Khoa học và công nghệ: Ðộng lực để phát triển kinh tế tri thức

Kinh tế tri thức là mô hình phát triển, trong đó tri thức, công nghệ, đổi mới sáng tạo (ÐMST) và nguồn nhân lực chất lượng cao đóng vai trò quyết định đối với tăng trưởng kinh tế.

Các đồng chí lãnh đạo tỉnh tham quan các giải pháp công nghệ tại Techfest Dong Nai 2025. Ảnh: Hạnh Dung

Với Đồng Nai, một trong những trung tâm công nghiệp, logistics và đô thị năng động của vùng Đông Nam Bộ, khoa học - công nghệ (KHCN) không chỉ là công cụ hỗ trợ sản xuất mà đang dần trở thành động lực nội sinh, góp phần định hình con đường phát triển bền vững, hiện đại, phù hợp với yêu cầu của thời kỳ mới.

Xu thế tất yếu của thời đại

Trong nhiệm kỳ 2025-2030, tỉnh Đồng Nai xác định đột phá KHCN, chuyển đổi số (CĐS) và ĐMST là 3 trụ cột thúc đẩy tăng trưởng bền vững. Mục tiêu phấn đấu đưa tỷ trọng kinh tế số chiếm trên 30% GRDP của tỉnh đã được đưa vào chiến lược phát triển kinh tế - xã hội, thể hiện quyết tâm biến tri thức và công nghệ thành lực lượng sản xuất chủ lực trong nền kinh tế mới.

Phát biểu tại Techfest Dong Nai 2025, đồng chí Lê Trường Sơn, Ủy viên Ban Thường vụ Tỉnh ủy, Phó Chủ tịch UBND tỉnh nhấn mạnh: Đồng Nai đặt mục tiêu phát triển hệ sinh thái KHCN và ĐMST, xây dựng mạng lưới liên kết chặt chẽ giữa các thành tố, từ nghiên cứu khoa học đến chuyển giao công nghệ và phát triển thị trường. CĐS phải được áp dụng toàn diện, không chỉ trong quản trị nhà nước mà còn trong sản xuất kinh tế và đời sống xã hội, góp phần tăng trưởng kinh tế đạt 2 con số. KHCN là yếu tố then chốt để Đồng Nai khai thác hiệu quả lợi thế vị trí, nguồn lực, nâng cao chất lượng sản phẩm và xây dựng thương hiệu cho hàng hóa của tỉnh trên thị trường trong nước và quốc tế.

Thực tế cho thấy, ứng dụng KHCN giúp nhiều doanh nghiệp tại Đồng Nai tối ưu hóa quy trình sản xuất, giảm chi phí, nâng cao chất lượng sản phẩm, từ đó tăng sức cạnh tranh trên thị trường trong nước và quốc tế. Những thành tựu trong tự động hóa, trí tuệ nhân tạo (AI), dữ liệu lớn, Internet vạn vật đang làm thay đổi căn bản phương thức sản xuất truyền thống, hình thành các mô hình sản xuất thông minh, nhà máy thông minh. Mục tiêu nhằm tăng năng lực cạnh tranh, phục vụ chuỗi cung ứng toàn cầu và hướng tới phát triển bền vững.

Điển hình như Nhà máy Bosch Vietnam ở Khu công nghiệp Long Thành (xã Long Thành). Đây là một trong những nhà máy tiên phong ứng dụng công nghệ hiện đại tại Việt Nam. Tại đây, các dây chuyền sản xuất tự động, hệ thống đo lường thời gian thực, phân tích dữ liệu và bảo trì dự đoán được sử dụng để nâng cao hiệu quả và chất lượng sản phẩm. Nhà máy cũng tích hợp các giải pháp năng lượng tái tạo để giảm tiêu thụ điện và nâng cao tính bền vững.

Hay Nhà máy Henkel Việt Nam - Biên Hòa (ở Khu công nghiệp Biên Hòa 2, phường Long Bình) đã triển khai mô hình Smart Factory tại nhà máy sản xuất keo dán. Hệ thống kết nối dữ liệu từ quy trình sản xuất đến kho bãi, kiểm soát nguyên liệu, giúp giám sát hiệu quả và tối ưu hóa quy trình. Việc số hóa và kết nối giúp nhà quản lý dễ dàng theo dõi tồn kho, tình trạng máy móc và điều chỉnh sản xuất linh hoạt theo nhu cầu thị trường.

Không chỉ trong lĩnh vực công nghiệp, KHCN còn giữ vai trò then chốt trong nông nghiệp, dịch vụ, y tế, giáo dục, quản lý đô thị, bảo vệ môi trường... Việc ứng dụng công nghệ cao trong nông nghiệp đã góp phần nâng cao giá trị sản phẩm, thúc đẩy phát triển nông nghiệp theo hướng bền vững. Trong lĩnh vực y tế, công nghệ số và trí tuệ nhân tạo đang hỗ trợ hiệu quả cho công tác chẩn đoán sớm, điều trị chính xác; đồng thời tạo thuận lợi trong đăng ký khám, chữa bệnh, thanh toán viện phí không dùng tiền mặt, qua đó nâng cao chất lượng chăm sóc sức khỏe nhân dân.

Theo Tỉnh ủy viên, Giám đốc Sở KHCN Phạm Văn Trinh, tỉnh đang từng bước hình thành môi trường thuận lợi để liên kết chặt chẽ giữa Nhà nước - nhà trường - nhà doanh nghiệp - các viện nghiên cứu. Đây là mô hình sáng tạo được nhiều địa phương trong cả nước học tập với những hoạt động nổi bật như: Techfest Dong Nai (sự kiện thúc đẩy khởi nghiệp ĐMST, quảng bá các sản phẩm KHCN và thúc đẩy tinh thần khởi nghiệp trong cộng đồng doanh nghiệp trẻ); chợ thiết bị và công nghệ Đồng Nai (là nơi trưng bày hàng trăm công nghệ, thiết bị và giải pháp công nghệ, sản phẩm ĐMST, kết nối nhu cầu cung - cầu công nghệ giữa doanh nghiệp, viện nghiên cứu và nhà quản lý).

PGS.TS Nguyễn Vĩnh Minh Thành, thành viên Ban Cố vấn khởi nghiệp ĐMST (thuộc Bộ KHCN) nhận định: Đồng Nai có lợi thế lớn về công nghiệp nên cần tập trung phát triển công nghiệp xanh, công nghiệp công nghệ cao. Bên cạnh đó, với quỹ đất và tiềm năng sẵn có, nông nghiệp công nghệ cao gắn với kinh tế xanh cũng là hướng đi nhiều triển vọng, có thể tạo thêm động lực tăng trưởng mới cho tỉnh.

“Mục tiêu cuối cùng của KHCN, ÐMST, CÐS là nâng cao chất lượng cuộc sống của người dân. Ðã đến lúc Ðồng Nai tự tin “cất cánh” bằng “đôi cánh” KHCN và ÐMST với tinh thần hợp tác chặt chẽ, sáng tạo không ngừng và quyết tâm cao của cả hệ thống chính trị và toàn xã hội”.

Ðồng chí LÊ TRƯỜNG SƠN, Ủy viên Ban Thường vụ Tỉnh ủy, Phó Chủ tịch UBND tỉnh Ðồng Nai

Chú trọng phát triển nhân lực chất lượng cao

Kết quả chỉ số ĐMST cấp địa phương (PII) năm 2025 xếp Đồng Nai đứng thứ 12/34 tỉnh, thành trong cả nước cho thấy nỗ lực bền bỉ của tỉnh Đồng Nai trong tổ chức hệ sinh thái ĐMST, phản ánh mức độ ứng dụng công nghệ trong hoạt động quản lý, sản xuất, đời sống xã hội đã và đang tăng lên đáng kể.

Để đạt được những kết quả cao hơn nữa, tỉnh Đồng Nai đặc biệt lưu ý phát triển KHCN luôn gắn liền với phát triển nguồn nhân lực chất lượng cao, không chỉ ở số lượng mà còn là chất lượng.

Phó Giám đốc Sở KHCN Võ Hoàng Khai cho hay: Thời gian qua, tỉnh đã đẩy mạnh các chương trình đào tạo, hợp tác với các trường đại học, viện nghiên cứu và thu hút nhân tài để phục vụ cho các lĩnh vực trọng điểm như: công nghệ thông tin, công nghệ sinh học, AI và sản xuất công nghệ cao. Giáo dục STEM, các bộ môn liên quan đến Robotics cũng đang được nhiều trường học trên địa bàn tỉnh đưa vào chương trình đào tạo chính thức. Qua đó, xây dựng tư duy cũng như nền tảng nghiên cứu khoa học cho học sinh khi các em còn ngồi trên ghế nhà trường.

“Đồng Nai đã triển khai Chương trình Bình dân học vụ số nhằm tập huấn kỹ năng số, kỹ năng ứng dụng trí tuệ nhân tạo cho đội ngũ cán bộ, công chức, viên chức trong toàn tỉnh. Nhiều tổ công nghệ số cộng đồng đã giúp nâng cao kỹ năng cho người dân, nhất là về dịch vụ công trực tuyến và sử dụng thiết bị thông minh” - ông Võ Hoàng Khai chia sẻ.

Ngoài vấn đề nhân lực, Đồng Nai cũng đã ban hành nhiều chương trình, kế hoạch thúc đẩy ứng dụng KHCN trong sản xuất, kinh doanh; hỗ trợ doanh nghiệp đổi mới công nghệ, nâng cao năng suất, chất lượng; phát triển hệ sinh thái khởi nghiệp ĐMST. Nhiều doanh nghiệp trên địa bàn tỉnh đã mạnh dạn đầu tư công nghệ mới, tự động hóa dây chuyền sản xuất, ứng dụng CĐS trong quản trị và điều hành.

Việc xây dựng và phát triển các khu công nghiệp theo hướng xanh, thông minh, thu hút các dự án công nghệ cao, công nghiệp hỗ trợ, logistics hiện đại… đang mở ra hướng đi mới cho Đồng Nai trong tiến trình phát triển kinh tế tri thức.

Bên cạnh đó, Đồng Nai đang xây dựng chiến lược phát triển công nghiệp bán dẫn với trọng tâm tại Khu công nghệ số tập trung Long Thành. Đây là lĩnh vực mang tính đột phá, hứa hẹn thu hút đầu tư, mang hàm lượng chất xám và giá trị gia tăng cao. Đề án CĐS tỉnh Đồng Nai giai đoạn 2025-2030 đã được phê duyệt khẳng định việc đưa dữ liệu số và công nghệ số vào mọi hoạt động sản xuất, kinh doanh và quản lý đang trở thành công cụ thiết yếu tạo ra giá trị mới trong kinh tế tri thức.

Hạnh Dung