ĐN-Berjaya – những vấn đề hậu mùa bóng 2008:
Bài 3: Mô hình, cơ chế nào cho đội bóng đá Đồng Nai?

Giống như ở đấu trường quốc tế, Thể thao Việt Nam (TTVN) có đoạt cả trăm huy chương, đứng đầu khu vực Đông Nam Á (ĐNA) thì chỉ một thất bại của đội tuyển BĐ cũng làm người ta... quên hết; TTĐN cho dù có các nhà VĐ Asiad cầu mây, VĐ ĐNA thể hình, taekwondo... "lá cờ đầu nhiều năm liền" khu vực Đông Nam bộ đi chăng nữa thì vẫn cứ bị che khuất bởi "nỗi buồn": đội BĐ. Đơn giản vì đây là môn TT "vua", được quảng đại quần chúng hâm mộ.

Giống như ở đấu trường quốc tế, Thể thao Việt Nam (TTVN) có đoạt cả trăm huy chương, đứng đầu khu vực Đông Nam Á (ĐNA)  thì chỉ một thất bại của đội tuyển BĐ cũng làm người ta... quên hết; TTĐN cho dù có các nhà VĐ Asiad cầu mây, VĐ ĐNA thể hình, taekwondo... "lá cờ đầu nhiều năm liền" khu vực Đông Nam bộ đi chăng nữa thì vẫn cứ bị che khuất bởi "nỗi buồn": đội BĐ. Đơn giản vì đây là môn TT "vua", được quảng đại quần chúng hâm mộ. Và BĐ còn là "thương hiệu" tự hào của một địa phương, có sức mạnh đến mức đoàn kết, thống nhất được lòng người.

Khán giả đến sân nhà cổ vũ cho đội bóng đá mà họ mến mộ.

Có thể khẳng định, nếu không có sự quan tâm, trăn trở với thành tích đội BĐ của lãnh đạo Tỉnh ủy, UBND tỉnh thì không có việc ra đời của Công ty cổ phần (CTCP) BĐ ĐN, không có khoản tài trợ 1 triệu USD của Tập đoàn Malaysia Berjaya. Trở lại "thắc mắc", "bức xúc" của nhiều người hâm mộ: một tỉnh "giàu" như ĐN mà sao không nuôi nổi một đội bóng mạnh như tỉnh X, tỉnh Y…? Thực tế, hiện không có một tỉnh, thành nào mà Nhà nước có thể đáp ứng chu cấp 100% cho đội bóng chuyên nghiệp (vốn là "cỗ máy" ngốn tiền) và cũng không có một CLB nào có thể "khỏe mạnh" nếu chỉ được "nuôi nấng" bằng "bầu sữa" bao cấp hoàn toàn cả. Ngân sách không phải là vô hạn và cái thùng không đáy; cho dù thừa tiền, "giàu có" cũng không thể chi tùy thích mà phải tuân thủ những nguyên tắc tài chính nhất định (dù nó có thể chưa hợp lý). Tiền, không  thiếu, nhưng phải có cơ chế xài tiền hợp lý. Vậy thì mô hình, cơ chế nào cho đội BĐĐN?

Về đại thể, có thể phân 28 đội bóng chuyên nghiệp của V-League và giải hạng Nhất hiện nay làm 3 loại. Loại thứ nhất: bao cấp hoàn toàn: chỉ còn có 3 đội "quân khu": QK4, QK5, QK7 - không có một đội bóng địa phương nào. Mọi người đều đã rõ số phận của 2 đội sau, còn QK4 tiếng là "bao cấp" nhưng ai am hiểu sẽ biết tiềm lực phía sau của đội bóng quân đội vừa thăng hạng này là rất mạnh. Loại thứ hai, "nửa nạc nửa mỡ", nhưng phổ biến nhất hiện nay, đó là các đội bóng thuộc quyền quản lý của ngành TT tỉnh, vẫn nhận kinh phí từ ngân sách của địa phương, nhưng được sự tiếp sức, tài trợ của các doanh nghiệp (DN) trên địa bàn hoặc có mối quan hệ đầu tư, làm ăn tại địa phương. Các CLB loại này thường tư tưởng không ổn định bởi phụ thuộc vào mức độ "chịu chơi" mỗi mùa của nhà tài trợ (danh tiếng như SLNA mà mùa rồi ngoài ngân sách tỉnh cấp 6 tỷ đồng, chỉ được nhà tài trợ Tài chính Dầu khí cho 7 tỷ nữa (lại còn bị cắt 10% do thành tích không đạt chỉ tiêu), trong khi đó đội hạng Nhất Đồng Tháp may mắn có Tập đoàn Cao su VN nhảy vào "bơm" tới 17 tỷ đồng, cộng thêm 7 tỷ từ ngân sách tỉnh nhờ vậy mới lên hạng, và phải luôn trong cảnh thấp thỏm đá mùa này mà chưa biết mùa sau ai tài trợ, có còn không? Loại thứ ba và là xu thế của BĐ chuyên nghiệp, đó là các đội bóng do DN làm chủ hoàn toàn. Đó là các "đại gia" Đồng Tâm LA, Hoàng Anh GL, Hà Nội ACB, Hòa Phát HN, Thép miền Nam - Cảng SG, T&T HN, Xi măng Vinakansai Ninh Bình. Khởi đầu của 7 CLB này có thể là sự kết nối "lương duyên" giữa một "đại gia" kinh tế trên địa bàn với đội bóng của địa phương được chuyển giao, hoặc DN đổ tiền mua hẳn một đội bóng hoàn toàn mới từ nơi khác mang về gắn "nhãn mác". Mối quan hệ giữa DN và ngành TDTT địa phương nếu có chỉ là ở buổi đầu chập chững, dần dần các CLB là những thực thể độc lập hoàn toàn, là "tài sản" của DN. Việc gắn tên địa phương chỉ thuần túy là yếu tố lịch sử, địa lý và tình cảm. Trong loại thứ hai này có một dạng hơi khác biệt một chút mà tiêu biểu là Becamex Bình Dương, SHB Đà Nẵng và Xi măng Hải Phòng. Sự khác biệt ở đây chỉ là ở chỗ mối quan hệ, hợp tác, hỗ trợ giữa DN làm BĐ với địa phương có phần gắn bó mật thiết hơn, còn về bản chất quyền lợi, "sở hữu" không có gì khác so với 7 CLB trên. Tuy cách làm, mức độ thành - bại có khác nhau, nhưng điểm chung rất rõ ràng của các đội bóng này là DN trực tiếp "xắn tay áo" vào làm, không băn khoăn chuyện kinh phí, có thể vung tiền không tiếc tay để "chiêu binh mãi mã" vì là tiền túi của họ (mới đây nhất, XM Hải Phòng vừa ký hợp đồng thuê cựu HLV tuyển VN A.Riedl với mức lương 12.000 USD, kèm theo xe hơi, tài xế riêng, khách sạn...). Cái "lãi" khi quyết định đầu tư vào BĐ với các "đại gia" này không phải là đồng tiền cụ thể thu về (với VN còn lâu BĐ mới là một ngành đầu tư sinh lợi) mà đây là chiến lược xuất hiện, phương cách quảng cáo, đánh bóng thương hiệu một cách "siêu" nhanh (nhằm mục đích gì thì còn tùy). Trước khi có đội bóng Gia Lai mấy ai biết đến bầu Đoàn Nguyên Đức cùng DN Hoàng Anh nơi phố núi, cũng chính "thương vụ" Kiatisak cùng làn sóng cầu thủ Thái Lan đã góp phần đưa HAGL vươn ra, có chỗ đứng trên thị trường nước này. Chỉ có nhảy vào BĐ, tạo nên những cuộc chuyển nhượng tiền "tấn" ầm ĩ gây "sốt" cho báo chí và dư luận, mà cái tên T&T, Vinakansai... mới nhanh chóng "nổi tiếng" trong một sớm một chiều đến vậy. Những vụ mua bán phá giá "gây sốc" tưởng như "chơi ngông" nhưng thực chất là một chiến lược trong kinh doanh. Ngoài ra cũng không loại trừ những món lợi hay quyền lợi khác ngoài BĐ mà DN được địa phương tạo điều kiện "hỗ trợ", "giúp" lại theo kiểu "bánh ít đi, bánh quy lại". Chẳng vậy mà mùa rồi, có DN dám "quẳng" vào cuộc chơi BĐ, chấp nhận lỗ đến 2 triệu USD (gấp đôi tổng số tiền tài trợ của Berjaya cho ĐN trong 3 năm). Chỉ riêng khoản tiền thưởng trong mùa rồi của T&T đã là... 10 tỷ đồng (bằng cả kinh phí hoạt động của ĐN-Berjaya).

Tiếc rằng, dù tiếng là một tỉnh "giàu" (xét về mức thu nộp ngân sách), với hàng loạt khu công nghiệp, hàng ngàn DN đang hoạt động, nhưng ĐN lại chưa có một DN cỡ "đại gia" và thật "máu" với BĐ như vậy (hay có mà do BĐĐN chưa đủ sức thuyết phục, hấp dẫn hoặc chưa biết cách tiếp cận, mời gọi chăng?). Bình Định dù xuống hạng vẫn có ngay một DN nhảy vào đề nghị tài trợ 18 tỷ đồng cho mùa sau (!). Vì vậy, ĐN chọn một mô hình phát triển khác hẳn 3 loại mô hình trên và chưa có tiền lệ, đó là thành lập công ty cổ phần BĐ. Mô hình này xem ra "tiên tiến" và "thoáng" hơn nhiều so với 2 loại CLB đầu tiên; nhưng chính vì chưa có tiền lệ nên cơ chế và các điều kiện để nó hoạt động, vận hành đạt được mục đích như mong muốn đề ra của tỉnh còn nhiều điều phải được phân tích làm rõ, hoàn chỉnh.

Minh Chung

Kỳ cuối: "Mô hình Công ty cổ phần BĐ Đồng Nai: những điều cần làm rõ?"