Những điểm mới liên quan đến nghĩa vụ quân sự

Đợt tuyển quân năm 2026 có nhiều quy định pháp luật về tiêu chuẩn, thủ tục và cả những chính sách ưu đãi dành cho người hoàn thành nghĩa vụ quân sự (NVQS) được cập nhật, với nhiều thay đổi đáng chú ý.

Hội đồng Nghĩa vụ quân sự phường Tam Hiệp tổ chức khám sơ tuyển sức khỏe công dân chuẩn bị nhập ngũ năm 2026. Ảnh: Kim Liễu

Những điều chỉnh quan trọng này góp phần đảm bảo quyền lợi cho người thực hiện NVQS, giúp họ an tâm cống hiến và có nền tảng tốt khi trở lại đời sống sau xuất ngũ.

Quy định mới về đăng ký, hoãn nhập ngũ

Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của 11 luật trong lĩnh vực quân sự, quốc phòng (Luật số 98/2025/QH15) có những điểm mới quan trọng áp dụng cho đợt tuyển quân năm 2026. Một thay đổi đáng chú ý là công dân có thể đăng ký NVQS lần đầu và đăng ký bổ sung trong năm 2026 được thực hiện bằng hình thức trực tuyến.

Theo đó, công dân nam đủ 17 tuổi hoặc nằm trong độ tuổi thực hiện NVQS chưa đăng ký có thể đăng ký lần đầu bằng hình thức trực tuyến hoặc trực tiếp. Các trường hợp cần “đăng ký bổ sung” cũng có thể thực hiện bằng hình thức này.

Theo luật sư Phan Thị Hồng Vân, Đoàn luật sư tỉnh Đồng Nai, một điểm mới đáng lưu ý là tại Điều 1 Thông tư 68/2025/TT-BQP sửa đổi, bổ sung một số điều của Thông tư số 148/2018/TT-BQP, ngày 4-10- 2018 của Bộ trưởng Bộ Quốc phòng quy định tuyển chọn và gọi công dân nhập ngũ (có hiệu lực từ ngày 1-7-2025 và áp dụng cho các đợt tuyển quân sau đó) quy định: “Không gọi nhập ngũ vào quân đội những công dân mắc tật khúc xạ cận thị lớn hơn 1,5 diop trở lên; viễn thị ở mọi mức độ”. Như vậy, mức tối đa được phép hoãn gọi nhập ngũ (theo quy định chung) là 1,5 diop (một mắt hoặc cả 2 mắt). Tuy nhiên, kết luận cuối cùng do hội đồng khám/giám định sức khỏe NVQS quyết định.

Luật sư Vân cho biết thêm: Quy định về các trường hợp được hoãn gọi nhập ngũ gồm: thanh niên đang học tại cơ sở giáo dục phổ thông; đang được đào tạo trình độ đại học hệ chính quy thuộc cơ sở giáo dục đại học, trình độ cao đẳng hệ chính quy thuộc cơ sở giáo dục nghề nghiệp trong thời gian một khóa đào tạo của một trình độ đào tạo (quy định này áp dụng cho cả việc học tập trong nước và nước ngoài). Tại khoản 17, Điều 4 Luật số 98/2025/QH15, chủ tịch UBND cấp tỉnh quyết định tạm hoãn gọi nhập ngũ và miễn gọi nhập ngũ đối với công dân quy định tại Điều 41 của Luật NVQS năm 2015.

Luật sư Vân lưu ý, các trường hợp được tạm hoãn gọi nhập ngũ là công dân “đang được đào tạo trình độ đại học hệ chính quy… trong thời gian một khóa đào tạo của một trình độ đào tạo”, tức thời gian chuẩn của khóa học theo thiết kế ban đầu (ví dụ 4 năm, 5 năm tùy ngành). Nếu sinh viên “hết thời hạn đào tạo theo quy định của trường” (kết khóa + kéo dài vì nợ môn, thi lại, chuyển ngành kéo dài…) thì không còn thuộc diện được hoãn.

Như vậy, từ năm 2026, dù thanh niên vẫn chưa tốt nghiệp nhưng đã chính thức vượt quá “thời hạn khóa học”, nếu còn trong độ tuổi gọi nhập ngũ (27 tuổi) và đủ các tiêu chuẩn khác thì địa phương có lệnh gọi khám sức khỏe NVQS là đúng quy định pháp luật và người đó vẫn bị gọi đi NVQS.

Nhiều chế độ khi xuất ngũ

Nhằm góp phần đảm bảo quyền lợi cho người thực hiện NVQS, giúp họ an tâm cống hiến và có nền tảng tốt khi trở lại đời sống sau xuất ngũ, pháp luật quy định công dân sau xuất ngũ được hưởng nhiều quyền lợi như: trợ cấp xuất ngũ một lần (tính theo thời gian phục vụ), trợ cấp tạo việc làm, được hỗ trợ học nghề/đào tạo (miễn, giảm học phí, vay vốn), hưởng chế độ bảo hiểm xã hội và được cấp tiền tàu xe, phụ cấp đi đường về nơi cư trú, kèm theo các chế độ ưu tiên khác khi xin việc, học tập…

Giám đốc Trung tâm Dịch vụ việc làm Đồng Nai Nguyễn Văn Cảnh cho biết: Hằng năm, trung tâm đều phối hợp với Bộ Chỉ huy Quân sự tỉnh tổ chức tư vấn, giới thiệu học nghề, việc làm cho quân nhân xuất ngũ. “Luật Việc làm năm 2025 quy định: Kể từ ngày 1-1-2026, thanh niên hoàn thành NVQS, nghĩa vụ Công an nhân dân được hưởng chính sách hỗ trợ việc làm, bao gồm: đào tạo nghề; vay vốn hỗ trợ tạo việc làm, duy trì/mở rộng việc làm; vay vốn hỗ trợ đi làm việc ở nước ngoài theo hợp đồng; hỗ trợ lập nghiệp/khởi nghiệp” - ông Cảnh cho biết thêm.

Ngoài ra, theo Nghị định 27/2016/NĐ-CP quy định một số chế độ, chính sách đối với hạ sĩ quan, binh sĩ phục vụ tại ngũ, xuất ngũ và thân nhân của hạ sĩ quan, binh sĩ tại ngũ và các văn bản liên quan, quân nhân xuất ngũ được hưởng trợ cấp xuất ngũ một lần và trợ cấp tạo việc làm (tương đương 6 tháng lương cơ sở). Nghị định 61/2015/NĐ-CP quy định về chính sách hỗ trợ tạo việc làm và quỹ quốc gia về việc làm cũng quy định người hoàn thành NVQS khi có nhu cầu học nghề trong vòng 12 tháng kể từ ngày xuất ngũ, nếu chưa từng được hỗ trợ đào tạo nghề bằng nguồn ngân sách nhà nước khác thì được hỗ trợ học nghề.

Tại Phụ lục II ban hành kèm theo Thông tư 08/2022/TT-BGDĐT Quy chế tuyển sinh đại học, tuyển sinh cao đẳng ngành giáo dục mầm non, người thuộc diện quân nhân; sĩ quan, hạ sĩ quan, chiến sĩ nghĩa vụ trong Công an nhân dân đã xuất ngũ, được công nhận hoàn thành nghĩa vụ phục vụ tại ngũ theo quy định là đối tượng chính sách ưu tiên thuộc “Nhóm ưu tiên 1”. Do đó, căn cứ khoản 2, Điều 7 Thông tư 08/2022/TT-BGDĐT (quy chế tuyển sinh đại học, tuyển sinh cao đẳng ngành giáo dục mầm non) thì các đối tượng nêu trên được cộng 2 điểm khi xét tuyển đại học, cao đẳng. Quy định vẫn được áp dụng với các kỳ tuyển sinh mới, bao gồm năm 2025, 2026. Mức cộng 2 điểm được tính theo tổng điểm 3 môn thi trong tổ hợp xét tuyển, theo thang điểm 10 cho mỗi môn (không nhân hệ số).

Với các trường thuộc khối quân đội, công an vẫn áp dụng chính sách ưu tiên. Tuy nhiên, xét tuyển vào các trường này thường có quy định, tiêu chí riêng (về thể lực, sức khỏe, tiêu chuẩn chính trị…) nên được cộng điểm ưu tiên không đồng nghĩa với việc trúng tuyển nhưng đây là một hỗ trợ rất quan trọng về mặt điểm thi/xét tuyển.

 Kim Liễu