Chống tham nhũng ở châu Á - đường lắm chông gai

Trong nhiều năm qua, tham nhũng đã bôi trơn những bánh xe chính trị và thương mại ở Đông Nam Á - một điểm đến hấp dẫn đối với các nhà đầu tư tại những thị trường đang nổi.

Trong nhiều năm qua, tham nhũng đã bôi trơn những bánh xe chính trị và thương mại ở Đông Nam Á - một điểm đến hấp dẫn đối với các nhà đầu tư tại những thị trường đang nổi.

Ảnh minh họa (/blog.wired)

Ngày nay, các lãnh đạo trong khu vực đang chống tham nhũng. Các chiến dịch tham nhũng đã được tăng cường. Các cơ quan chống tham nhũng, có quyền lực, đang mạnh tay hành động trong khi các cơ quan tư pháp đang truy tố những kẻ đưa và nhận hối lộ.

Các công ty đang nhòm ngó những thị trường này cũng đang thức tỉnh trước những nguy cơ tham nhũng để tránh những hình phạt nặng và để bảo vệ thương hiệu của họ.

Vậy tình hình chống tham nhũng ở Đông Nam Á thực sự đã được cải thiện? Theo các chuyên gia thì tình hình chưa có biến chuyển nhiều.

Theo bảng xếp hạng tham nhũng 2008 của Tổ chức minh bạch quốc tế (Cơ quan theo dõi tham nhũng toàn cầu), có ít sự thay đổi rõ ràng tại các thị trường Đông Nam Á. Tình hình ở Indonesia đã tốt lên nhiều. Malaysia và Philippines tụt một vài bậc. Thái Lan thì vẫn như vậy trong khi các nước khác như Campuchia và Myanmar đang sa lầy ở cuối bảng xếp hạng.

Tổng thống Indonesia Susilo Bambang Yudhoyono đã mở một chiến dịch chống tham nhũng tại một quốc gia từ lâu được coi là thuộc nhóm các nước có tình trạng tham nhũng tồi tệ nhất trên thế giới. Không chỉ có cựu Thống đốc Ngân hàng Nhà nước Burhanuddin Abdullah bị kết án 5 năm tù vì hối lộ các nghị sĩ, một người họ hàng đằng vợ của Tổng thống cũng bị thẩm vấn trong vụ bê bối này.

Uy tín của Ủy ban chống tham nhũng được thành lập cách đây 5 năm, tại quốc gia đông dân hàng thứ năm trên thế giới này đã được nâng cao. Tháng trước, Ủy ban đã ký thỏa thuận với FBI giúp huấn luyện và điều tra tham nhũng.

Nhà kinh tế Fauzi Ichsan thuộc Ngân hàng Standard Chartered tại Jakarta nói rằng tham nhũng không còn được coi là một trong những rào cản chính đối với đầu tư nước ngoài tại Indonesia nhờ chiến dịch chống tham nhũng mạnh mẽ của chính phủ.

Điều khiến các nhà đầu tư nước ngoài lo ngại nhất không phải là những khoản lót tay mà họ trả để lắp đặt điện thoại hay thông quan một chuyến hàng nào đó - một số nước phát triển thậm chí cho phép các công ty khấu trừ thuế đối với những "khoản thanh toán tạo điều kiện’’ này - mà là tham nhũng thể chế hóa.

"Mặc dù lót tay tương đối phổ biến song điều mà các công ty đa quốc gia phản đối nhiều nhất là loại hình tham nhũng bè phái mà trong đó đặc quyền được trao cho những nhóm có quan hệ thân thích với các quan chức chính phủ, giúp những người này giành được các dự án lớn, béo bở của chính phủ’’, Varakorn Sarnakoses thuộc ĐH Dhurakij Pundit, Bangkok, nói.

Trong ba năm qua, Thái Lan rơi vào tình trạng bất ổn chính trị mà nguyên nhân chính là những cáo buộc về chủ nghĩa tư bản bè phái và tham nhũng trong chính quyền của cựu Thủ tướng Thaksin - người bị lật đổ năm 2006. Ông Thaksin Shinawatra đang tìm kiếm một nơi lưu vong để tránh án tù do tham nhũng.

Hiến pháp 2007 do quân đội Thái Lan hậu thuẫn quy định các đảng chính trị phạm tội gian lận bầu cử sẽ bị giải tán. "Các chính trị gia Thái Lan nên ý thức về nguy cơ bị truy tố trước sự thật rằng hai trong số ba thủ tướng gần đây nhất của chúng tôi đã mất chức’’, Varakorn nói.

Tham nhũng bè phái và ô dù chính trị đã bám rễ sâu ở nước Malaysia láng giềng, chủ yếu là do hệ thống đặc quyền của nước này dành cho đa số người Malaysia, đặc biệt là những hợp đồng của chính phủ có xu hướng rơi vào tay những thương gia có quan hệ tốt.

Giống như ông Yudhoyono, Thủ tướng Abdullah Ahmed Badawi được bầu năm 2004 với những lời hứa làm trong sạch chính phủ, cuối cùng đã trình Quốc hội Luật Chống tham nhũng vào tuần trước, sau khi liên minh cầm quyền của ông chịu thất bại nặng nề nhất trong cuộc bầu cử vừa qua.

Abdul Jalil Rashid, nhà quản lý quỹ cho Aberdeen Asset Management Malaysia, đã gọi tham nhũng là "một rào cản lớn’’ đối với đầu tư tại nước này.

Chính phủ Philippines đã bị sa lầy trong một loạt vụ bê bối mà chính phủ của Thủ tướng Arroyo không giải thích với công chúng. Một trong những vụ điển hình là thỏa thuận viễn thông trị giá hơn 300 triệu USD với Trung Quốc mà đã bị hủy bỏ do những cáo buộc hối lộ và sắp đặt liên quan tới chồng của bà Arroyo.

Một cuộc khảo sát của PricewaterhouseCoopers về các giám đốc cấp cao trên thế giới cho thấy 2/3 trong số họ dính líu hoặc có ý định tham nhũng trong các vụ làm ăn của họ. Gần 80% các giám đốc này nói rằng công ty của họ có một chương trình chống tham nhũng song chỉ 1/5 tin tưởng chương trình đó đang phát huy hiệu quả. Họ cảm thấy đặc biệt bị cám dỗ khi làm ăn tại các thị trường mới nổi.

"Chỉ số đút lót’’ thường niên của Tổ chức minh bạch quốc tế, được công bố hồi tuần trước, cho thấy các công ty từ các nền kinh tế mới nổi như Trung Quốc, Ấn Độ và Nga được xem là thường dính líu tới hối lộ khi làm ăn ở nước ngoài. Trong khi các công ty Bỉ, Canada, Thụy Sĩ và Hà Lan là trong sạch nhất. Các cơ quan trong khu vực được coi là dễ nhận hối lộ nhất là Quốc hội Indonesia, cảnh sát Malaysia và hải quan Philippines.

Nhiều quốc gia dường như đang trấn áp nạn hối lộ và lại quả mà phổ biến bấy lâu trong các vụ làm ăn ở châu Á. Tuy nhiên, tham nhũng có hệ thống, quản lý yếu kém và thiếu minh bạch tiếp tục là những vấn đề lớn.  (Theo Reuters)