pháp luật. Công tác thanh, kiểm tra, xử phạt vi phạm hành chính của các cơ quan quản lý Nhà nước còn nhiều hạn chế.
Nhận thức, hiểu biết về pháp luật của người lao động còn nhiều bất cập, điều kiện để cho người lao động học tập, điều kiện cho công đoàn tổ chức tuyên truyền giáo dục, tổ chức vui chơi, giải trí, sinh hoạt cho người lao động ở các khu công nghiệp tập trung còn ít.
* Kinh nghiệm góp phần ổn định tình hình quan hệ lao động
Qua thực tế tham gia giải quyết các vụ đình công trong thời gian qua, các cấp công đoàn trong tỉnh đã triển khai thực hiện các biện pháp và bước đầu rút ra một số kinh nghiệm nhằm góp phần ổn định tình hình quan hệ lao động trên địa bàn.
Thứ nhất, đối với CĐCS có bộ máy hoạt động hiệu quả, am hiểu về chính sách pháp luật, tình hình doanh nghiệp, được đào tạo, tập huấn, có tâm huyết, chủ động phối hợp với doanh nghiệp tổ chức đối thoại với người lao động để giải quyết bước đầu. Phương pháp thương lượng chủ yếu dựa vào thang bảng lương, quy chế trả lương, thưởng, định mức lao động và bảng TƯLĐTT đã đăng ký giữa công đoàn với chủ sử dụng lao động. Bên cạnh đó, khi có vấn đề phát sinh mà giữa công đoàn và chủ sử dụng lao động chưa đi đến thống nhất thì CĐCS thông tin và trao đổi ý kiến của công đoàn cấp trên để được hướng dẫn hoặc mời công đoàn cấp trên cùng doanh nghiệp bàn biện pháp giải quyết.
Thứ hai, trong công tác tuyên truyền giáo dục pháp luật cho người lao động, LĐLĐ biên soạn các sổ tay bỏ túi như: "Sổ tay pháp luật lao động", "Sổ tay bảo hiểm xã hội", "Kỹ năng hoạt động CĐCS", tờ gấp... với những nội dung ngắn gọn, dễ hiểu để trang bị cho cán bộ CĐCS và người lao động. LĐLĐ tỉnh còn duy trì hoạt động tư vấn cho công nhân lao động (CNLĐ) tại các khu nhà trọ có đông CNLĐ ở các khu công nghiệp tập trung, qua đó kịp thời tư vấn, giải quyết những kiến nghị, khó khăn vướng mắc của người lao động, góp phần hạn chế các vụ tranh chấp lao động. LĐLĐ tỉnh phối hợp các ngành và các phường, xã, thị trấn xây dựng các khu nhà trọ trong công nhân không có tệ nạn xã hội và ma túy, xây dựng các câu lạc bộ, tủ sách pháp luật, công đoàn... LĐLĐ tỉnh phối hợp với Sở Lao động - thương binh và xã hội, Sở Tư pháp, các ngành chức năng của tỉnh xây dựng kế hoạch định kỳ tổ chức tập huấn các chính sách pháp luật cho đối tượng là cán bộ CĐCS, cán bộ quản lý doanh nghiệp nhằm giúp cho đối tượng này nắm vững chính sách pháp luật để thực hiện đầy đủ và đúng quy định về các chế độ chính sách cho người lao động tại cơ sở.
Thứ ba, phối hợp tốt với các ngành chức năng trong việc thanh, kiểm tra và giám sát việc thực hiện các chế độ chính sách đối với người lao động tại các doanh nghiệp, qua đó kịp thời hướng dẫn doanh nghiệp thực hiện theo đúng quy định của Bộ luật Lao động. Mặt khác, LĐLĐ tỉnh thành lập tổ công tác gồm có từ 5 - 7 đồng chí nằm ở cơ sở để hỗ trợ CĐCS hoạt động, giải quyết các tranh chấp mới phát sinh, giúp cho đoàn viên, người lao động khi có những vướng mắc và kịp thời đề xuất, tham mưu kịp thời với CĐCS và Ban giám đốc doanh nghiệp giải quyết, không để đình công xảy ra. Trong những trường hợp tham gia không hiệu quả, kiến nghị cơ quan chức năng Nhà nước thanh tra, phúc tra đối với các doanh nghiệp chưa thực hiện đúng về chế độ, chính sách cho người lao động.
Tổ công tác thường xuyên hỗ trợ các CĐCS trong thương lượng, đối thoại với người sử dụng lao động, ký kết TƯLĐTT, xây dựng quy chế trả lương, trả thưởng, hướng dẫn thành lập hoạt động Hội đồng hòa giải lao động cơ sở... nhằm nâng cao năng lực, hiệu quả trong hoạt động của các CĐCS.
Trong thời gian tới, LĐLĐ tỉnh tập trung thực hiện các giải pháp trọng tâm: 1. Đẩy mạnh công tác phát triển đoàn viên, thành lập, xây dựng CĐCS vững mạnh ở những doanh nghiệp có đủ điều kiện thành lập CĐCS. 2. Định kỳ phối hợp với Sở LĐTB-XH, Ban quản lý các khu công nghiệp xây dựng kế hoạch tập huấn, hướng dẫn doanh nghiệp mới đi vào hoạt động về xây dựng thang bảng lương của doanh nghiệp. 3. Chủ động phối hợp với các ngành, các cấp trong việc tăng cường phổ biến giáo dục pháp luật cho đội ngũ CNLĐ, nâng cao ý thức chấp hành pháp luật của đội ngũ này. 4. Phối hợp với các ngành chức năng tăng cường công tác giám sát, thanh kiểm tra việc chấp hành các chính sách cho người lao động tại doanh nghiệp. 5. Hướng dẫn CĐCS phối hợp với người sử dụng lao động thành lập, củng cố, kiện toàn Hội đồng hòa giải tại doanh nghiệp. 6. Tăng cường công tác đào tạo, bồi dưỡng đội ngũ cán bộ công đoàn có đủ bản lĩnh, năng lực trong việc đại diện, bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp, chính đáng cho tập thể lao động.
LĐLĐ tỉnh tham gia với các ngành của tỉnh làm việc với các hiệp hội doanh nghiệp đầu tư nước ngoài (Hàn Quốc, Nhật Bản, Đài Loan) để thông tin, trao đổi, thống nhất các biện pháp giải quyết tranh chấp lao động, vận dụng phù hợp các chính sách pháp luật cho người lao động nhằm ổn định quan hệ lao động lành mạnh, hài hòa tại doanh nghiệp cũng như bảo đảm hài hòa lợi ích các bên.
Thứ tư, quán triệt nội dung chỉ đạo của Tỉnh ủy, tích cực tham gia, phối hợp giữa LĐLĐ tỉnh và UBND tỉnh. Để nâng cao trách nhiệm, hiệu quả trong giải quyết ổn định tình hình quan hệ lao động trên địa bàn, LĐLĐ tỉnh tham mưu UBND tỉnh ban hành Quyết định về quy chế phối hợp giữa UBND các huyện, thị, TP.Biên Hòa với các sở, ban ngành và các cấp công đoàn trong việc xử lý bước đầu các vụ tranh chấp lao động tập thể tại các doanh nghiệp trên địa bàn Đồng Nai. Do đó, khi có vụ phản ứng ngừng việc tập thể xảy ra, LĐLĐ tỉnh tham gia cùng với các sở, ngành có liên quan, trực tiếp đến doanh nghiệp tiếp xúc và ghi nhận các kiến nghị của người lao động, thay mặt tập thể người lao động yêu cầu doanh nghiệp thực hiện đúng quy định pháp luật lao động (đối với vi phạm về quyền) và thương lượng, đối thoại với người sử dụng lao động (đối với tranh chấp lao động về lợi ích), nhanh chóng giải quyết mâu thuẫn, ổn định sản xuất và an ninh trật tự trên địa bàn.
Thứ năm, trong giai đoạn sau đình công, các vụ đình công sau khi được giải quyết, công nhân đã trở lại làm việc bình thường, LĐLĐ tỉnh tiếp tục cử cán bộ cùng với đại diện các công đoàn cấp trên cơ sở, nơi xảy ra đình công theo dõi kết quả thực hiện cam kết của doanh nghiệp để giải quyết cho người lao động, đồng thời hướng dẫn tập thể lao động và CĐCS tiếp tục thương lượng, đối thoại những nội dung đã được cam kết thuộc về lợi ích mà chưa được giải quyết trong lúc xảy ra đình công, không để xảy ra việc người sử dụng lao động cho thôi việc số CNLĐ tham gia đình công.
H.T.K
