Giảm áp lực xét xử nhờ hòa giải, đối thoại

Công tác hòa giải, đối thoại trong giải quyết các vụ việc dân sự, hành chính đang ngày càng khẳng định vai trò quan trọng trong hoạt động của hệ thống Tòa án nhân dân (TAND) tỉnh Đồng Nai và các TAND khu vực trên địa bàn.

Các thẩm phán, thư ký (bìa trái) tiếp đương sự nhằm hòa giải, đối thoại. Ảnh: Tố Tâm

Không chỉ góp phần giảm tải áp lực xét xử, nâng cao chất lượng giải quyết án, hoạt động hòa giải, đối thoại còn tạo điều kiện để các bên tự thỏa thuận, tháo gỡ mâu thuẫn trên tinh thần tự nguyện, tôn trọng pháp luật.

Giải quyết nhiều vụ việc phức tạp nhờ hòa giải

Thời gian qua, không ít vụ án dân sự tưởng chừng bế tắc vì mâu thuẫn kéo dài, quan điểm đối lập gay gắt giữa các bên đương sự. Thế nhưng, bằng sự kiên trì, tận tâm của thẩm phán và việc phát huy hiệu quả công tác hòa giải tại TAND tỉnh Đồng Nai, nhiều tranh chấp phức tạp đã được tháo gỡ trên cơ sở tự nguyện, đồng thuận.

Điển hình như vụ tranh chấp thừa kế kéo dài nhiều năm vừa được giải quyết dứt điểm nhờ sự kiên trì hòa giải của thẩm phán. Theo hồ sơ, ông T. (58 tuổi, ngụ phường Bình Long, tỉnh Đồng Nai) qua đời không để lại di chúc. Khoản tiền tiết kiệm của ông được xác định là di sản và chia cho hàng thừa kế thứ nhất gồm mẹ ruột là bà V. (93 tuổi), vợ là bà A. (62 tuổi) và 2 người con. Sau khi phân chia, bà A. cùng 2 con thống nhất tặng lại cho bà V. tổng số tiền 900 triệu đồng.

Tuy nhiên, sau đó bà A. cho rằng đã phải chi nhiều khoản như: chi phí mai táng, giỗ chạp, việc học của con… nên đề nghị cấn trừ và chỉ giao cho bà V. gần 400 triệu đồng. Hai bên không đạt được thỏa thuận, bà V. khởi kiện yêu cầu thanh toán đủ số tiền còn lại. Vụ án kéo dài từ năm 2020, qua xét xử sơ thẩm rồi phúc thẩm nhưng mâu thuẫn vẫn chưa được giải quyết triệt để.

Trong quá trình giải quyết ở giai đoạn tiếp theo, thẩm phán tập trung phân tích rõ quyền, nghĩa vụ của các bên theo quy định pháp luật về thừa kế, đồng thời kiên trì hòa giải, tạo điều kiện để các đương sự trao đổi thẳng thắn. Trên cơ sở đó, đến tháng 1-2026, các bên đạt được thỏa thuận: bà V. được nhận đủ 900 triệu đồng như cam kết ban đầu; các vấn đề khác liên quan đến di sản thừa kế các bên sẽ tự thỏa thuận.

Tranh chấp đất đai không chỉ xảy ra trong gia đình mà còn giữa những người từng là hàng xóm. Tại xã Trảng Bom, tỉnh Đồng Nai, vụ kiện giữa 2 hộ liền kề kéo dài nhiều năm do mâu thuẫn ranh giới thửa đất hơn 800m².

Năm 2018, ông H. (46 tuổi) nhận chuyển nhượng đất và xây hàng rào. Bà M. (53 tuổi) là chủ thửa đất kế bên, cho rằng phần hàng rào lấn sang đất mình khoảng 70m² nên khởi kiện ra TAND khu vực 3 - Đồng Nai yêu cầu xác định lại ranh giới và tháo dỡ công trình.

Trong quá trình giải quyết, thẩm phán tìm hiểu rõ vụ việc, tổ chức hòa giải, phối hợp đo đạc thực tế, phân tích quy định pháp luật và hệ quả của việc kéo dài tranh chấp. Sau nhiều lần trao đổi, hai bên thống nhất điều chỉnh ranh giới theo kết quả đo đạc mới; ông H. tự nguyện tháo dỡ phần hàng rào chồng lấn, bà M. hỗ trợ một phần chi phí di dời, vụ việc được giải quyết ổn thỏa.

Đầu năm 2026, tòa án ra quyết định công nhận sự thỏa thuận của các đương sự, vụ án được giải quyết dứt điểm. Từ chỗ căng thẳng, 2 gia đình hòa thuận, cho thấy hiệu quả thiết thực của công tác hòa giải trong giải quyết các tranh chấp đất phức tạp ở cơ sở.

Hòa giải giúp giải quyết án

Thực tiễn triển khai đồng bộ, hiệu quả trong thời gian qua cho thấy công tác hòa giải, đối thoại đang là hướng đi đúng đắn, nhân văn, góp phần giữ gìn đoàn kết trong cộng đồng, bảo đảm an ninh trật tự và ổn định xã hội tại địa phương.

Theo TAND tỉnh, năm qua, công tác hòa giải, đối thoại ngày càng được chú trọng, trở thành giải pháp quan trọng giúp giải quyết hiệu quả các tranh chấp ngay từ giai đoạn đầu, giảm áp lực xét xử và hạn chế phát sinh khiếu nại, kháng cáo kéo dài. Thời gian tới, TAND 2 cấp xác định tiếp tục tăng cường hơn nữa công tác hòa giải, đối thoại; phát huy vai trò của thẩm phán, hòa giải viên trong việc phân tích pháp lý, vận động thuyết phục các bên trên tinh thần tự nguyện, tôn trọng quyền và lợi ích hợp pháp của nhau. Đồng thời gắn kết quả hòa giải với đánh giá thi đua; chú trọng rút kinh nghiệm những vụ việc chưa thành để nâng cao kỹ năng, bản lĩnh nghề nghiệp.

Chánh án TAND khu vực 3 - Đồng Nai Nguyễn Mạnh Dần cho biết: Đơn vị xác định công tác hòa giải, đối thoại tại tòa án là nhiệm vụ trọng tâm. Lãnh đạo tòa án phân công thẩm phán có kinh nghiệm phụ trách, thường xuyên hướng dẫn, hỗ trợ hòa giải viên và kịp thời tháo gỡ khó khăn; đồng thời phát động phong trào thi đua, gắn kết quả hòa giải với công tác khen thưởng.

Đơn vị đẩy mạnh tuyên truyền để người dân hiểu rõ lợi ích của hòa giải, thực hiện ngay từ khâu tiếp nhận đơn khởi kiện, kể cả trực tiếp hay trực tuyến. Công tác kiện toàn đội ngũ được chú trọng, lựa chọn hòa giải viên có kinh nghiệm, uy tín, tạo điều kiện tập huấn, bồi dưỡng kỹ năng. Bên cạnh đó, phương thức hòa giải được thực hiện linh hoạt, tăng cường trao đổi qua điện thoại, phương tiện điện tử; cơ sở vật chất, phòng hòa giải được bố trí đầy đủ, bảo đảm điều kiện thuận lợi, góp phần nâng cao tỷ lệ hòa giải thành.

Theo Chánh án TAND khu vực 2 - Đồng Nai Bùi Bá Diễn, công tác hòa giải, đối thoại thời gian qua đã được triển khai nền nếp, thực chất và ngày càng phát huy hiệu quả. Nhiều vụ việc dân sự, hôn nhân gia đình, tranh chấp đất đai được giải quyết ngay từ giai đoạn hòa giải, giúp giảm áp lực xét xử, tiết kiệm thời gian, chi phí và hạn chế phát sinh khiếu nại kéo dài.

Thời gian tới, đơn vị xác định tiếp tục nâng cao chất lượng đội ngũ hòa giải viên; tăng cường kỹ năng phân tích, thuyết phục; đẩy mạnh tuyên truyền để người dân hiểu rõ lợi ích của hòa giải; gắn kết quả hòa giải với công tác thi đua, thường xuyên rút kinh nghiệm, bảo đảm mọi vụ việc được giải quyết trên tinh thần đúng pháp luật, khách quan và thấu tình, đạt lý.                    

Tố Tâm