Hành xử bạo lực ở giới trẻ
Một góc nhìn

Qua thông tin đại chúng, chúng ta không khỏi sửng sốt khi thấy ở nhiều địa phương, giới trẻ hiện nay đã có những hành xử một cách bạo lực, dẫn đến nhiều hậu quả khá nghiêm trọng.

Qua thông tin đại chúng, chúng ta không khỏi sửng sốt khi thấy ở nhiều địa phương, giới trẻ hiện nay đã có những hành xử một cách bạo lực, dẫn đến nhiều hậu quả khá nghiêm trọng.

Tất nhiên có nhiều lý do tác động và ảnh hưởng mà trong từng trường hợp cụ thể dẫn đến những hành động bạo lực của đối tượng là giới trẻ từ trong gia đình đến xã hội, từ những trẻ còn đi học cho đến trẻ không được đến trường, gây dư luận bất bình.

Thế nhưng, nguyên do từ đâu mà giới trẻ lại thường hay sử dụng bạo lực như thế? Chắc chắn, những tổ chức, các ngành quản lý xã hội... sẽ có nhiều cách tiếp cận để nghiên cứu, tìm ra những giải pháp thiết thực. Ở một góc nhìn cá nhân, tôi nêu lên những ý kiến đã có những tác động đến lối hành xử bạo lực này.

Trẻ được giáo dục đúng hướng sẽ hình thành nhân cách tốt. (Ảnh: minh họa).

* Từ môi trường dạy dỗ trong gia đình...

Một chuyên gia tâm lý phân tích rằng, có nhiều đứa trẻ được giáo dục thích hành xử trong môi trường bạo lực từ những năm tháng còn thơ ấu mà người lớn thường ít khi nhận ra. Đó là cách nuông chiều, dỗ dành trẻ khóc khi chúng vấp, va phải những vật dụng. Nhiều khi là lỗi ở trẻ không chú ý hay vô tình và người lớn thường lấy tay, cây đánh vào các vật đó cho trẻ cảm thấy đã nư và nín khóc. Thế là hình thành trong trẻ "khái niệm" những gì mà làm chúng khóc đều phải được hành xử có tính chất "bạo lực" như thế, và quyền lợi được bảo vệ luôn đứng phía chúng. Đó là cách dạy dỗ tai hại nhưng rất phổ biến.

Một khía cạnh khác, nhiều trẻ em không chịu ăn uống nên các bậc cha mẹ phải tìm đủ thứ cách để dỗ dành, làm cho chúng vui để ăn uống cho nhanh. Có trường hợp, bà mẹ dùng những đồ chơi như: con thú, búp bê đến các con vật thật (con cào cào, thằn lằn...) bỏ vào bao đựng để mỗi khi cho trẻ ăn thì lấy roi quất vào, thậm chí nhiều trẻ còn tập cầm roi đánh những con vật lớn hơn mà người lớn hay dùng đến là chó, mèo. Mỗi khi những con vật này bị buộc lại, bị đánh vào gào kêu lên thì trẻ thích chí. Từ mục đích tốt cho con cái ăn uống nhưng vô tình, người lớn đã tích lũy trong cách nhìn của trẻ sử dụng bạo lực, tai hại hơn là khi ăn uống.

Nhiều bậc cha mẹ sử dụng bạo lực với con trẻ khi chúng làm phật ý. Người lớn thẳng thừng dùng "roi, vọt" sửa phạt ngay, bất chấp lỗi đó lớn hay nhỏ, cố ý hay vô tình, hay không phải lỗi từ chúng hoặc không cho chúng có cơ hội để giải bày, minh oan. Nhiều lần như thế tạo nên một hệ quả tiêu cực trong nếp nghĩ của trẻ nhỏ là sẵn sàng hành xử bạo lực đối với những ai, những gì làm phật ý chúng.

Những trường hợp nêu trên chỉ là một trong những phần nhỏ mà người lớn đã vô tình tạo nên môi trường dạy dỗ, hình thành lối hành xử bạo lực ở trẻ em.

* Đến cách giáo dục trong trường học...

Điều đáng quan tâm là nhiều nơi giữ trẻ (kể cả nhà nước hay tư nhân) còn có lối hành xử bạo lực trong cách dạy dỗ trẻ em. Những hành xử bạo lực từ chưa gây ra hậu quả hay dẫn đến hậu quả đều có những tác động hình thành nên những tâm lý bất ổn đến giới trẻ, mà hệ quả tiêu cực là hình thành nên cách nghĩ, cách ứng xử bạo lực cho trẻ khi có những phản kháng trong một số trường hợp.

Nhiều người mẹ sững sờ khi nhìn thấy những đứa con của mình sau thời gian gởi nhà trẻ lại thích đánh búp bê. Chúng chơi trò cho búp bê ăn cháo, uống sữa với cây roi lăm le, dứ dứ vào mặt với vẻ mặt có khi đanh lại, mắt nheo hay nhìn một cách giận dữ. Qua tìm hiểu, người mẹ mới phát hiện đó là cách cô giáo dành cho bọn trẻ mỗi khi ăn uống. Cách hành xử bạo lực của cô giáo nhanh chóng được trẻ tiếp nhận và diễn lại một cách thuần thục. Chẳng có gì ngạc nhiên khi nhiều nhà trẻ tạo nên những áp lực đối với người chăm sóc trực tiếp. Số lượng trẻ đông, người giữ trẻ chưa qua đào tạo hay một lý do nào đó... nhưng, dù có lý do nào đi chăng nữa thì sử dụng những hình thức bạo lực trong nuôi dạy trẻ là điều không thể chấp nhận.

Một số trẻ em trở về nhà sau khi ở nhà trẻ bị phạt đã có những phản ứng bất thường, cáu gắt và tâm lý không ổn định. Đôi lúc, có nhiều trường hợp, chúng có cách xử sự bạo lực với những người chung quanh. Qua tìm hiểu cho thấy, những trẻ em bị phạt tại lớp như nhốt vào một cái phòng tối, quỳ trước lớp, không cho tham gia các hoạt động khác cùng các bạn... khi vi phạm nội quy, mà những điều vi phạm đó ở lứa tuổi của trẻ là hết sức bình thường (làm rơi vỡ đồ vật, chọc bạn, để đồ sai vị trí...). Cách hành xử của cô giáo tạo nên những xúc cảm tiêu cực và hình thành nên những phản kháng tiêu cực mà tai hại nhất là những hình thức trẻ hành xử bạo lực để tự vệ.

Một số trường hợp ở trường tiểu học, thầy cô giáo sử dụng bạo lực với học trò: đánh học sinh gây nên những hậu quả nghiêm trọng. Không chỉ thế, có người lại dùng học sinh lớp trên hoặc trong lớp "thi hành kỷ luật" một cách bạo lực đối với học sinh nào vi phạm nội quy. Cùng bạn bè của lớp, cùng học sinh của nhà trường thế nhưng, chúng thẳng tay "tát mạnh, đánh mạnh" đối với nhau khi được thầy cô giáo "cho phép, giao nhiệm vụ" thực thi. Thật tai hại làm sao từ cách dạy dỗ học sinh như thế này, dẫn đến sự đánh mất tình cảm trong độ tuổi, bạn bè và chúng ngấm ngầm, sẵn sàng dùng bạo lực lại để trả thù ở những nơi nào khi có cơ hội.

* Ảnh hưởng từ các phương tiện thông tin có tính bạo lực

Sách cho thiếu nhi ngày nay thật nhiều, đa dạng. Giới trẻ có nhiều chọn lựa cho mình tiếp cận những loại sách yêu thích. Đặc biệt là truyện tranh. Thế nhưng, đã xuất hiện trên thị trường sách nhiều quyển sách có tính chất phản giáo dục, mô tả những hình ảnh bạo lực một cách chi tiết. Lời thoại trong sách thường ngắn ngủi, có tính chất diễn đạt rõ những hành động bạo lực. Việc hành xử của các nhân vật trong truyện đầy tính bạo lực với những cú đánh, cú đấm, liên hoàn cước... với nhiều lời thoại, hình ảnh minh họa được mô tả sự hả hê khi đối phương bị nạn, bị đau đớn, gánh chịu những tổn thất nặng nề.

Các trò chơi trên máy tính thì cũng đa dạng không kém. Rất nhiều trò chơi mang tính giải trí nhưng bên cạnh đó nhiều trò chơi đậm màu sắc bạo lực. Trẻ em lên  mạng, vi tính "gia nhập, hóa thân" những con người, đội quân được cử đi truy tìm mục tiêu, thám hiểm mà ở đó nhân vật có thể sử dụng nhiều loại vũ khí và chúng thẳng tay bắn hạ, giết chết những vật cản ngăn đường. Những hình ảnh tên cướp bị bắn trúng tay hay chân hoặc ngực với máu me, đau đớn lại làm cho trẻ thích thú khi đánh, bắn trúng mục tiêu. Nội dung các trò chơi thì tốt nhưng một khi trẻ em "hóa thân" cầm vũ khí giết người thì bị tác dụng ngược lại.

Về một số mẫu quảng cáo mới lướt qua tưởng chừng như vô hại nhưng lại có tác động không tốt. Sự lặp đi lặp lại của chúng trên truyền hình hằng ngày với các slogan rất kêu kiểu bạo lực "hạ gục nhanh, tiêu diệt gọn", những hình ảnh đề cao tính chất hành xử bạo lực, chiến thắng bằng mọi giá, bất chấp hiểm nguy một cách bất hợp lý, bất chấp tất cả, không tôn trọng luật pháp, không kể lợi ích của những người chung quanh, chỉ để đạt được đến một điều nhỏ nhặt... quả là vô cùng tai hại.

Không ít thì nhiều, từ những môi trường và cách thức dạy dỗ trên, đã tạo nên những yếu tố, cơ sở tác động trực tiếp và gián tiếp đến sự hình thành nhân cách của giới trẻ. Và hệ quả là chúng sẵn sàng hành xử, giải quyết bằng bạo lực trong cuộc sống hằng ngày. Chúng tôi chỉ nêu lên những yếu tố này và mong rằng, các nhà nghiên cứu, giáo dục, quản lý và mỗi gia đình có những bước đi thích hợp, cùng góp phần đưa ra những giải pháp thiết thực để hạn chế những hậu quả từ sự hành xử bạo lực của giới trẻ trong xã hội.

Phan Đình Dũng