Điểu Xiểng - người Châu Ro ở Đồng Nai được bầu làm đại biểu Quốc hội khóa đầu tiên

Cách đây 60 năm, vào ngày 6-1-1946, nhân dân tỉnh Biên Hòa (trừ làng Bình Trước thuộc quận Châu Thành đang bị thực dân Pháp kiểm soát) lần đầu tiên trong đời được trở thành cử tri, nô nức tham gia bầu cử Quốc hội. Tại các địa điểm bỏ phiếu ở Tân Uyên, Dĩ An, Long Thành, Xuân Lộc... đều được trang trí long trọng, có cổng chào treo cờ đỏ sao vàng với các khẩu hiệu bày tỏ nguyện vọng và quyết tâm của người dân vừa đứng lên làm chủ vận mệnh đất nước.

* Người con ưu tú, dũng mãnh của núi rừng Xuân Lộc

Ông Năm Vận (Lê Văn Vận), một cán bộ lão thành cách mạng ở thị xã Long Khánh nhớ lại: "Tại hội nghị Đảng ở Bàu Trâm, tôi được giới thiệu với đồng chí Điểu Xiểng - một đại biểu dân tộc ít người. Đồng chí Điểu Xiểng đến từ Túc Trưng - Võ Dõng và có cách ăn mặc khác lạ so với chúng tôi. Đồng chí mặc áo dài đen bông thọ và quấn xà cạp, tay cầm xà gạc trông rất hiên ngang, vững chãi nhờ dáng cao, to đậm". Đó là hình ảnh về chàng thanh niên Điểu Xiểng mà người còn sống duy nhất ở Đồng Nai hiện nay còn nhớ lại được. Lúc đó là vào tháng 2-1937, Điểu Xiểng cùng 3 đảng viên người dân tộc Châu Ro đến dự hội nghị lịch sử ở Bàu Trâm (nay là xã Bàu Trâm thuộc thị xã Long Khánh) để thành lập chi bộ Đảng Cộng sản đầu tiên ở Xuân Lộc.

Trước đó, trong thời kỳ Mặt trận dân chủ Đông Dương, một số đảng viên Cộng sản như Phạm Văn Khoai, Nguyễn Văn Nghĩa từ tỉnh lỵ Biên Hòa được cử về quận Xuân Lộc - đang là một vùng đất còn hoang vắng để vận động phong trào cách mạng trong công nhân các đồn điền cao su, nông dân và đồng bào dân tộc ít người. Điểu Xiểng ở làng Võ Dõng (nay là ấp Võ Dõng thuộc xã Gia Kiệm, huyện Thống Nhất) là một thanh niên mạnh khỏe, dũng cảm, được bà con người dân tộc Châu Ro ví như: "Cây kơ la giữa rừng kơ la" sớm giác ngộ cách mạng và được kết nạp vào Đảng. Khi Cách mạng tháng Tám thành công, Điểu Xiểng được cử làm Chủ tịch Ủy ban kháng chiến làng Võ Dõng. Do hầu hết dân trong làng đều là đồng bào dân tộc Châu Ro, nên trong Ủy ban kháng chiến, ngoài Điểu Xiểng làm Chủ tịch thì Phó chủ tịch là Điểu Nhông, phụ trách phụ nữ là Điểu Thị Thiên, phụ trách thanh niên là Điểu Hùng...

Đặc biệt, Điểu Xiểng còn thành lập đội vũ trang làng Võ Dõng với gần 30 thanh niên Châu Ro khỏe mạnh vừa giỏi lội rừng vừa bắn ná bách phát bách trúng như: Điểu Nghệ, Điểu Chà, Điểu Đê, Điểu Chàng, Điểu Bài...

Chính đội quân trang bị ná và tên tẩm thuốc độc mà bọn Việt gian tay sai gọi một cách miệt thị là "Thượng" này do Điểu Xiểng cầm đầu đã cùng với hàng ngàn công nhân cao su và nhân dân lao động ở Xuân Lộc đã rầm rộ kéo về Sài Gòn tham gia cướp chính quyền trong ngày 25-8-1945. Và sau đó, đội quân người dân tộc Châu Ro này còn án ngữ ở mặt trận Thị Nghè - Hàng Xanh cho đến khi mặt trận này bị vỡ mới rút về lại Biên Hòa - Xuân Lộc.

* Một khí phách hiên ngang

Vào giữa tháng 1-1946, Điểu Xiểng lên đường ra Hà Nội để dự họp Quốc hội lần thứ I (khóa 1). Vừa đến khu vực Rừng Lá (thuộc địa bàn quận Xuân Lộc), Điểu Xiểng bị rơi vào ổ phục kích của bọn giặc Pháp. Qua viên thông ngôn, tên sĩ quan chỉ huy Pháp giở trò mua chuộc Điểu Xiểng bằng cách hứa cho ông được làm quan ngay tại quận đường Xuân Lộc nếu ông chịu hợp tác với chúng và từ bỏ Việt Minh. Điểu Xiểng đã khẳng khái trả lời: "Không! Tao không đầu hàng thằng Tây! Tao thà chết tại đây!".

Thấy dụ dỗ người chiến sĩ cách mạng Châu Ro không xong, bọn Pháp đe dọa dùng cực hình, người đại biểu Quốc hội đầu tiên của tỉnh Đồng Nai vẫn vững vàng tư thế. Điên tiết, bọn giặc cột tay Điểu Xiểng vào sau xe Jeep rồi mở máy chạy kéo lê thân hình đẫm máu của ông về đến tận dinh quận Xuân Lộc.

Thương tiếc Điểu Xiểng và càng căm thù hơn nữa bọn giặc Pháp tàn ác, nhiều người dân tộc Châu Ro ở Túc Trưng, Võ Dõng, Bình Lộc... liền cắt máu ăn thề, đổi họ Điểu thành họ Hồ, họ Nguyễn Ái trực tiếp tham gia kháng chiến.

* Khi "cái chết" đã trở thành... bất tử

Đại biểu Quốc hội Điểu Xiểng ngã xuống trong tư thế hiên ngang của người chiến thắng đã gây ra ấn tượng mạnh mẽ trong trái tim của nhà nhơ - chiến sĩ Huỳnh Văn Nghệ. Vị thi tướng miền Đông này đã làm một bài thơ dài về "Cái chết của anh Xiểng":

Mở mắt tròn xoe

Trừng trừng nhìn lũ giặc

Đang trói vòng anh sau xe Jip

Giữa biển nắng vàng

Anh Xiểng ngẩng đầu nhìn ngọn Chứa Chan.

Nhớ lại ngày trúng cử

Đồng bào Xuân Lộc

Từ rừng xanh, núi đỏ kéo về đây

Tiệc mừng anh đêm ấy cả rừng say

Trăng huyền ảo trên chân mây gối núi

Mới hôm qua chia tay bên bờ suối

Mừng mừng, tủi tủi, mến thương

Từng con chim, con sóc, cành hương

Cũng thỏ thẻ, vuốt ve âu yếm

Dây xiết chặt hai cổ tay đau điếng

Nhựa đường trơn như lửa đốt bàn chân

Nhưng ngọn núi Chứa Chan

Vẫn cao đầu hiên ngang dưới nắng

Bên tai anh, lời ca cách mạng

Vẫn vang vang trong tiếng suối lời chim.

Anh vẫn đứng lặng im

Trước những lời thấm đầy nọc độc

Không biết nói thì cúi đầu cũng được

Chịu đầu Tây cho về huyện làm quan.

Không thì xe sẽ kéo xác trên đường!

Anh vẫn đứng lặng im

Hiên ngang như ngọn núi

Nhìn lũ giặc, căm thù sôi trong máu

Anh gầm lên, tiếng thét vang rừng:

"Không!

Không đầu Tây

Tao thà chết tại đây!".

Chiếc xe hoảng hốt rồ ga

Phóng tới như điên, kéo anh ngã gục.

Ngọn Chứa Chan ngắm mãi người anh hùng dân tộc

Đuổi theo xe như một khối căm hờn...

Máu anh đỏ cả ruộng vườn

Núi rừng Xuân Lộc nhớ thương đời đời.

Bùi Thuận

(Nguồn: Lịch sử Đảng bộ Đảng Cộng sản Việt Nam tỉnh Đồng Nai 1930- 1945 (tập 1)

- Người Châu Ro ở Đồng Nai (NXB Đồng Nai 1998)

- Lịch sử đấu tranh cách mạng của Đảng bộ và nhân dân huyện Thống Nhất (NXB Đồng Nai 1995)

- Tập ký sự "Bên dòng sông xanh" của Huỳnh Văn Nghệ (NXB Tổng hợp Sông Bé - 1988)

- Dân tộc Châu Ro ở Xuân Lộc (tỉnh Biên Hòa). (Ảnh chụp năm 1925).