ĐN-BERJAYA – Những vấn đề hậu mùa bóng 2008
Kỳ cuối: Mô hình Công ty cổ phần bóng đá Đồng Nai: Những điều cần làm rõ?

Tại cuộc làm việc nghe báo cáo tình hình hoạt động của Công ty cổ phần bóng đá Đồng Nai (CTCP BĐĐN) và thành tích của đội ĐN-Berjaya vào chiều 28-8, đúng một tuần sau khi mùa bóng 2008 kết thúc, Phó chủ tịch UBND tỉnh Huỳnh Thị Nga nhiều lần nhấn mạnh cần phải "sởi" lên tất cả những vấn đề lấn cấn, vướng mắc để tìm giải pháp, cải tổ cho mùa bóng 2009 và những năm tiếp theo.

Tại cuộc làm việc nghe báo cáo tình hình hoạt động của Công ty cổ phần bóng đá Đồng Nai (CTCP BĐĐN) và thành tích của đội ĐN-Berjaya vào chiều 28-8,  đúng một tuần sau khi mùa bóng 2008 kết thúc, Phó chủ tịch UBND tỉnh Huỳnh Thị Nga nhiều lần nhấn mạnh  cần phải "sởi" lên tất cả những vấn đề lấn cấn, vướng mắc để tìm giải pháp, cải tổ cho mùa bóng 2009 và những năm tiếp theo.

Có thể nói, mô hình Công ty cổ phần (CTCP) bóng đá (BĐ) là "sáng tạo" của ĐN, hay nói đúng hơn là nỗ lực của tỉnh nhằm tìm một lối thoát về cơ chế cho đội BĐ. Với mô hình này, đội bóng không còn trực thuộc ngành thể thao mà có tư cách pháp nhân của một doanh nghiệp (DN) độc lập, có đầy đủ quyền tự chủ hoạt động, kinh doanh, tìm kiếm đối tác nhằm tạo nguồn thu; tiến đến tự trang trải, không còn phải phụ thuộc vào sự bao cấp của Nhà nước (vốn kinh phí vừa có hạn, vừa bị ràng buộc bởi rất nhiều những nguyên tắc tài chính). Tóm lại, nhiệm vụ của công ty là kinh doanh để làm BĐ, BĐ phải năng động để nuôi chính mình. Ý tưởng là vậy, nhưng do chưa có tiền lệ nên trong thực tế mô hình này có nhiều vấn đề chưa rõ ràng, lúng túng.

Tại lễ ký kết tài trợ giữa Công ty cổ phần bóng đá Đồng Nai với Tập đoàn Berjaya.

Nguyên tắc đầu tiên của một công ty cổ phần là dựa trên lợi ích tự nguyện của các cổ đông. Tuy nhiên, 3 "cổ đông sáng lập" của CTCP BĐĐN (cũng là 3 thành viên Hội đồng quản trị (HĐQT) trên thực tế là được "giao nhiệm vụ" và sự "tự nguyện" cũng chỉ có thể dừng lại ở mức góp vốn một lần ban đầu: Công ty xổ số kiến thiết (XSKT) - dịch vụ tổng hợp ĐN: 3,5 tỉ đồng (tiền mặt) - giữ chức chủ tịch HĐQT; Tổng công ty (TCT) công nghiệp thực phẩm và Sonadezi: 2,5 tỉ đồng/đơn vị (trên thực tế nguồn "vốn cố định" này chưa đầu tư, làm ăn gì đã bị "hao hụt" hơn một nửa để "bù lỗ" cho đội bóng ở mùa giải 2007). Cần phải thấy, 3 cổ đông này nhảy vào BĐ là vì làm "nhiệm vụ chính trị" với tỉnh chứ bản thân các DN vốn không am hiểu lĩnh vực này và chẳng thích thú "mặn mòi" gì "ôm rơm nặng bụng", khi không gánh thêm sức ép "trách nhiệm" về thành tích của đội bóng tỉnh nhà (vốn lâu nay lời chê nhiều hơn tiếng khen). Hơn nữa, bản thân 3 đơn vị đều là DN Nhà nước, họ cũng phải tuân thủ những nguyên tắc tài chính, những ràng buộc trách nhiệm với CB-CNV và hiệu quả kinh doanh của bản thân đơn vị mình, chứ không thể đổ tiền "vô tư" như các "đại gia" tư nhân làm BĐ khác (thậm chí đã có một cổ đông thắc mắc: sao bỏ ra chừng ấy tiền mà chưa thấy thu lợi gì cả (!?). Thực chất đội ĐN-Berjaya hiện tại hoạt động không khác gì các CLB thuộc mô hình loại 2 (mà chúng tôi đã nêu trong bài trước), có nghĩa là nguồn kinh phí hoạt động vẫn từ ngân sách trợ cấp và tiền tài trợ. Ngay cả nguồn tài trợ, xét về thực chất cũng mang tính chất "bao cấp". Không như các nhà tài trợ ở các CLB khác, tập đoàn Berjaya cũng chẳng "mặn" gì với BĐ và càng không cần đến đội BĐĐN để gắn tên quảng bá thương hiệu, chẳng qua là họ "nể" tỉnh; 1 triệu USD bỏ ra trong 3 năm như một thiện chí, một kiểu làm "xã hội, từ thiện" thể hiện trách nhiệm cộng đồng của các DN trong mối quan hệ với địa phương đầu tư. Nó khác hoàn toàn với Công ty tiếp thị Strata trước đây, họ trực tiếp đầu tư, nhập cuộc và có mục tiêu với BĐĐN rõ ràng.

Tóm lại, dường như mô hình CTCP chỉ có mỗi cái khác rõ rệt là: ngành thể thao cất đi được "gánh nặng" trách nhiệm trực tiếp với đội bóng phải mang lâu nay (dù có thể bản thân ngành thể thao cũng chưa chắc đã thực sự cảm thấy "nhẹ nhõm", "thoải mái".

Trong sự định hình chưa hoàn chỉnh ấy và thực tế hiện tại cũng như cả trong tương lai gần chưa thấy nguồn thu từ đâu, thì mục tiêu đặt ra đến năm 2010 CTCP BĐĐN sẽ tự hạch toán không còn dựa vào ngân sách Nhà nước nữa... là không tưởng. 2010 cũng là thời điểm kết thúc hợp đồng tài trợ 3 năm của Berjaya, tức sau 2 năm nữa để có thể tồn tại (chứ chưa nói phát triển), công ty phải làm ra tối thiểu khoảng...11 tỉ đồng/năm - một mức lợi nhuận có lẽ phải cỡ tầm "đại gia" kinh tế (!). Nguồn thu duy nhất của công ty trong năm vừa qua là... 350 triệu đồng từ nỗ lực chào mời lần đầu tiên lấp đầy được bảng quảng cáo trên sân (đây cũng là lần đầu tiên BĐ của ĐN làm được ra tiền - còn tiền bán vé, với bình quân chỉ vỏn vẹn 700 khán giả đến sân, mỗi trận trừ mọi chi phí tổ chức chủ nhà còn lỗ 20 triệu đồng). Từ 350 triệu đồng đến 11 tỉ là bài toán diệu vợi! Và không phải chỉ 11 tỉ, bởi sau năm 2010, một loạt cầu thủ trẻ của thế hệ VĐ U.19 quốc gia như Hữu Phát, Đức Nhân, Quốc Thịnh, Thanh Thắng... hiện nay sẽ đủ 23 tuổi có quyền ra đi đến "bến bờ" mới, muốn giữ chân, ĐN sẽ phải bỏ ra một món tiền tái ký hợp đồng không nhỏ. Một sự thật là cho đến nay, sau 6 năm hình thành BĐ chuyên nghiệp chưa có bất kỳ CLB nào ở VN có thể tự chủ, làm ra tiền từ đội bóng cả, cho dù được trực tiếp điều hành bởi các DN rất mạnh về tiềm lực (như đã phân tích, nguồn lợi mà các DN này thu lại từ đầu tư vào BĐ là ở chỗ khác kia).

Một vấn đề khác hết sức quan trọng cần được làm rõ trong mô hình CTCP BĐ, đó là mối quan hệ phối hợp, cộng đồng trách nhiệm giữa ngành thể thao với công ty. Đối với dư luận, người hâm mộ không quan tâm, tách bạch ai đứng tên "giấy chứng nhận quyền sở hữu" đội bóng tỉnh, thành tích của BĐ luôn được coi là thước đo năng lực gắn liền với ngành Thể thao. Vậy tiếng nói, vai trò, trách nhiệm về chuyên môn của ngành thể thao ra sao, được thể hiện ở đâu để vừa có giá trị kịp thời vừa đúng thẩm quyền? Sở VH-TT-DL là đơn vị quản lý Nhà nước nhưng quản lý như thế nào khi CTCP BĐ là một DN chỉ chịu trách nhiệm cao nhất trước HĐQT? Nếu không làm rõ và không minh định bằng một quy chế cụ thể sẽ có thể dẫn đến tâm lý "bằng mặt mà không bằng lòng", "hợp tác mà bất hợp tác" khi một bên nghĩ mình bị "mất quyền" còn bên kia lại cho rằng "bị can thiệp quá sâu", rất nguy hiểm cho sự nghiệp chung. Hợp lý nhất có lẽ là vai trò chỉ đạo, quản lý của ngành TT được thể hiện trực tiếp thông qua vai trò của đại diện thành viên trong HĐQT công ty (người này phải có tiếng nói quyết định mang tính đại diện đầy đủ cho ý kiến, quan điểm của ngành). Tuy nhiên, ở đây lại có một lấn cấn: có vi phạm luật khi lãnh đạo đương chức của Sở (một CBCC) tham gia vào HĐQT của một DN?...

Như yêu cầu của lãnh đạo tỉnh, cần "sởi" lên tất cả những vấn đề để CTCP BĐĐN có thể đảm đương, hoàn thành được nhiệm vụ số 1 là đưa đội bóng của tỉnh thăng hạng. Tuy nhiên, có lẽ lối ra duy nhất cho tất cả những cái vướng hiện nay (và cũng là xu thế tất yếu của BĐ chuyên nghiệp) đó là ĐN phải có một Hoàng Anh, một Đồng Tâm, T&T hay một "đại gia" Thép, Xi măng... nào đó nhảy vào BĐ... bằng cả 2 chân (với nền tảng mô hình CTCP, ĐN đã đi trước trong việc chuẩn bị điều kiện "cơ sở hạ tầng" để mời gọi hợp tác đầu tư, so với các địa phương mà đội bóng hiện vẫn trực thuộc ngành TT). Nhưng muốn vậy, trước tiên phải trả lời câu hỏi: vì sao "cô gái" BĐĐN không đủ sức hấp dẫn, mời gọi chàng trai (DN) nào đến ngỏ lời "cầu hôn" ? "Cha mẹ" đã thuận tình "bật đèn xanh" ủng hộ, thân phận cũng chẳng "nghèo hèn", "xấu xí" để không "môn đăng hộ đối" với bất kỳ "chàng trai" nào; vậy thì thử suy nghĩ câu nói người xưa: "gái khôn (chủ động) tìm chồng giữa chốn ba quân"!

Minh Chung