Phòng ngừa bệnh đái tháo đường

Đái tháo đường (ĐTĐ) là bệnh không lây nhiễm gây tổn thương nhiều cơ quan, làm ảnh hưởng nghiêm trọng đến sức khỏe người bệnh. Đây là căn bệnh có diễn tiến âm thầm nhưng nguy hiểm. Đáng lo ngại hơn nữa là tỷ lệ người mắc ĐTĐ tăng nhanh và ngày càng trẻ hóa, trong khi đó có đến một nửa số bệnh nhân ĐTĐ không biết mình đã bị mắc bệnh.

Đái tháo đường (ĐTĐ) là bệnh không lây nhiễm gây tổn thương nhiều cơ quan, làm ảnh hưởng nghiêm trọng đến sức khỏe người bệnh. Đây là căn bệnh có diễn tiến âm thầm nhưng nguy hiểm. Đáng lo ngại hơn nữa là tỷ lệ người mắc ĐTĐ tăng nhanh và ngày càng trẻ hóa, trong khi đó có đến một nửa số bệnh nhân ĐTĐ không biết mình đã bị mắc bệnh.

Xét nghiệm đường huyết là phương pháp đơn giản để phát hiện bệnh đái tháo đường. Ảnh: H.Yến

Bệnh ĐTĐ nguy hiểm nhưng hoàn toàn có thể phòng ngừa. Việc khám phát hiện bệnh khá dễ dàng, thông qua thử đường huyết.

* 50% người bị bệnh ĐTĐ nhưng không biết

ĐTĐ là bệnh mạn tính, có những đặc điểm sau: tăng glucose máu; kết hợp với những bất thường về chuyển hóa carbonhydrat, lipid và protein; bệnh luôn gắn liền với xu hướng phát triển các bệnh về thận, đáy mắt, thần kinh và tim mạch.

Theo Liên đoàn ĐTĐ quốc tế (IDF), năm 2021, toàn thế giới có 537 triệu người (trong độ tuổi 20-79) bị mắc căn bệnh này. Dự kiến đến năm 2045 sẽ tăng lên 783 triệu người; ước tính trung bình cứ 10 người dân thì có 1 người bị ĐTĐ, trong đó có khoảng 50% bệnh nhân không được chẩn đoán.

Cũng theo công bố này, người dân trong độ tuổi trưởng thành ở các quốc gia có thu nhập thấp và thu nhập trung bình có tỷ lệ mắc bệnh ĐTĐ cao hơn ở các quốc gia phát triển. Cụ thể, trung bình cứ 4 bệnh nhân ĐTĐ thì có đến 3 người ở các nước thu nhập thấp và trung bình. Hơn 1,2 triệu trẻ em và vị thành niên (0-19 tuổi) mắc ĐTĐ type 1 và khoảng 21 triệu trẻ em sinh ra có mẹ bị ĐTĐ thai kỳ…

Tại Việt Nam, theo số liệu Hội Nội tiết - ĐTĐ Việt Nam công bố (tháng 10-2022), tỷ lệ ĐTĐ ở Việt Nam là 7,3% (tăng 1,6% so với năm 2012). Hiện nay, bệnh ngày càng trẻ hóa, trong đó có cả những ca bệnh trẻ em 9-13 tuổi và thanh niên từ 20 đến dưới 30 tuổi. Điều đáng báo động là khoảng 50% người mắc bệnh nhưng không được chẩn đoán và trong số những người được chẩn đoán thì chỉ có chưa đến 30% người được điều trị.

BS Ngô Đức Thịnh, Khoa Phòng chống bệnh không lây nhiễm, Trung tâm Kiểm soát bệnh tật tỉnh cho biết, tại Đồng Nai, tổng số bệnh nhân ĐTĐ được phát hiện là hơn 75,2 ngàn người. Số bệnh nhân ĐTĐ được quản lý là hơn 71 ngàn người. Trong đó, số bệnh nhân điều trị đạt đường máu mục tiêu là hơn 20,4 ngàn người.

Nguyên nhân gây bệnh ĐTĐ chủ yếu do lối sống ít vận động, ăn uống không hợp lý làm gia tăng béo phì, rối loạn chuyển hóa. Các đối tượng có nguy cơ bị ĐTĐ gồm: người thừa cân/béo phì; người từ 45 tuổi trở lên, người có huyết áp trên 130/85mmhg, trong gia đình có người ĐTĐ ở thế hệ cận kề, phụ nữ mắc hội chứng buồng trứng đa nang hoặc có tiền sử thai sản đặc biệt, tiền sử được chẩn đoán mắc hội chứng chuyển hóa, tiền ĐTĐ, rối loạn lipid máu, ít hoạt động thể lực, uống nhiều rượu, hút thuốc lá…

* Để phòng tránh ĐTĐ hiệu quả

ĐTĐ nếu không được điều trị đúng cách, không kiểm soát đường máu tốt sẽ dẫn đến các biến chứng cấp và mạn tính, ảnh hưởng đến chất lượng cuộc sống và gia tăng tỷ lệ tử vong.

Trong tháng 10, Trung tâm Kiểm soát bệnh tật tỉnh đã tổ chức lớp tập huấn hoạt động phòng chống ĐTĐ cho hơn 20 cán bộ chuyên trách phụ trách công tác phòng chống ĐTĐ thuộc 11 trung tâm y tế huyện, thành phố trên địa bàn tỉnh. Lớp tập huấn nhằm nâng cao năng lực chuyên môn, kỹ năng quản lý, tư vấn cho người có nguy cơ mắc và người bệnh của các cán bộ chuyên trách tại cơ sở, đồng thời củng cố và triển khai thực hiện các hoạt động phòng, chống ĐTĐ hiệu quả.

Báo cáo chuyên đề tại lớp tập huấn chỉ rõ, mục đích điều trị ĐTĐ là nhằm ngăn chặn hoặc làm chậm sự xuất hiện, sự tiến triển của các biến chứng ĐTĐ; giảm các triệu chứng của bệnh và các biến chứng; nâng cao chất lượng cuộc sống; kiểm soát tốt tất cả các yếu tố nguy cơ/nguyên nhân gây biến chứng ĐTĐ (đường huyết, huyết áp, lipid máu, thừa cân/béo phì, hút thuốc lá)…

Y tế tuyến xã có vai trò quan trọng trong quản lý, tuyên truyền phòng, chống bệnh ĐTĐ. Theo đó, hệ thống y tế tuyến xã thực hiện phòng bệnh cho cộng đồng thông qua giáo dục thay đổi hành vi nguy cơ; xác định những người có nguy cơ mắc bệnh và tác động để loại bỏ các yếu tố nguy cơ đó; sàng lọc, chẩn đoán sớm ĐTĐ, tiền ĐTĐ chuyển tuyến trên để chẩn đoán và điều trị kịp thời; quản lý, theo dõi người bệnh đã được điều trị ổn định ở tuyến trên.

“Bệnh ĐTĐ hoàn toàn có thể phòng, chống được bởi hiểu biết và thực hành đúng. Xét nghiệm đường máu là cách duy nhất phát hiện bệnh ĐTĐ để điều trị sớm, ngăn ngừa biến chứng” - BS Thịnh cho hay.

Người bệnh ĐTĐ nên ăn nhiều rau, quả và ngũ cốc nguyên hạt; giảm bớt tinh bột, các thức ăn có nguồn gốc động vật và thay thế bằng các thức ăn có nguồn gốc thực vật; nên kiêng các thức ăn cung cấp đường nhanh (có thể dùng các chất ngọt thay thế đường thông thường như sacharin); cần chú ý làm giảm cân nếu có béo phì hoặc thừa cân bằng chế độ ăn giảm calo; bệnh nhân dù ăn kiêng để giảm cân nhưng vẫn phải đảm bảo các vitamin, nhất vitamin nhóm B; nên tăng cường tập luyện thể lực; giữ vệ sinh sạch sẽ để phòng nhiễm trùng…

Hải Yến