Kỳ họp thứ 8, Quốc hội khóa XII:
Sai phạm ở Vinashin: Lỗi một phần do cơ chế

Tổng thanh tra Chính phủ Trần Văn Truyền phát biểu tại hội trường.

Liên quan đến những sai phạm ở Vinashin, Tổng thanh tra Chính phủ Trần Văn Truyền cho biết: Báo cáo Chính phủ đã nêu rõ và đầy đủ các vấn đề mà đại biểu Quốc hội quan tâm, trong đó thừa nhận còn nhiều lúng túng trong xác định cơ chế quản lý khi giao quyền tự chủ, tự chịu trách nhiệm cho các tập đoàn, các tổng công ty nhưng cơ chế, thể chế, kiểm tra, giám sát, thanh tra, kiểm toán chưa tương xứng, kém hiệu quả, do đó chưa ngăn chặn kịp thời những yếu kém, vi phạm trong quản lý của tập đoàn để khắc phục...

Trước ý kiến của nhiều đại biểu cho rằng Chính phủ còn bao che, Tổng thanh tra Chính phủ Trần Văn Truyền giải trình lý do vì sao qua 11 lần thanh tra, kiểm tra, kiểm toán, giám sát mà không phát hiện được, đó là trách nhiệm của nhiều cơ quan chức năng, không chỉ riêng của cơ quan thanh tra. Pháp luật đã quy định trách nhiệm của cơ quan khác nhau chịu sự điều chỉnh của các vi phạm pháp luật khác nhau, trong khi đó pháp luật cũng chưa quy định cơ quan nào phải thanh tra, kiểm tra giám sát toàn diện. Kiểm toán và Thanh tra của Chính phủ vì phải tránh chồng chéo nên chưa tiến hành thanh tra toàn diện. Đây chính là vấn đề mà Chính phủ đã kiểm điểm và một phần do lỗi của cơ chế. Do chưa phân định trách nhiệm rõ ràng nên rất nhiều cơ quan vào chỉ làm ở khía cạnh này, hoặc khía cạnh khác nên ngay trong sự phân định này khó có thể có cơ quan nào tiến hành thanh tra toàn diện ngay từ đầu. Qua hơn 11 lần thanh tra, kiểm tra, kiểm toán, giám sát đều có phát hiện ra những vấn đề vi phạm của Vinashin về hoạt động sử dụng vốn, về tổ chức các công ty con, về đầu tư ra ngoài ngành không đúng với quy định của pháp luật. Có những cuộc thanh tra đã được báo cáo lên Chính phủ, Thủ tướng Chính phủ đã xem xét và yêu cầu tập đoàn chấn chỉnh kịp thời vấn đề mua sắm tài sản và đầu tư ra ngoài ngành, đáng tiếc là lãnh đạo Vinashin đã không chấp hành đúng. Nhà nước cũng chưa có cơ chế phúc tra lại việc chấp hành, đặc biệt là chế tài xử lý các vi phạm này, cũng không quy định cho cơ quan chức năng tiến hành thanh tra, kiểm tra phải xử lý nên cũng không thể làm khác hơn được.

 Trước câu hỏi Thanh tra Chính phủ có trách nhiệm như thế nào, tại sao Thanh tra Chính phủ không kiểm tra, đánh giá được hoạt động thanh tra, kiểm tra của các cơ quan tiến hành kiểm tra, giám sát, tại sao Thanh tra Chính phủ không tiến hành một cuộc thanh tra toàn diện, Thanh tra Chính phủ không kiên quyết..., Tổng Thanh tra Chính phủ giải trình: Thanh tra, kiểm tra, kiểm toán, giám sát là hoạt động khác nhau, chịu những quy định điều chỉnh khác nhau của pháp luật; chức năng của Thanh tra Chính phủ không thể kiểm soát đánh giá lại tất cả các hoạt động này được. Trong hoạt động thanh tra, pháp luật cũng quy định thanh tra ở mỗi cấp là do cơ quan hành chính cùng cấp lập ra, cơ quan hành chính có quyền giao nhiệm vụ, chấp thuận việc thanh tra đó và cơ quan cấp trên không có quyền kiểm tra, đánh giá lại hoặc sửa lại kết luận thanh tra của cấp dưới mà chỉ hướng dẫn nghiệp vụ và cho ý kiến khi cấp dưới có ý kiến khác nhau. Vì thế, Thanh tra Chính phủ khó có thể đánh giá hoạt động của thanh tra cấp dưới nếu thanh tra cấp dưới không báo cáo lên và không xin ý kiến, thanh tra cấp trên không thể cho ý kiến vào vấn đề này. Đây chính là bất cập trong Luật hiện nay, Tổng Thanh tra Chính phủ nhận định.

Với trách nhiệm của mình, Thanh tra Chính phủ đã chủ động nắm tình hình và phát hiện được nhiều dấu hiệu vi phạm của Vinashin và đã 3 lần đề xuất vấn đề thanh tra toàn diện, nhưng vì nhiều lý do khác nhau cho đến khi Ủy ban Kiểm tra vào xem xét, kết luận, Thanh tra Chính phủ vẫn chưa thực hiện. Vào giữa năm 2008, Thanh tra Chính phủ đã đề xuất vấn đề thanh tra toàn diện Vinashin, nhưng lúc đó Bộ Tài chính có hai cuộc thanh tra liên tiếp về quản lý vốn của Tập đoàn này mà theo quy định của Chính phủ mỗi đơn vị kinh tế chỉ thanh tra một lần trong năm, nếu đã có cơ quan này thanh tra thì cơ quan khác không làm nên Thanh tra Chính phủ đã lùi lại đến năm sau. Năm 2009, Thanh tra Chính phủ tiếp tục đề xuất thanh tra toàn diện Vinashin, Chính phủ đã duyệt kế hoạch thanh tra và đến tháng 3-2009, Chính phủ đã ra Nghị quyết giảm áp lực thanh tra cho các tập đoàn kinh tế, tổng công ty Nhà nước để các đơn vị này tập trung khắc phục khủng hoảng kinh tế. Chính phủ cũng yêu cầu cơ quan thanh tra điều chỉnh kế hoạch để hướng vào thúc đẩy các gói kích cầu... nên năm 2009, Thanh tra Chính phủ không thực hiện thanh tra ở Tập đoàn này. Đến năm 2010, trước tình hình cấp bách, Thanh tra Chính phủ đã tiếp tục đề nghị kế hoạch thanh tra toàn diện Vinashin và đã được Chính phủ phê duyệt. Đến tháng 1-2010, Ủy ban Kiểm tra Trung ương vào kiểm tra dấu hiệu vi phạm ở Tập đoàn, thực hiện nguyên tắc Ủy ban Kiểm tra Trung ương làm thì Thanh tra Chính phủ chưa làm.Vì vậy Thanh tra Chính phủ phải chờ Ủy ban Kiểm tra Trung ương kết thúc mới có thể tiếp tục làm theo sự chỉ đạo của Chính phủ...

 Từ việc này, ông Truyền nhận định có một phần do lỗi cơ chế, còn chồng chéo, không phân định rõ nên còn phải chờ đợi nhau và khẳng định không có sự đùn đẩy lẫn nhau giữa các cơ quan. Chính phủ và Thanh tra Chính phủ đã nhận thấy trách nhiệm và đã nghiêm túc kiểm điểm. Tuy nhiên, ông Truyền cũng đề nghị để khắc phục tình hình và tăng cường quản lý, ngoài xây dựng ban hành cơ chế quản lý nói chung cần điều chỉnh cơ chế thanh tra, giám sát để có cơ quan chịu trách nhiệm trực tiếp và gián tiếp, hoặc chịu trách nhiệm từng bộ phận một cách minh bạch, rõ ràng, mới có thể nâng cao hiệu hoạt động thanh tra.

Theo TTXVN